İran aktivlərinin blokdan çıxarılması Tramp üçün niyə siyasi kabusa çevrilib? Ölkə xarici 18/06/2026 Paylaş FacebookXWhatsAppTelegram Məhz dondurulmuş vəsaitlərə çıxış İranın danışıqlarda irəli sürdüyü əsas tələblərdən biri idi. Lakin aktivlərin blokdan çıxarılması ideyası ABŞ daxilində, o cümlədən adətən Donald Trampı dəstəkləyən respublikaçılar arasında kəskin tənqidlərə səbəb olub, “Bloomberg” yazır. ABŞ nə vəd edib? Amerikalı rəsmilərin sözlərinə görə, iyunun 17-də qüvvəyə minən 14 bəndlik sülh sazişi Vaşinqtonun İrana dondurulmuş vəsaitlərinə çıxışın bərpasında yardım göstərməsini nəzərdə tutur.⚡️📲Təcili xəbərlər üçün bizi WhatsApp kanalından izlə Bu mexanizmin necə işləyəcəyi hələlik məlum deyil. Söhbətin yalnız ABŞ yurisdiksiyasında olan aktivlərdən, yoxsa ABŞ-nin sanksiya siyasəti səbəbindən digər ölkələrdə bloklanmış daha böyük məbləğlərdən getdiyi də aydınlaşdırılmayıb. Dondurulmuş aktivlər necə yaranıb? Məsələnin tarixi 1979-cu il İslam İnqilabından sonra başlayır. Tehranda ABŞ səfirliyi ələ keçirildikdən və 52 amerikalı girov saxlanıldıqdan sonra prezident Cimmi Karter İranın təxminən 12 milyard dollar dəyərində depozitlərini, qızılını və digər aktivlərini dondurmaq barədə göstəriş verib. 1981-ci ildə Əlcəzair sazişləri girov böhranına son qoyub. Təxminən 8 milyard dollar İrana qaytarılıb, qalan vəsait isə Amerika və Avropa bankları qarşısındakı borcların ödənilməsinə yönəldilib. ABŞ-də qalan aktivlər uzunmüddətli məhkəmə çəkişmələrinin predmetinə çevrilib və zamanla təxminən 2 milyard dollara qədər azalıb. Əsas vəsaitlər ABŞ-dən kənardadır İranın daha böyük həcmdə vəsaitləri ABŞ yurisdiksiyasından kənarda yerləşir. Xaricdəki İran dövlət aktivlərinin həcmi ilə bağlı qiymətləndirmələr 24 milyard dollardan 100 milyard dollardan çox məbləğə qədər dəyişir. Bunlar əsasən ölkə büdcə gəlirlərinin 30-45%-ni təmin edən neft və qaz ixracından əldə olunan gəlirlərdir. Formal olaraq bu vəsaitlərin böyük hissəsi xarici banklarda saxlanılır. Lakin ABŞ sanksiyaları səbəbindən onlara çıxış məhdudlaşdırılıb. Səbəb sadədir: iri maliyyə institutlarının əksəriyyəti İran aktivləri ilə işləmək naminə dollar sisteminə çıxışı riskə atmaq istəmir. Bu pullar Tehran üçün niyə bu qədər vacibdir? Müharibə başlamazdan əvvəl də İran iqtisadiyyatı çətin dövr yaşayırdı. Ölkə yüksək inflyasiya, milli valyutanın dəyərdən düşməsi və əhalinin həyat səviyyəsinin aşağı düşməsi ilə üzləşmişdi. Dekabr ayında rialın kəskin ucuzlaşması kütləvi etirazlara səbəb olmuş, hakimiyyət isə onları güc yolu ilə yatırmışdı. Hərbi münaqişə vəziyyəti daha da ağırlaşdırıb. ABŞ və İsrailin zərbələri infrastruktura ciddi ziyan vurub, dəniz blokadası isə neft ixracını demək olar ki, tam dayandırıb. May ayında İranda neft hasilatı son beş ilin ən aşağı səviyyəsinə enib. Bu şəraitdə dondurulmuş ehtiyatlara çıxış Tehran üçün sadəcə diplomatik məsələ deyil, iqtisadi sabitliyin təmin olunmasının əsas şərtlərindən birinə çevrilib. Bu məsələ ABŞ-də niyə mübahisə doğurur? Sanksiyaların yumşaldılmasına qarşı çıxanlar hesab edirlər ki, əlavə maliyyə resurslarına çıxış İranın nüvə proqramına, raket istehsalına və HƏMAS, Hizbullah və husilər də daxil olmaqla müttəfiq qruplara dəstəyini artırmasına imkan verəcək. Bu cür mübahisələr ilk dəfə baş vermir. Barak Obama administrasiyası dövründə İranla hərbi müqavilələr üzrə köhnə mübahisə çərçivəsində 400 milyon dolların qaytarılması ciddi tənqidlərə səbəb olmuşdu. 2023-cü ildə Co Bayden administrasiyası məhbusların azad edilməsi müqabilində Cənubi Koreyada saxlanılan 6 milyard dollar İran vəsaitinin dondurulmasını ləğv etməyə razılıq vermişdi. Lakin oktyabrın 7-də HƏMAS-ın İsrailə hücumundan sonra bu qərarın icrası faktiki olaraq dayandırılmışdı. Vəziyyəti daha da həssas edən məqam ondan ibarətdir ki, Tramp uzun illər Tehranla bağlı hər hansı maliyyə güzəştlərinə qarşı çıxıb. O, ilk prezidentlik dövründə İranın 2015-ci il nüvə sazişindən əvvəl iqtisadi iflasa yaxın olduğunu və həmin sazişin Tehrana milyardlarla dollara çıxış imkanı verdiyini bəyan edirdi. İndi isə onun mövqeyi nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişib. Lakin Respublikaçılar Partiyasında hamı bu arqumentləri qəbul etməyə hazır deyil. Senator Ted Cruz sazişin tənqidçilərinin mövqeyini belə ifadə edib: “Tarix göstərir ki, bizi öldürmək istəyən teokratik fanatiklərə milyardlarla dollar vermək yaxşı ideya deyil”. Məhz buna görə də İran aktivlərinin dondurulmasının ləğvi məsələsi müharibə başa çatdıqdan sonra belə Tramp üçün ən mürəkkəb daxili siyasi problemlərdən birinə çevrilə bilər. TaglarABŞİran Son xəbərlər Ölkə xarici Reuters: ABŞ və İran iyunun 19-da İsveçrədə danışıqlar aparacaq 18/06/2026 Bank xəbərləri Yelo Bank gənc xanımların mentorluq proqramının məzun gününə ev sahibliyi edib 18/06/2026 Nəqliyyat Taksi sifariş edənlərin nəzərinə: Bu profillər bloklanacaq 18/06/2026 Nəqliyyat Azərbaycanda avtomobil istehsalı azalıb, anbarlarda 261 ədəd hazır məhsul qalıb 18/06/2026 Digər xəbərlər Ölkə xarici Reuters: ABŞ və İran iyunun 19-da İsveçrədə danışıqlar aparacaq 18/06/2026 Bank xəbərləri Yelo Bank gənc xanımların mentorluq proqramının məzun gününə ev sahibliyi edib 18/06/2026 Nəqliyyat Taksi sifariş edənlərin nəzərinə: Bu profillər bloklanacaq 18/06/2026 Nəqliyyat Azərbaycanda avtomobil istehsalı azalıb, anbarlarda 261 ədəd hazır məhsul qalıb 18/06/2026