Birləşmiş Ştatlar dünyanın aparıcı neft istehsalçısıdır. İdxal etdiyimiz neftin yalnız 8% -i Yaxın Şərq dən gəlir. Bəs niyə daxili neft və benzin qiymətləri bu qədər yüksəlib? İyulun 13-də Birləşmiş Ştatlar və İran arasında yenidən başlayan hərbi zərbələr mübahisəli Hörmüz boğazı vasitəsilə enerji tədarükü ilə bağlı narahatlıqları yenidən alovlandırdığı üçün neft qiymətləri yenidən kəskin şəkildə artdı. Bazar etalonu olan Brent markalı xam neft fyuçersləri 2,39 dollar və ya təxminən 3% artaraq 78,40 dollar a yüksəldi. AAA -nın məlumatına görə, iyulun 13-də ABŞ -da qaz qiymətləri bir qallon üçün orta hesabla 3,87 dollar təşkil edib ki, bu da bir il əvvəlki eyni tarixdən 70 sentdən çox yüksəkdir. İran və Birləşmiş Ştatlar arasında atəşkəsin pozulduğu bir vaxtda qaz qiymətləri yüksəkdir. İran müharibəsi burada qaz qiymətlərini niyə artırdı? Yanvar ayına olan məlumata görə, ABŞ gündə 13 milyon bareldən çox xam neft istehsal edir. Biz idxal etdiyimizdən daha çox neft ixrac edirik. Lakin biz də çox neft istehlak edirik və gündə təxminən 6 milyon barel idxal edirik. Bunun yalnız kiçik bir hissəsi Fars körfəzi ndən gəlir. Bu faktlara əsaslanaraq, Yaxın Şərq dəki müharibənin Birləşmiş Ştatlar da qaz qiymətlərinə heç bir təsiri olmayacağını düşünə bilərsiniz. Yanılarsınız. Moody's Analytics -in baş iqtisadçısı Mark Zandi bu ilin əvvəlində USA TODAY -ə verdiyi müsahibədə deyib: “Bu, qlobal bazardır. Beləliklə, neft sözün əsl mənasında ən yüksək qiymətə axır. Əgər tanker Malayziya da Rotterdam dan və ya Rio-de-Janeyro dan daha yüksək qiymətə neft sata bilirsə, Malayziya ya gedəcək”. Birləşmiş Ştatlar İran a qarşı hava zərbələrinə başlayanda neft qiymətləri bütün dünyada kəskin şəkildə artdı. Bir etalona görə, West Texas Intermediate indeksi, xam neft qiymətləri fevralın 27-də təxminən 67 dollar dan martın 30-da təxminən 105 dollar a yüksəldi. Neft qiymətləri İran müharibəsi səbəbindən regionda təchizatı iflic etdiyi üçün artdı: Hörmüz boğazı nın bağlanması, neft daşımalarında qəfil təhlükə və neft sənayesi infrastrukturuna dəyən ziyan, digər amillər arasında. Müharibə Asiya və Avropa nın bəzi hissələri də daxil olmaqla, Yaxın Şərq dən neftdən çox asılı olan regionlara neft tədarükünü təhdid etdi. Qiymətlər hər yerdə, o cümlədən burada da yüksəldi. Harris Financial Group -un idarəedici partnyoru Ceyms Koks bu ilin əvvəlində verdiyi müsahibədə deyib: “Hər kəs eyni barel neft üçün rəqabət aparır. Onun Texas da, İran da, Səudiyyə Ərəbistanı nda və ya Rusiya da istehsal edilməsinin fərqi yoxdur”. Birləşmiş Ştatlar Yer kürəsində ən böyük neft istehsal edən ölkədir. Lakin biz həm də ən böyük neft istehlakçısıyıq. Və Amerika nın neft istehsalçıları qlobal bazarın bir hissəsidir. Zandi deyib: “Biz istehlak etdiyimiz qədər istehsal edirik. Lakin günün sonunda, buradakı istehsalçılar da ən yüksək qiyməti verə bilənə satacaqlar. Onlar iş adamlarıdır”. Qərb Sahili Yaxın Şərq dəki neft şoklarına xüsusilə həssasdır, çünki neftinin daha çox hissəsi bu regiondan gəlir. Davamlılığı müdafiə edən qeyri-kommersiya təşkilatı California Forward -ın baş direktoru Keyt Qordon deyib ki, Kaliforniya da qaz qiymətlərinin bir qallon üçün 5,93 dollar a yüksəlməsinin səbəblərindən biri də budur. Bu ilin əvvəlində USA TODAY -ə verdiyi müsahibədə o deyib: “Biz Qayalı Dağlar ın şərqindən heç nə almırıq”. Bu, 1970-ci illər in neft böhranının təkrarı deyildi. Kaliforniya və ölkənin qalan hissəsi İran müharibəsinin Birləşmiş Ştatlar da benzin qıtlığı yaratmadığına sevinə bilər. Bəli, benzin üçün uzun növbələr var idi, lakin əsasən Costco -da bir neçə dollar qənaət etmək istəyən insanlar tərəfindən doldurulmuşdu. Bu, rasionlaşdırma, qiymət nəzarəti, qıtlıq, milli 55 mil/saat sürət həddi və ölkə daxilində yanacaqdoldurma məntəqələrində uzun növbələrə səbəb olan 1970-ci illər in neft böhranından çox fərqlidir. İqtisadçılar deyirlər ki, Amerika istehlakçıları üçün İran müharibəsi böhrandan daha çox çətinlik gətirdi. Sürücülər aldıqları benzin üçün daha çox pul ödədilər. Neft şirkətləri satdığı neft üçün daha çox qazandılar. Yaxın Şərq dən neftdən daha çox asılı olan bəzi digər ölkələr rasionlaşdırma, dörd günlük iş həftəsi və uzaqdan iş tətbiq etdilər və vətəndaşları daha az kondisioner və daha çox ictimai nəqliyyatdan istifadə etməyə çağırdılar. Pensilvaniya Universiteti nin Wharton Məktəbi nin maliyyə professoru Nikolay Russanov bu ilin əvvəlində verdiyi müsahibədə deyib: “Deyə bilərsiniz ki, ABŞ iqtisadiyyatı, xalis olaraq, şokdan bir qədər təcrid olunub, çünki biz belə böyük bir təchizatçıyıq. Lakin bu, nasosda istehlakçıya kömək etmir”. Qaz qiymətləri nə vaxt düşəcək? Qaz qiymətləri son aylarda dəyişib və aprelin 8-də kövrək atəşkəs xəbərindən sonra yüksək olaraq qalıb. Koks deyib ki, atəşkəs davam etsə belə, yeni bir mənbə işə düşməyincə neft və benzin qiymətləri yüksək olaraq qalacaq. Yaxın Şərq dəki neft infrastrukturu İran müharibəsində zədələnib və ya pozulub. Qordon deyib ki, bəzilərinin bərpası “illər və illər çəkəcək”. Bu müddət ərzində dünyanın neft tədarükü məhdud olaraq qalacaq. Zandi deyib: “Əvvəlki vəziyyətə qayıtmaq mümkün deyil. Heç olmasa bu il yox”. Mənbə: Reuters . Bu məqalə əvvəlcə USA TODAY -də dərc olunub: Amerika OPEK neftindən demək olar ki, istifadə etmir. Niyə neft və qaz qiymətləri bu qədər yüksəkdir?