Yeni Dehli : Məlumatlı şəxslər bildiriblər ki, ABŞ -ın İran limanlarına qarşı blokadasını rəsmi olaraq ləğv etməsi və Tehran ın sülh müqaviləsindən sonra kritik su yolunda gəmilərin hərəkətinə qoyulan məhdudiyyətləri yumşaltması ilə Hindistan a gedən üç yük gəmisi Hörmüz boğazı ndan keçməyə başlayıb. Hökumət, Hindistan üçün nəzərdə tutulmuş digər gəmilərin də regiondan keçməsi üçün çalışır. Sülh müqaviləsindən əvvəl 13 Hindistan bayraqlı gəmi , 16 Hindistan a gedən gübrə gəmisi ilə birlikdə boğazda ilişib qalmışdı. Mart və mayın əvvəlləri arasında 20-dən çox gəmi Hörmüz boğazı vasitəsilə Hindistan a çatdı. Həmçinin oxuyun: Baş nazir Modi Kolkata da üç yerli istehsal olunmuş hərbi gəmini istismara verəcək. ABŞ və İran arasında 60 günlük atəşkəs üçün imzalanan anlaşma memorandumunun bir hissəsi olaraq – tam razılaşma müzakirə ediləcək – ABŞ İran limanlarına qarşı blokadasını ləğv etməyə razılaşıb. Hindistan , İran la enerji ticarətindən tutmuş Hindistan ı İran vasitəsilə Avrasiya ilə birləşdirən Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizi (INSTC) kimi əlaqə təşəbbüslərinə qədər iqtisadi əlaqələrini yenidən qurmaq üçün müqavilənin incəliklərini öyrənir. ET-nin məlumatına görə, sanksiyaların ləğvindən sonra İran Hindistan a neft ixracını bərpa etməyə hazırlaşır. Hindistan bir vaxtlar İran xam neftinin əsas alıcılarından biri idi. Çabahar Limanı da diqqət mərkəzindədir. Vaşinqton sanksiya güzəştini geri çəkdikdən sonra limanda mövcudluğunu qorumaq üçün İran la anlaşmaya girən Hindistan , limana qarşı sanksiyaların rəsmi olaraq ləğv edilməsi üçün ABŞ bildirişini gözləyir. Çabahar Limanı nı INSTC ilə birləşdirmək və INSTC -ni Arktika dakı Şimal Dəniz Yolu ilə əlaqələndirmək planları var. ABŞ -ın 25 aprel də başa çatan altı aylıq sanksiya güzəştini uzatmaması səbəbindən Hindistan Çabahar Limanı ndakı maraqlarını təmin etmək üçün bir razılaşmanın tez bir zamanda bağlanması üçün İran la əlaqədə olub. ET-nin məlumatına görə, Yeni Dehli ABŞ sanksiyaları ləğv edildikdə bu hüququn Hindistan a qaytarılacağına zəmanətlə limanı idarə etmək üçün yerli liman idarəsi ilə razılaşma axtarırdı. ET-nin yanvar ayında verdiyi məlumata görə, Hindistan bu razılaşma üçün İran hökuməti ndən hüquqi qüvvə şəklində zəmanət də istəyirdi ki, iki tərəf arasında razılaşmaya əməl edilsin. İran məsələləri üzrə ekspertlər ET-yə bildiriblər ki, Hindistan öz rolunu hansısa formada qoruyub saxlamasa, Çin Çabahar Limanı na iddia edə bilər. 13 may 2024-cü il tarixində Hindistan limanı idarə etmək üçün 10 illik müqavilə imzaladı – bu, ilk dəfə idi ki, xarici bir limanın idarəçiliyini öz üzərinə götürürdü. Müqavilə India Ports Global Ltd (IPGL) və İran ın Port & Maritime Organisation arasında imzalanıb. IPGL limanın təchizatına təxminən 120 milyon dollar sərmayə qoyub. Hindistan , Çabahar la əlaqəli infrastrukturu yaxşılaşdırmağa yönəlmiş qarşılıqlı olaraq müəyyən edilmiş layihələr üçün 250 milyon dollar ekvivalentində rupi kredit pəncərəsi də təmin etmişdi. Həmçinin oxuyun: Hindistan neft emalı zavodları kifayət qədər xam neftə malikdir, Qərbi Asiya dan alışları bərpa etməyə tələsmirlər. Liman Hindistan-Əfqanıstan iqtisadi tərəfdaşlığını və humanitar yardım tədarükünü genişləndirmək üçün kritik əhəmiyyətə malikdir. Əfqanıstan ın Taliban rejimi qlobal əlaqələri üçün limandan səmərəli istifadə etməkdə maraqlıdır. Özbəkistan, Qazaxıstan və Tacikistan kimi Mərkəzi Asiya dövlətləri də Hindistan la ticarəti artırmaq və Hind Okeanı Regionu na çıxış əldə etmək üçün Çabahar Limanı ndan istifadə etməkdə maraqlıdırlar. Hindistan Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə erkən məhsul azad ticarət müqaviləsi bağlamağa çalışır ki, Avrasiya bazarlarına çıxış əldə etsin və regiondan nadir torpaq mineralları daxil olmaqla mallar əldə etsin. Çabahar Limanı Hindistan-Aİİ ticarətini inkişaf etdirmək üçün faydalı bir vasitə olacaq. Liman həmçinin Mərkəzi Asiya ilə həmsərhəd olan Rusiya nın bəzi hissələrinə də əlaqə təmin edəcək.