1799-cu ilə aid nadir arxiv xəritəsindən, tarixi qeydlərdən və müasir peyk görüntülərindən istifadə edərək, tədqiqatçılar Dehli dən axan Yamuna çayı nın təxminən 68 faiz daraldığını, çaydan axan suyun həcminin isə son 225 ildə təxminən 89 faiz azaldığını müəyyən ediblər. Tədqiqat Dehli Universiteti nin Geologiya Departamenti və Bhopal dakı Hindistan Elm Təhsili və Tədqiqat İnstitutu (IISER) tərəfindən aparılıb. Onların tapıntıları “İki Əsrlik Hidrogeomorfoloji Dəyişikliklər: Dehlidə Urbanizasiya Olunmuş Yamuna Çayının Eni-Axın Dinamikası” adlı məqalədə dərc olunub. Tarixi xəritələr çayın necə dəyişdiyini göstərir. Tədqiqatçılar 1799-cu ildə Upjohn tərəfindən hazırlanmış və Hindistan Milli Arxivləri ndə saxlanılan arxiv xəritəsindən, həmçinin 1893, 1924 və 1955-ci illərə aid xəritələrdən istifadə edərək, Landsat peyk görüntülərini və Sentinel-1 radar məlumatlarını təhlil edərək çayın tarixi gedişatını bərpa ediblər. Tədqiqatçılardan biri olan professor Vimal Singh PTI -yə bildirib ki, “İnsanlar Yamuna çayı nın Dehli hissəsindəki dəyişikliklərdən danışıblar, lakin heç kim bu zaman miqyasında bu hissədəki axın dəyişikliklərindən danışmayıb”. Tədqiqata görə, 1799-cu il xəritəsi bəndlərin tikintisindən əvvəl Yamuna nı təsvir edir və çayın təbii vəziyyətinin anlıq görüntüsünü təqdim edir. Tədqiqatçılar çayın orta bankfull eninin 1799-cu ildə təxminən 658 metr dən 2024-cü ildə təxminən 210 metr ə qədər kiçildiyini təxmin ediblər. Çayın eni və axını arasındakı müəyyən edilmiş əlaqədən istifadə edərək, onlar çayın axınının 1799-cu ildə təxminən 30,000 kubmetr/saniyə dən 2024-cü ildə təxminən 3,900 kubmetr/saniyə yə qədər azaldığını təxmin ediblər. Bəndlər, urbanizasiya və kiçilən daşqın düzənlikləri. Tədqiqat bu dəyişikliyin əksər hissəsini təbii dəyişikliklərdən daha çox insan müdaxiləsinə aid edir. Qeyd olunur ki, Dehli nin əhalisi 19-cu əsrin əvvəllərində təxminən 2.5 lakh dan 2024-cü ildə təxminən 2.15 crore qədər genişlənib, eyni zamanda çayı tənzimləmək və yönləndirmək üçün çoxsaylı bəndlər, kanallar və bəndlər tikilib. İlk böyük müdaxilə 1873-cü ildə Tajewala Bəndi nin tikintisi ilə baş verib, ardınca 1874-cü ildə Okhla Bəndi , 1959-cu ildə Wazirabad Bəndi və 1966-67-ci illərdə ITO Bəndi tikilib. Tədqiqatçılara görə, bu strukturlar Yamuna nın Dehli dən keçən təbii axınını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirib. Tədqiqat həmçinin müəyyən edib ki, daşqınlardan qorunmaq üçün tikilmiş bəndlər səbəbindən 1912-2024-cü illər arasında təxminən 45 kvadrat kilometr daşqın düzənliyi çaydan ayrılıb. Bu ərazilərin bir çoxu daha sonra kənd təsərrüfatı və şəhər inkişafı üçün istifadə edilib. Tədqiqatçılar həmçinin kanal barlarında kəskin azalma müşahidə ediblər, onların sahəsi 1985-ci ildə təxminən 20 kvadrat kilometr dən 2020-ci ilə qədər cəmi dörd kvadrat kilometr ə qədər kiçilib, bu da çayın təbii morfologiyasını daha da dəyişdirib. Tədqiqat bu dəyişikliklərin Yamuna nın daşqın sularını udma qabiliyyətini azaltdığını iddia edir. O, 2023-cü ilin iyul ayındakı daşqınları nümunə gətirərək qeyd edir ki, daşqınlar zamanı yuxarı axın axını 1978-ci ildəkindən əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olsa da, çay Dehli də daha yüksək su səviyyəsi qeydə alıb, çünki onun kanalı zamanla daralmış və daha məhdudlaşmışdır. Tədqiqatçılar belə nəticəyə gəliblər ki, son iki əsrdə davamlı insan müdaxilələri Yamuna nı əhəmiyyətli dərəcədə daralmış və aşağı axınlı bir çaya çevirərək, onun daşqınlara və digər ekstremal hava hadisələrinə qarşı müqavimətini azaldıb.