Moskva da həyatın tamamilə normal hiss olunduğu anlar var. Cümə axşamı səhəri onlardan biri deyildi. Şəhərin cənub-şərqində Ukrayna dron hücumu zamanı neft emalı zavodu vurulmuşdu – uzaqdan belə mənzərə sürreal idi. Zavod istiqamətindən qalxan qatı tüstü səmanı qara rəngə boyamışdı. Nəhəng qara kəfən kimi Moskva səmasında asılmışdı. Bu qədər qeyri-adi və diqqətçəkən olduğu qədər, zavodun yaxınlığındakı insanların reaksiyası da eyni dərəcədə təəccüblü idi. Nəhəng tüstü buludlarına minimal diqqət yetirən bir balıqçı gölün kənarında oturmuş, balıq tutmağa davam edərək suya baxırdı. Qarşıdakı oyun meydançasında uşaqlar yelləncəklərdə əylənirdilər. Alıcılar sanki bu, başqa bir cümə axşamı imiş kimi supermarketə gedib-gəlirdilər. O zaman anladım ki, Moskva da nəyin normal, nəyin qeyri-normal olduğu barədə təsəvvürlərim yenilənməyə ehtiyac duyur. Uzun müddət Ukrayna dakı müharibə Rusiya paytaxtının sakinləri üçün çox uzaq hiss olunurdu. Bir çoxları bunun heç baş vermədiyini iddia edirdi, lakin cəbhə xətti şəhərə yaxınlaşdıqca bunu etmək çətinləşir. Son bir il yarım ərzində Moskva lılar Moskva da ordu generallarının öldürüldüyü və dronların paytaxtı hədəf aldığı xəbərləri ilə oyanıblar. Bir mənada, qeyri-normal artıq yeni normaldır. Cümə axşamı baş verən hücum, Rusiya nın Ukrayna ya tammiqyaslı işğalından bəri Moskva regionuna ən böyük hava hücumlarından biri idi. Neft emalı zavoduna dəyən zərərlə yanaşı, ticarət mərkəzləri və yaşayış binaları da vurulmuşdu. Moskva vilayətinin qubernatorunun sözlərinə görə, dron zərbələrindən birinin səbəb olduğu yanğında səkkiz yaşlı qız həlak olub. Neft emalı zavodunun qarşısındakı binada yaşayan Slava deyir: “Baş verənlərə tamamilə təəccüblənmədim. Amma bu qədər böyük hücum gözləmirdim.” “Partlayışlar eşitdim və çoxlu tüstü gördüm. Bu, adətən filmlərdə gördüyünüz şeydir. Mən bunu mənzilimin pəncərəsindən gördüm.” Lakin başqa bir yerli sakin, Nadejda , baş verənlərdə heç bir normal şey görmədi. O mənə dedi: “İkinci Dünya Müharibəsini qazanmaq üçün dörd il vaxtımız getdi, baxmayaraq ki, əsgərlərimizin az yeməyi və suyu var idi. Bu gün bizdə lazım olan bütün resurslar var. Amma bu müharibə davam edir. Mən şokdayam.” Rusiya hakimiyyəti Nadejda kimi insanlara, Kreml in “xüsusi hərbi əməliyyatı”nın niyə bu qədər uzun çəkdiyini və müharibənin onların şəhərinə necə gəldiyini anlamaqda çətinlik çəkən Rusiya lılara necə cavab verir? Rusiya rəsmiləri müntəzəm olaraq Qərb i Ukrayna dakı müharibəni uzatmaqda ittiham edir, Avropa liderlərini və NATO -nu Kiyev i dəstəklədiklərinə görə günahlandırırlar. Lakin cümə axşamı Prezident Vladimir Putin dron hücumu barədə heç nə demədi. Rusiya telekanallarının xəbər bülletenlərində bu barədə demək olar ki, bəhs edilmədi. Rusiya qəzetləri ertəsi gün bu xəbəri verdikdə, onların xəbərlərində ümumi bir mövzu aşkar etdim: bəlkə də daxili auditoriya üçün koordinasiyalı bir mesaj. Bunu belə ümumiləşdirmək olar: “Bizim üçün nə qədər pis olsa da, Ukrayna daha çox əziyyət çəkir”. Ultra- Kreml tərəfdarı olan Komsomolskaya Pravda bəyan etdi: “Bizim hücumlarımız Ukrayna ya Ukrayna nın bizə vurduğundan daha çox zərər verir”. Moskovsky Komsomolets tabloidi yazdı: “ Ukrayna nı demilitarizasiya etmək üçün zərbələrimiz Ukrayna hücumlarından qat-qat güclü və effektivdir”. Hökumət qəzeti Rossiyskaya Gazeta da da bəyanat demək olar ki, eyni idi: “ Ukrayna ordusu üçün işləyən müdafiə müəssisələrinə hücumlarımız, təəssüf ki, Rusiya lıların öhdəsindən gəlməli olduğu hücumlardan qat-qat güclüdür”. Biznes qəzeti Kommersant şərh etdi: “Hərbi-sənaye kompleksi ilə əlaqəli Ukrayna infrastrukturuna zərbələrimiz daha effektivdir və daha çox nəticə verir”. Kreml nəhayət reaksiya verdikdə, oxşar bir mesaj verdi. Putin in sözçüsü Dmitri Peskov jurnalistlərə dedi: “ Ukrayna nın müxtəlif şəhərlərindən gələn daha çox görüntülərə baxmalısınız. Silahlı qüvvələrimizin həyata keçirdiyi zərbələrin nəticələrini göstərən görüntülər təsir edicidir. Bu zərbələr davam edəcək.” Ukrayna nın Rusiya şəhərlərinə dron hücumlarının Putin i düşünməyə vadar etdiyinə dair heç bir əlamət yoxdur. Son çıxışlarından və bəyanatlarından Kreml lideri Rusiya nın Ukrayna ya hücumunu davam etdirməyə qərarlı görünür, bu yıpratma müharibəsində ölkəsinin qalib gələcəyinə əmindir. Lakin Ukrayna nın uzaqmənzilli zərbələrinin – xüsusilə Rusiya neft obyektlərinə – Rusiya iqtisadiyyatına təzyiqi artırdığına dair əlamətlər var. Ölkənin bəzi yerlərində benzin çatışmazlığı və rasionlaşdırma halları qeydə alınıb, yanacaqdoldurma məntəqələrində qiymətlər artıb. “Nə edəcəyimizə hökumətimiz qərar verməlidir. Bizim edə biləcəyimiz tək şey izləməkdir.”