[DUBAİ] ABŞ prezidenti Donald Tramp İranın Hürmüz boğazı nda gəmilərə hücumları dayandırıb su yolunu açmağa razılaşana qədər ABŞ -ın İrana qarşı bombardmanı gücləndirəcəyini bildirib. Amerika qüvvələri dördüncü gün ardıcıl olaraq İran hərbi hədəflərini vurub, bu da Tehran dan Küveyt və Bəhreyn də daxil olmaqla Körfəz Ərəb dövlətləri ndəki ABŞ bazalarına cavab zərbələrinə səbəb olub. 17 iyunda imzalanan ABŞ-İran müvəqqəti sülh müqaviləsi, iki tərəf Səudiyyə Ərəbistanı , Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi ölkələrin enerji ixracatının əksəriyyətini göndərdiyi həyati əhəmiyyətli boğazın nəzarəti uğrunda mübarizə apdığı üçün son bir həftədə demək olar ki, çöküb. Çərşənbə günü (15 iyul) neftin qiyməti üçüncü gün ardıcıl olaraq yüksəlib, Brent markalı neftin qiyməti demək olar ki, 86 ABŞ dolları na çataraq bu həftə 13 faiz artım göstərib. İran icazəsi olmadan boğazdan keçdiyini iddia etdiyi gəmilərə hücum etdiyi üçün Tramp İran neft sanksiyaları ilə bağlı güzəşti ləğv etmək və dəniz blokadasını yenidən tətbiq etmək qərarına gəlib, daha sonra ölkəni yenidən vurub. İndiyə qədər ABŞ prezidenti əsasən İslam Respublikası nın cənubundakı radar, raket və pilotsuz təyyarə sahələri kimi hərbi hədəflərə sadiq qalıb. Bombardman kampaniyası mart və aprel aylarının əvvəllərində, Tehran və digər böyük şəhərlər daim atəş altında olduğu dövrdəkindən qat-qat az intensivdir. Tramp çərşənbə axşamı yenidən bombardman edəcəyini və İran təslim olana qədər davam edəcəyini vəd edib. O, çərşənbə axşamı Fox News -a deyib: “Sabah axşam onları çox sərt vuracağıq. Sabahdan sonrakı axşam da onları çox sərt vuracağıq. Və sonra gələn həftə onlar üçün həqiqətən pis olacaq, çünki gələn həftə elektrik stansiyaları gəlir. Onlar masaya oturub danışıqlar aparmasalar, bütün körpülərini dağıdacağıq.” O, İran dakı enerji hədəflərinin “sona saxlanılacağını” bildirib. ABŞ -da müharibə ilə bağlı artan narazılıq səbəbindən reytinqləri düşən prezident, İran dan və onun davamlı dəniz hücumlarından getdikcə daha çox məyus görünür. Hər iki tərəf, gəmilərin Hürmüz dən nə qədər tez sərbəst keçəcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyən şəkildə ifadə edilmiş sözdə anlaşma memorandumunun (MOU) şərtlərini pozmaqda bir-birini günahlandırır. Boğazın yenidən açılması ilə yanaşı, ilkin razılaşma İran ın nüvə proqramının cilovlanması və daimi sülh haqqında geniş danışıqlara gətirib çıxarmalı idi. Lakin müharibə edən tərəflər Hürmüz ə diqqət yetirdiyi üçün bu danışıqlar dayanıb. İran geri çəkilmək əlaməti göstərmir. Çərşənbə günü, kommersiya gəmilərinə qarşı bir çox təhdidlərin arxasında duran İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) – boğazın ABŞ zərbələrini və İran limanlarının blokadasını dayandırana qədər bağlı qalacağını bildirib. İran ın Press TV -nin məlumatına görə, SEPAH bildirib: “Regionun neft və qaz ixracatı ya hamı üçün əlçatandır, ya da heç kim üçün əlçatan deyil.” İran hökuməti bildirib ki, ABŞ zərbələri son günlərdə 30 -dan çox mülki vətəndaşın ölümünə səbəb olub. Tehran ın hərbi qüvvələri çərşənbə günü cənub-şərqdəki İranşəhr qəsəbəsindəki kazarmalara raket hücumu nəticəsində yeddi nəfərin öldüyünü bildirib. Tramp , ABŞ -ın Körfəz Ərəb müttəfiqləri nin onu bu plandan imtina etməyə çağırmasından sonra boğazdan keçən yük daşımalarına 20 faiz rüsum tətbiq etmək planından geri çəkilib. O, çərşənbə axşamı, ən böyük neft tankerlərini təxminən 35 milyon ABŞ dolları ödəməyə məcbur edəcək rüsumu irəli sürdükdən cəmi bir gün sonra dəyişikliyi elan edib. O, “ödəniş haqqı”nı – Vaşinqton u gəmilərin boğazdan zərərsiz keçməsinə kömək etdiyi üçün kompensasiya etmək məqsədi daşıyan – Körfəz dövlətləri nin ABŞ ilə bağlayacağı ticarət və investisiya müqavilələri ilə əvəz edəcəyini bildirib. BƏƏ , Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər kimi ölkələr 2025 -ci ildə növbəti on il ərzində ABŞ -a milyardlarla dollar sərmayə qoyacaqlarını bildiriblər. Tramp ın U-dönüşü fonunda bu vədləri artıracaqlarına dair heç bir əlamət yoxdur. Lakin ABŞ , İslam Respublikası nı qıcıqlandıran və onun zəifləmiş iqtisadiyyatını daha da zəiflədə biləcək dəniz blokadasını bərpa etmək qərarına sadiq qalıb. Blokada ilk dəfə aprel ayında tətbiq edilmiş və MOU razılaşdırıldıqdan sonra iyun ayında ləğv edilmişdi. Tramp ın Hürmüz rüsumları ilə bağlı geri addımı, müharibədən əvvəl qlobal neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz axınlarının təxminən beşdə birini daşıyan boğaza qarşı ABŞ siyasətinin dəyişkənliyini vurğuladı. ABŞ rəsmiləri keçidin sərbəst qalmasında israr etməklə, tranzit üçün kimin, əgər varsa, rüsum almalı olduğunu müzakirə etmək arasında dəyişiblər. Bu addım həm də Tramp ın ABŞ və İsrail in 28 fevral da ölkənin nüvə silahı istehsal etməsinin qarşısını almaq üçün zəruri olduğunu söyləyərək başladığı münaqişəni bitirməyə çalışarkən düşdüyü çətin vəziyyəti göstərir. Tehran bunu heç vaxt istəmədiyini inkar etsə də, uranı demək olar ki, silah dərəcəsinə qədər zənginləşdirib. BLOOMBERG