Cümə axşamı ABŞ prezidenti Donald Tramp münaqişəyə son qoymaq üçün razılaşma imzaladıqdan sonra Yaxın Şərq müharibəsi zamanı İran limanlarına tətbiq edilən blokadanı qaldırdı, lakin razılaşmanı daha da inkişaf etdirmək məqsədi daşıyan İsveçrə danışıqları ətrafında qeyri-müəyyənlik hökm sürürdü. Tramp və İran prezidenti Məsud Pezeşkian tərəfindən razılaşmanın imzalanması iki düşmən arasında, o cümlədən İran ın nüvə proqramı ilə bağlı daha geniş məsələlər üzrə 60 günlük danışıqlar dövrünü başlatdı. Daha ətraflı oxuyun: Tehran və Vaşinqton ABŞ-İsrail müharibəsinə son qoymaq üçün müvəqqəti sülh müqaviləsi imzaladılar. Lakin növbəti addımlar qeyri-müəyyən idi və 1979-cu il İslam inqilabı ndan bəri diplomatik əlaqələri olmayan iki tərəfin əvvəlcədən elan edildiyi kimi cümə günü İsveçrə də imzalama mərasimi və danışıqlar keçirib-keçirməyəcəyi bəlli deyildi. Razılaşma imzalandıqdan sonra neft qiymətləri düşdü, baxmayaraq ki, münaqişə zamanı İran ın blokadaya aldığı və razılaşmaya əsasən dərhal açılması lazım olan enerji daşımaları üçün strateji boğaz olan Hörmüz boğazı nda fəaliyyət hələ də zəif idi. ABŞ hərbçiləri cümə axşamı İran limanlarının paralel dəniz blokadasını qaldırdıqlarını bildirdilər ki, bu da gəmilərin İslam respublikası na gedib-gəlməsinə mane olurdu. Hərbçilər qeyd etdilər ki, Amerika hərbi gəmiləri “ümumi ərazidə qalacaq”. Dəniz izləyiciləri bildirdilər ki, cümə axşamı üç Səudiyyə neft tankeri boğazdan keçərək körfəzi tərk etdi, yüklənmiş mayeləşdirilmiş təbii qaz ( LNG ) gəmisi Mraikh isə münaqişənin başlanğıcından bəri bu keçidi edən ilk Fransız gəmisi oldu. Daha ətraflı oxuyun: Yaxın Şərq canlı: Vance deyir ki, gecə ərzində 12,5 milyon barel neft Hörmüz boğazı ndan keçib. Müharibənin əvvəlində İran boğazı bağladıqdan sonra öz blokadasını tətbiq edən ABŞ hərbçiləri ən azı 12 gəminin keçməsinə icazə verib, vitse-prezident JD Vance bildirib. Müharibədən əvvəl, gəmiçilik jurnalı Lloyd's List -ə görə, boğazdan gündə təxminən 120 keçid olurdu. Vance bildirdi ki, cümə günü deyil, “bu həftəsonu” İran la “texniki danışıqlar” üçün İsveçrə yə getməyi planlaşdırır, lakin planın “dəyişə biləcəyini” vurğuladı. İran da Tasnim agentliyi İran nümayəndə heyətinin İsveçrə yə səfəri ilə bağlı “heç nəyin təsdiqlənmədiyini” bildirdi. “Bəlkə yenidən döyüşməyə başlayarlar” Razılaşma, aprelin əvvəlində atəşkəs elan edilənə qədər beş həftəlik tam müharibəyə səbəb olan ABŞ-İsrail münaqişəsinə son qoymalıdır. Lakin Tehran da bəziləri sülh perspektivləri ilə bağlı bədbin əhval-ruhiyyə ifadə etdilər. “Mən bu razılaşmanın davamlı olacağına ümid etmirəm. Bəlkə 60 gündən sonra yenidən döyüşməyə başlayarlar”, – Tehran dan olan 54 yaşlı psixoloq Mina dedi. Mətnə əsasən, Vaşinqton İran iqtisadiyyatını iflic edən neft sanksiyaları nı dərhal ləğv etməyi öhdəsinə götürür. Razılaşmada deyilir ki, İran ın nüvə proqramı ilə bağlı yekun razılaşma əldə edildikdən sonra Birləşmiş Ştatlar regional dövlətlər tərəfindən dəstəklənən 300 milyard dollarlıq yenidənqurma fondunun buraxılmasını asanlaşdıracaq. ABŞ rəsmiləri həmçinin bildirdilər ki, İran zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarını, bəlkə də BMT -nin nüvə nəzarətçisinin nəzarəti altında “yerində qarışdıraraq” seyreltəcək. İsrail in uzun müddətdir onun ləğv edilməsi üçün təzyiq göstərməsinə baxmayaraq, İran ın ballistik raket proqramı razılaşmada qeyd edilməyib. “Ya qısqanc, ya da axmaq” 13 ABŞ hərbçisinin həlak olduğu və ABŞ sursat ehtiyatlarının böyük bir hissəsinin istifadə edildiyi müharibəyə son qoymaq qərarı Tramp ın bəzi müttəfiqlərini narahat edib. Tramp ın Respublika Partiyası ndan olan ABŞ senatoru Bill Cassidy bunu “onilliklərin ən pis xarici siyasət səhvi” kimi qiymətləndirdi. “ İran ın nüvə ambisiyaları cilovlanmadı və onlar Hörmüz boğazı nı təhdid etməyin işə yaradığını öyrəndilər”, – o dedi. Görünür, belə tənqidləri gözləyən Tramp G7 sammiti ndə bildirdi ki, əgər İran razılaşmanı pozarsa, onu “yerlə-yeksan etməyə” hazırdır. “ Birja rekord həddə çatdığı və neft qiymətləri nin “düşdüyü” bir vaxtda İran a qarşı kifayət qədər sərt olmadığımı düşünən bu axmaqlar ya qısqanc, ya pis insanlar, ya da axmaqdırlar”, – Tramp cümə axşamı sosial mediada əlavə etdi. İran da da münaqişəni “məcburi müharibə” adlandıran və 1980-1988-ci illərdə Səddam Hüseyn in İraq ı ilə münaqişəyə bənzədən sərt xətt tərəfdarlarından bəzi tənqidlər gəldi. Lakin parlament sədri və baş müzakirəçi Məhəmməd Baqir Qalibaf razılaşmanın ABŞ -ın “uğursuzluğu” olduğunu israr etdi, Pezeşkian isə onu “tarixi” adlandırdı. “Yalnız bir şey” Fransa nın Aralıq dənizi və Yaxın Şərq üzrə Tədqiqat və Araşdırmalar İnstitutunun prezidenti Agnes Lavallois dedi ki, hiss olunur ki, Amerikalılar “yalnız bir şey istəyirdilər – Hörmüz boğazı nın yenidən açılması”. O, AFP -yə bildirdi ki, “bu müharibəni əsaslandırmaq üçün irəli sürülən digər məsələlər artıq heç bir əhəmiyyət kəsb etmir”. Razılaşmada Livan ın tənliyin bir hissəsi olması qeyd edilsə də, İsrail və Hizbullah arasında bu cəbhədəki müharibənin növbəti 60 gün ərzində müzakirə olunub-olunmayacağı bəlli deyil. Vaşinqton la gərginlik barədə xəbərlərdən sonra İsrail in baş naziri Binyamin Netanyahu Birləşmiş Ştatlar la sıx əlaqələrin saxlanmasının vacibliyini vurğulayaraq dedi: “Mübarizə hələ bitməyib və qarşıda daha çox çətinliklər var”. ( FRANCE 24 AFP ilə)