CENEVRƏ: İsrail və Hizbullah arasında Livan da baş verən ölümcül toqquşmalar, İsveçrə də planlaşdırılan ABŞ-İran danışıqlarının təxirə salınmasından sonra, cümə günü (19 iyun) Yaxın Şərq müharibəsini bitirmək üçün yeni imzalanmış razılaşmanı daha da gərginləşdirdi. Gecikmə, Tehran ın baş müzakirəçisinin qırmızı xətlərindən geri çəkilməyəcəyini və barmağının hələ də “tətiyin üstündə” olduğunu xəbərdar etdiyi bir vaxta təsadüf etdi, baxmayaraq ki, müharibə zamanı əsasən bağlı olan Hörmüz boğazı nda gəmiçilik fəaliyyəti artmışdı. Bu həftə ABŞ prezidenti Donald Tramp və iranlı həmkarı Məsud Pezeşkian tərəfindən imzalanan razılaşma, fevralın 28-də ABŞ-İsrail zərbələri ilə başlayan və Ali Rəhbər Ayətullah Əli Xamenei nin ölümü ilə nəticələnən müharibəyə son qoymağı hədəfləyir. Razılaşma həmçinin Livan dakı döyüşləri dayandırmaq məqsədi daşıyırdı ki, İran həmişə hər hansı bir razılaşmaya daxil edilməsini təkid etmişdi, bu da İsrail in orada davam edən kampaniyasını Vaşinqton üçün narazılıq mənbəyinə çevirmişdi. Cümə günü İsrail və Hizbullah arasında Cənubi Livan da döyüşlər kəskin şəkildə güclənmişdi. İsrail in Livan a endirdiyi zərbələr nəticəsində 18-dən çox insanın öldüyü bildirilir. Daha sonra hər iki tərəf cümə günü yerli vaxtla saat 16:00-da (Sinqapur vaxtı ilə 21:00) başlayan atəşkəsə razılaşdı, yüksək rütbəli ABŞ rəsmisi Reuters ə bildirib. İran daha əvvəl İsrail in Livan a hücumlarını pisləmiş və onların regional sülh və təhlükəsizlik üçün nəticələri barədə xəbərdarlıq edərək, vəziyyətə görə Birləşmiş Ştatlar ın birbaşa məsuliyyət daşıdığını bildirmişdi. “İKİ POZUCU” Tehran ın baş müzakirəçisi Məhəmməd Baqer Qalibaf və ABŞ vitse-prezidenti JD Vance -in rəhbərlik etdiyi İran və ABŞ nümayəndə heyətlərini Lüsern gölü nə baxan İsveçrə nin Burgenstock kurortunda qəbul etmək üçün hazırlıqlar görülmüşdü. Danışıqlar, ilkin razılaşmada əhatə olunmayan, xüsusilə İran ın nüvə proqramı ilə bağlı qalan məsələləri müzakirə etmək üçün iki aylıq danışıqlar dövrünü başlatmalı idi. İsveçrə nin xarici işlər nazirliyi müzakirələrin təxirə salındığını təsdiqləyib, lakin “bu danışıqları asanlaşdırmağa hazır olduğunu” bildirib. Diplomatlara istinad edən Financial Times qəzeti İsrail in Livan a endirdiyi zərbələrin təxirə salınmaya səbəb olduğunu bildirib, lakin dərhal təsdiq yox idi. Əsas regional oyunçu olan BƏƏ -dən bir diplomatik mənbə razılaşmanın “iki pozucusu” olduğunu bildirib – yəni İsrail “onu bəyənməyib” və İran daxilində də sərt müxalifət var idi. “ƏZİCİ CAVAB” Qalibaf cümə günü bildirib ki, Birləşmiş Ştatlar la danışıqlar Tehran ın “qırmızı xətləri” ilə məhdudlaşacaq. Rəsmi IRNA xəbər agentliyi tərəfindən dərc olunan açıqlamalarında o deyib: “Əgər düşmən həddini aşmağa çalışsa, biz sübut etmişik ki, barmaqlarımız tətiyin üstündədir və düşmənə əzici cavab verməkdə tərəddüd etməyəcəyik.” Bu arada, Vance , İsrail hökuməti ilə bağlı yüksək rütbəli ABŞ rəsmisi üçün nadir olan bir dərəcədə narazılıq ifadə edərək, New York Times qəzetinə deyib: “Sahib olduğunuz hər bir milli təhlükəsizlik problemini sadəcə öldürərək həll edə bilməzsiniz.” Atasının yerinə keçən İran ın yeni ali rəhbəri Ayətullah Möctəba Xamenei cümə axşamı bildirib ki, “fərqli baxışa” malik olmasına baxmayaraq, ABŞ ilə razılaşmanı təsdiqləyib. Razılaşmanın əsas aspektlərindən biri, qlobal enerji qiymətlərinin artmasına səbəb olan əsas gəmiçilik boğazı olan Hörmüz boğazı nın dərhal yenidən açılması idi. Cümə günü dərc olunan AXSMarine dəniz izləmə şirkətinin məlumatlarına görə, cümə axşamı yenidən açılan Hörmüz boğazı ndan cəmi 25 ticarət gəmisi keçib ki, bu da aprel ayının ortalarından bəri ən yüksək rəqəmdir. İqtisadçıların fikrincə, sülh dövründə dünyanın neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracının beşdə biri bu boğazdan keçirdi. Amerika qüvvələri cümə axşamı İran limanlarının dəniz blokadasını qaldırdı ki, bu da gəmilərin İslam Respublikası na və ya oradan üzməsinə mane olurdu, ABŞ hərbi qüvvələri bildirib və Amerika hərbi gəmilərinin “ümumi ərazidə qalacağını” qeyd edib. Razılaşmanın mətni əsasında, Vaşinqton İran iqtisadiyyatını iflic edən neft sanksiyalarını dərhal ləğv etməyi öhdəsinə götürür. Razılaşmada deyilir ki, İran ın nüvə proqramı ilə bağlı yekun razılaşma əldə edildikdən sonra Birləşmiş Ştatlar regional ölkələr tərəfindən dəstəklənən 300 milyard ABŞ dolları həcmində yenidənqurma fondunun buraxılmasını asanlaşdıracaq.