ABŞ və İran arasında daimi sülh sazişi və Tehranın nüvə proqramı ilə bağlı danışıqların başlanğıcı Livanın cənubunda döyüşlərin şiddətlənməsi səbəbindən təxirə salınıb ki, bu da müharibəni bitirmək səylərinə potensial zərbədir. Məsələnin həssaslığı səbəbindən adlarının açıqlanmasını istəməyən iki mənbəyə görə, cümə günü (19 iyun) İsveçrədə keçirilməsi nəzərdə tutulan danışıqlar İsrail və İran tərəfindən dəstəklənən Hizbullah yaraqlıları arasındakı toqquşmalar səbəbindən təxirə salınıb. İran bu həftə ABŞ ilə yekunlaşdırılan müvəqqəti sülh sazişinin bir hissəsi olaraq Livanda atəşkəsdə israr edib və yeni hərbi əməliyyatlar nəticəsində danışıqlara nümayəndə heyəti göndərməyib. Müzakirələr üçün yeni başlama tarixi hələlik yoxdur. Danışıqların təxirə salınması ABŞ Prezidenti Donald Tramp üçün zərbədir. O, çərşənbə günü İrana maliyyə faydaları və sanksiyalardan azad edilməsi baxımından çox güzəştə getdiyi barədə geniş tənqidlərə baxmayaraq, anlaşma memorandumu imzalamışdı. O, razılaşmanın kritik Hörmüz boğazının neft və qaz daşımaları üçün yenidən açılacağını nəzərə alaraq qlobal iqtisadi böhranın qarşısını alacağını bildirmişdi. Hələlik bu hadisələrin boğaza təsir edib-etməyəcəyi bəlli deyil, burada Tramp və İranlı həmkarı Məsud Pezeşkian razılaşmanı imzaladıqdan sonra dəniz nəqliyyatı artıb. Qlobal enerji təchizatı üçün kritik olan su yolu ilə nəqliyyat, iki ölkənin ikili blokadanı qaldıracağına söz verdiyi neft axınlarının yenidən artmasından bir gün sonra, cümə günü səhər azaldığı görünürdü. Neft qiymətləri az dəyişib, Brent təxminən 79 ABŞ dolları səviyyəsində ticarət edib. Qiymətlər bu həftə hələ də təxminən 9 faiz düşüb, treyderlər Hörmüz boğazının yenidən açılmasının tarixdəki ən böyük enerji təchizatı böhranını yüngülləşdirəcəyini gözləyirlər. Livandakı döyüşlər həmişəkindən daha ölümcül olub, İsrail ordusu dörd əsgərinin, o cümlədən bir batalyon komandirinin öldürüldüyünü bildirib. Livanın dövlətə məxsus Milli Xəbər Agentliyi İsrailin hücumları nəticəsində 18 nəfərin öldüyünü bildirib, İsrail ordusu isə 80 Hizbullah obyektini hədəf aldığını deyib. ABŞ və İsrail arasında Livan ilə bağlı gərginlik artır. Tramp İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahuya zənglərdə söyüşlər yağdıraraq, onu Livandakı zərbələri artırmaqla bu həftəki İranla memorandumunu demək olar ki, pozmaqda ittiham edib. İsrail isə ABŞ tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınan Hizbullahın şimal icmaları üçün təhlükə olmadığını bilənə qədər qoşunlarını sərhədləri boyunca saxlayacağını israr edir. İsrailin ifrat sağçı milli təhlükəsizlik naziri İtamar Ben Gvir Livandakı son döyüşlərə reaksiya verərək, Yəhudi dövlətinin təhlükəsizlik ehtiyaclarını “ ABŞ-a bütün hörmətlə yanaşaraq” gözardı edə bilməyəcəyini bildirib. O, X -də “Bütün Livan yanmalıdır” deyib. İsrailli siyasətçilər oktyabr ayında keçiriləcək seçkilər ərəfəsində kampaniya rejimindədirlər və ictimaiyyətin əhəmiyyətli bir hissəsi Livanda hərbi əməliyyatların davam etdirilməsinin tərəfdarıdır. İsveçrənin Xarici İşlər Nazirliyi cümə günü səhər ABŞ-İran danışıqlarının səbəb göstərmədən “təxirə salındığını” elan edib. Bəyanatda “ İsveçrə bu danışıqları asanlaşdırmağa hazır qalır” deyilib. Burgenstock kurortunda “müvafiq hazırlıq işləri” davam edir. Cümə axşamı gecə ABŞ , aparıcı nümayəndəsi olan