İqtisadçılar çərşənbə günü xəbərdarlıq ediblər ki, İran müharibəsi və ticarət pozuntuları qlobal iqtisadiyyata təsir etdiyi üçün artan geosiyasi gərginlik, artan borc yükü və süni intellektin iqtisadi təsiri ilə bağlı qeyri-müəyyənlik fonunda qlobal artım yavaşlayır. Bu müzakirə Dünya Bankı nın müharibələr, ticarət parçalanması və zəif investisiyalarla bağlı narahatlıqları əsas gətirərək, qlobal artım proqnozunu keçən ilki təxmini 2,9 faiz dən 2026-cı il üçün 2,5 faiz ə endirməsindən sonra baş verib. Dünya Bankı həmçinin Yaxın Şərq , Şimali Afrika , Əfqanıstan və Pakistan regionu üçün 2026-cı il artım proqnozunu 1,8 faiz dən 1,6 faiz ə endirib. Daha qaranlıq perspektivə baxmayaraq, Goldman Sachs -ın baş iqtisadçısı Jan Hatzius süni intellektin yaxın onillikdə məhsuldarlığa və iqtisadi artıma əhəmiyyətli təkan verə biləcəyini iddia edib. “Bu cür uzun masalar və ya şam yeməkləri görəndə, ortaya çıxan mövzulara baxsanız, ilk 10-dan səkkiz və ya doqquzu neqativ və mənfi tərəfdir”, - cənab Hatzius Nyu York dakı Xarici Əlaqələr Şurası nda keçirilən tədbirdə deyib. “Amma sonra bir böyük müsbət tərəf var ki, mən düşünürəm ki, biz əsas məhsuldarlıq artımında və nəticədə potensial ÜDM artımında sürətlənmə görürük.” Onun sözlərinə görə, süni intellekt infrastrukturuna edilən böyük investisiya dalğası artıq iqtisadi fəaliyyəti dəstəkləyir və o, süni intellektin “ 10 illik keçid dövründə illik məhsuldarlıq artımına təxminən bir yarım faiz təkan verə biləcəyini” təxmin edir. Bu gözləntilər Goldman Sachs -ı uzunmüddətli ÜDM artım proqnozunu pandemiyadan əvvəlki 1,75 faiz dən indi 2,5 faiz ə qaldırmağa vadar edib. “Mən ümumilikdə borcun siyasi müqavimət olmadan sadəcə eksponensial olaraq artırıla biləcəyi ümumi hissi ilə daha çox narahatam”, - o deyib. Yel Universiteti nin Büdcə Laboratoriyasının təsisçisi Natasha Sarin bildirib ki, inkişaf etməkdə olan bazarlar münaqişənin iqtisadi nəticələrindən ən çox zərər çəkirlər. “Düşünürəm ki, inkişaf etməkdə olan bazarların bu müharibə nəticəsində gördüyümüz inkişaflardan ən çox zərər çəkdiyini söyləmək düzgündür”, - xanım Sarin tədbirdə deyib. O qeyd edib ki, bir çox Afrika iqtisadiyyatları Covid-19 pandemiyası və Ukrayna dakı müharibənin şoklarından sonra bərpa olaraq bu ilə nikbinliklə daxil olsalar da, bu perspektiv kəskin şəkildə pisləşib. “Enerji bazarları kütləvi şəkildə pozulub”, - o deyib. “Biz neft qiymətlərində kütləvi artımlar görürük ki, bu da çox əhəmiyyətli dərəcədə hiss olunur və açıq desək, hətta hansısa potensial həll yolu tapsaq belə, bu enerji infrastrukturu və bu bazarlar və təchizat zəncirlərinin həqiqətən normallaşması aylar, hətta illər çəkəcək.” Opec cümə axşamı günü bildirib ki, 2030-cu il də dünya neft tələbatının gündə 113,3 milyon barel ə qədər artacağını gözləyir ki, bu da keçən ilki dünya neft perspektivləri hesabatından dəyişməyib. Körfəz ixracatçıları Hörmüz boğazı nın bağlanması və əsas enerji obyektlərinə edilən hücumlar səbəbindən bu il əhəmiyyətli ixrac kəsintiləri etmək məcburiyyətində qalıblar. Xanım Sarin bildirib ki, pozuntu xam neftdən kənara çıxır, emal olunmuş məhsulların tədarükündəki gecikmələr inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üçün əlavə gərginliklər yaradır. “Siz həmçinin əhəmiyyətli məhsulların, xüsusilə də iqtisadiyyatlar üçün nəticələri olan şəkildə gec gələn emal olunmuş məhsulların tədarükündə kütləvi gecikmələr görürsünüz və açıq desək, bu ölkələrin buna dözə bilməsi üçün hazırda çox dayanıqlılıq yoxdur”, - o deyib. International Capital Strategies -in idarəedici partnyoru Doug Rediker bildirib ki, Yaxın Şərq dəki son münaqişənin iqtisadi nəticələri daha geniş geosiyasi nəticələrlə kölgədə qala bilər. “ İran müharibəsinin əsas nəticələri, istər bu şəkildə, istərsə də başqa şəkildə bitsin, istərsə də heç bitməsin, iqtisadi deyil, daha çox strateji olacaq”, - cənab Rediker deyib. Bu həftənin əvvəlində bir bloq yazısında Beynəlxalq Valyuta Fondu nun İdarəedici Direktoru Kristalina Georgieva bildirib ki, inflyasiya gözləntiləri, maliyyə şərtləri və əmtəə qiymətləri müharibədən təsirlənsə də, qlobal iqtisadiyyat indiyə qədər İran münaqişəsinin təsirinə dözüb. “Nə qədər tez həll olunsa, bir o qədər yaxşıdır – xüsusilə də əhəmiyyətli infrastruktur zədələri nəzərə alınmaqla təchizatın bərpası vaxt aparacaq”, - xanım Georgieva yazıb və sülh müqaviləsini alqışladığını əlavə edib: “Lakin münaqişə və ya pozuntular güclənsə, bu, qlobal artım üçün açıq bir riskdir.”