Dörd aya yaxın davam edən döyüşlərdən sonra ABŞ və İran arasındakı münaqişə danışıqlar mərhələsinə keçdiyi üçün Körfəz ölkələrində rahatlıq hökm sürür. Aprel ayında atəşkəsə qədər İran dəfələrlə ABŞ hərbi obyektlərinə, eləcə də Körfəz dövlətlərindəki mülki və enerji infrastrukturuna atəş açmışdı. Münaqişədən sonra Körfəz dövlətləri İrana yeni gözlə baxır, eyni zamanda regionda ABŞ -ın təhlükəsizlik çətirinə inam azalır. Tehran tərəfindən əsaslı kurs dəyişikliyi əlamətləri yoxdur, çünki çərşənbə gecəsi Anlaşma Memorandumu ( MoU ) imzalandıqdan sonra Birləşmiş Ştatlar ilə 60 günlük danışıqlar pəncərəsi açıldıqca gərginliklər yeni mərhələyə qədəm qoyur. İran rəhbərliyi müharibədən siyasi cəhətdən sağ çıxdığını və effektiv təsir imkanlarına malik olduğunu vurğulayır. Reuters xəbər agentliyi diplomatlara, analitiklərə və Körfəz dövlətlərindən olan mənbələrə istinadən bildirir ki, İran müharibədən iqtisadi və hərbi cəhətdən zəifləmiş çıxsa da, siyasi cəhətdən toxunulmaz qalır. İran öz siyasi strukturlarını qoruyub saxlayıb və hələ də Körfəz dövlətlərinə və qlobal enerji axınlarına təzyiq göstərmək qabiliyyətinə malikdir. Beləliklə, Tehran dan gələn mesaj aydındır: İran özünü gələcəkdə Körfəz dövlətlərinin hesablaşmalı olacağı regional güc kimi görməyə davam edir. Yaxın Şərq qarşıdurmadan geri çəkilməyə çalışır. Son bir neçə ayda Körfəz dövlətləri və İran üçün nəticələr heç bir tərəfin başqa bir hərbi eskalasiyada maraqlı olmadığını göstərir. Eyni zamanda, müharibə qarşılıqlı etibarsızlığı əhəmiyyətli dərəcədə dərinləşdirib. Lakin Körfəz dövlətləri üçün İran yaşamağı öyrənməli olduqları bir güc faktoru olaraq qalır. Bonn, Almaniya da yerləşən Şərqlə Tərəfdaşlıqda Tətbiqi Tədqiqatlar Mərkəzi (CARPO) analitik mərkəzinin Körfəz dövlətləri üzrə eksperti Sebastian Sons deyib: “Əsasən, bu münaqişə qarşılıqlı yaxınlaşma prosesinə ciddi ziyan vurub, hətta onu məhv edib”. Xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı nın Tehran la yaxınlaşması geriləməyə məruz qalıb. Sons DW -yə bildirib: “ İran a qarşı narazılıq əhəmiyyətli dərəcədə artıb”. Bonn Beynəlxalq Münaqişə Tədqiqatları Mərkəzi (BICC) -nin sülh və münaqişə tədqiqatçısı Konrad Şetter DW -yə bildirib ki, etibarsızlığa baxmayaraq, Körfəz dövlətləri ilə Tehran arasındakı əlaqələr kəsilməyəcək. Şetter deyib: “Bu ortaq maraqlar bütün münaqişələrə baxmayaraq, əlaqələrin tamamilə pozulmamasını təmin edəcək”. O, iqtisadi rifah və sabit siyasi şəraitdə ortaq marağı birləşdirici amillər kimi qeyd edib. İran regional gücünü nümayiş etdirir. Şetter bildirib ki, İran ın Körfəz dövlətlərinə hücumları Tehran ın “bizsiz region işləməyəcək” strategiyasının bir hissəsi idi. Hücumlar neft və qaz ixracının, eləcə də ticarət və turizmin həssas qaldığını göstərib. Analitik Sons əlavə edib ki, Körfəz dövlətləri İran üçün “nisbətən asan hədəf” idi. Böyük Britaniya nın Chatham House analitik mərkəzinə görə, İran müharibəsi sübut edib ki, böhran vəziyyətində İran Hörmüz boğazı nı bloklaya və bununla da qlobal ticarətin əhəmiyyətli bir hissəsini poza bilər. Uzun müddət nəzəri təhlükə hesab edilən şey indi real və etibarlı bir seçimə çevrilib. Gələcəkdə Tehran bu seçimi öz çəkindirmə strategiyasına möhkəm şəkildə inteqrasiya edəcək. İran gələcəkdə birbaşa təsir imkanlarına daha çox güvənəcək. Analitik mərkəz bildirib ki, müharibə Körfəz monarxiyalarının həssaslığını üzə çıxarıb ki, bu da regional güc siyasətində əsas amil olaraq qalacaq. Körfəz dövlətlərindən praqmatik kurs? Eyni zamanda, Körfəz dövlətlərinin İrana qarşı daha praqmatik yanaşma qəbul edəcəyinə dair bir çox əlamətlər var. Sons deyib: “Müzakirə dialoq və çəkindirmə arasında gedir”. Səudiyyə Ərəbistanı hücumlara baxmayaraq Tehran la diplomatik əlaqələrini kəsməyib, Oman və Qətər isə İran rəhbərliyi ilə sıx əlaqədə qalır. Buna görə də Körfəz dövlətləri zəruri görünən yerdə çəkindirməni, mümkün olan yerdə isə dialoqu əhatə edən ikili strategiya izləməyə məcburdurlar. ABŞ və İsrail ilə əlaqələr də dəyişib. Sons əlavə edib: “Bu əlaqələr bu gün son dərəcə ziddiyyətlidir”. ABŞ vacib təhlükəsizlik tərəfdaşı olaraq qalsa da, müharibə ABŞ -ın Körfəz dövlətlərini eskalasiyanın nəticələrindən qorumaq qabiliyyətinin nə qədər məhdud olduğunu göstərib. Analitik Şetter əlavə edib ki, Körfəz dövlətləri “ ABŞ -ın onları effektiv şəkildə qoruya bilmədiyini başa düşməli oldular”. O, artan hərbi yığılma, hava hücumundan müdafiəyə investisiyalar və Hörmüz boğazı ndan iqtisadi asılılığı azaltmaq səyləri gözləyir. Güclənmiş İran ? Siyasi cəhətdən İran müharibədən faydalanıb, deyə Şetter bildirib. “Hərbi zərbələrə baxmayaraq, ölkə bu böhrandan siyasi cəhətdən daha güclü çıxır”. O əlavə edib ki, region özünü yenidən qurmalıdır, çünki yeni ittifaqlar mümkündür və Tehran yəqin ki, daha böyük inamla hərəkət edəcək. İran və Körfəz dövlətləri arasındakı əlaqələrin gələcəkdə nə barışıq, nə də açıq qarşıdurma ilə xarakterizə olunacağına dair bir çox əlamətlər var. Ayıq bir birgəyaşayış əvvəlkindən daha çox etibarsızlığı, eləcə də daha çox çəkindirməni nəzərdə tutacaq. Lakin daha çox dialoq və anlaşma istiqamətində daha çox səy də olacaq. Hər iki tərəf eskalasiyanın xərclərinin nə qədər yüksək olduğunu öyrənib və bu, onların gələcək əlaqələri üçün ən vacib təməl ola bilər. Bu məqalə Alman dilindən tərcümə edilmişdir.