vitse-prezident JD Vance -in Avropadakı üzbəüz danışıqlara getməyəcəyini bildirib. Vaşinqton və Tehran memorandum üçün “yekun razılaşma” adlanan danışıqlara başlamaq niyyətində idilər. Ağ Evin sözçüsü təxirəsalmaya logistik çətinlikləri səbəb göstərib. Sözçü Amerika nümayəndə heyətinin ilk əlverişli fürsətdə yola düşməyə hazır olduğunu bildirib. Memorandum ABŞ-ın İran limanlarına dəniz blokadasını qaldırmasına və İranın Hörmüz boğazını yenidən açacağını bildirməsinə səbəb olub. Onlar yeni danışıqlar raundu zamanı atəşkəsi uzatmağa razılaşıblar ki, bu da 60 gün ərzində başa çatmalı, lakin uzadıla bilər. Tərəflər İranın uran emalını, bəlkə də on il və ya daha çox müddətə məhdudlaşdırmaq və mövcud yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarını məhv etmək və ya seyreltmək barədə razılığa gəlməyə çalışacaqlar. ABŞ və İsrail 28 fevralda İrana atom silahı qurmağı dayandırmaq lazım olduğunu deyərək bombardmana başlayıblar. Tehran bunu istədiyini uzun müddət inkar etsə də, uranı nüvə elektrik stansiyaları üçün lazım olan səviyyələrdən xeyli yuxarı zənginləşdirib. Müharibə enerji qiymətlərinin kəskin artmasına və qlobal miqyasda inflyasiyanın yüksəlməsinə səbəb olub, eyni zamanda Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Qətər kimi ABŞ müttəfiqləri minlərlə İran dronu və raketi ilə hədəf alınıb. Bir çox atom mütəxəssisi mövzunun mürəkkəb və texniki xarakterini nəzərə alaraq, 60 günün İranla daimi razılaşma əldə etmək üçün kifayət etməyəcəyini deyir. Trampın ilk dövründə müntəzəm olaraq lağ etdiyi və tərk etdiyi İran və ABŞ daxil olmaqla dünya gücləri arasında 2015-ci il nüvə sazişinin tamamlanması təxminən iki il çəkmişdi. İki ölkə danışıq mövqelərini müəyyənləşdirməyə başlayarkən, Vance və Tramp İranın onlardan daha yaxşı nəticə əldə etdiyi barədə tənqidləri – o cümlədən siyasi müttəfiqlərdən və İsraillilərdən gələn tənqidləri – dəf etməyə çalışıblar. Vance cümə axşamı dərc olunan müsahibəsində New York Times Opinion köşə yazarı Ross Douthat -a “Biz Amerika xalqının ən yaxşı maraqları barədə narahatıq” deyib. Vance həmçinin İranın nəticədə Hörmüz boğazı vasitəsilə nəqliyyata rüsum tətbiq edə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları azaltmağa çalışıb ki, bu da kritik keçidi Tehran üçün gəlir mənbəyinə çevirə bilər. “Biz beynəlxalq su yollarının rüsumsuz olmalı olduğuna inanırıq” deyən Vance , region ölkələrinin “gələcəkdə boğaz üçün düzgün təhlükəsizlik çərçivəsini birlikdə müəyyənləşdirəcəklərini” qeyd edib. Vance əlavə edib ki, əgər boğaz açıq olmasa, “yekun razılaşma olmayacaq”. Xam neft qiymətləri il ərzində təxminən 30 faiz yüksək qalır, çünki Hörmüz vasitəsilə neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz axınlarının normallaşması aylar, bəlkə də daha uzun çəkəcək. Bundan əlavə, ABŞ və bir çox digər ölkələr müharibə zamanı qiymətləri nəzarətdə saxlamaq üçün fövqəladə neft ehtiyatlarını rekord sürətlə azaldıblar. Bunlar doldurulmalı olacaq ki, bu da qlobal tələbə əlavə edəcək. Tramp qlobal enerji təzyiqlərinin memorandum sazişini imzalamaq qərarına təsir etdiyini təkrarlayıb. O, Axios -a “Aylar boyu neftimiz olmazdı” deyib. “Bombalar atıldığı müddətcə, o şey avtomatik olaraq bağlanır,” o, boğaz haqqında deyib və əlavə edib ki, “bu, dünya miqyasında depressiyaya səbəb ola biləcək bir şeydir.” BLOOMBERG