Təxminən 530 rohinqya sığınacaq axtaran şəxsi daşıyan iki qayıq iyunun 29-da Myanma nın Raxayn ştatı ndan yola düşüb və o vaxtdan onlardan xəbər yoxdur. Bir jumbo jet dolusu insana bərabər sayda insan yoxa çıxıb. Çox güman ki, hər ikisi batıb. Musson mövsümü başlayıb, dənizlər dalğalıdır və qayıqlar – adətən mümkün qədər çox insan daşımaq üçün dəyişdirilmiş köhnə balıqçı traulerləri – etibarsız mühərriklərlə dənizə çıxmaq üçün çətinliklə yararlıdırlar. Çox güman ki, sağ qalanlar az olub və ya heç olmayıb. Onların yarısı qadın və uşaqlar ola bilərdi. Lakin biz bunu heç vaxt dəqiq bilməyəcəyik. Raxayn uzun illərdir müharibə vəziyyətindədir, üsyançı Arakan Ordusu Myanma ordusunu əksər hissədən çıxarıb və indi yalnız hava və dəniz yolu ilə əlçatan olan ştatın paytaxtı Sittwe dəki son istehkamını mühasirəyə alıb. Demək olar ki, bütün telekommunikasiya əlaqələri kəsilib. Rohinqyaların vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün kampaniya aparan Arakan Layihəsi ni idarə edən Chris Lewa , iki qayıqla nə baş verdiyini anlamağa çalışır. Bu, son dərəcə çətindir. Onun artıq Sittwe də və ya qayıqların yola çıxdığı Arakan Ordusu nun nəzarətində olan Sin Tet Maw kəndində əlaqə saxlaya biləcəyi kontaktları yoxdur. Lakin bir sıra digər kontaktlar vasitəsilə, digər məlumat parçaları ilə birlikdə, o, hər iki qayığın iyunun 29-da, biri səhər, digəri isə günün ikinci yarısında yola düşdüyünə əmindir. O deyir ki, onlar Myanma nın cənub sahillərinə doğru gedəcəkdilər, orada insan yüklərini kiçik qayıqlara boşaldaraq onları quruya çıxaracaqdılar. Oradan onlar yol ilə, meşədəki çətin tranzit düşərgələri vasitəsilə, Tayland dan Malayziya sərhədinə daşınacaqdılar. Normalda onların ailələri bir həftə və ya 10 gün ərzində onlardan xəbər gözləyərdilər. Təxminən üç həftə sonra heç bir xəbər yoxdur. Banqladeş səlahiyyətliləri dənizdən yuyulmuş bir qadının cəsədini tapıblar. İrravadi deltası ilə Mon ştatı nın sahili arasında dənizdə işləyən balıqçılar doqquz gün sonra bir neçə başqa cəsəd tapıblar. Chris Lewa bütün bunların qayıqların batdığını, birinin Sin Tet Maw dan çıxdıqdan bir neçə saat sonra, digərinin isə bir neçə gün cənub-şərqə üzdükdən sonra batdığını göstərdiyinə inanır. Banqladeş in cənubundakı sıx düşərgələrdə bir milyondan çox rohinqya yaşayır, burada yardım azalır, demək olar ki, iş yoxdur və mütəşəkkil cinayət dəstələri sərbəst fəaliyyət göstərir. Onlara getməyə icazə verilmir. Təxminən 600,000 rohinqya Raxayn ştatı nda qalır, dörddə biri səfil daxili köçkün (IDP) düşərgələrində məhdudlaşdırılıb, qalanları isə müharibə edən tərəflər arasında qalmış qeyri-sabit icmalarda yaşayır. Hərbi xunta onları məcburi hərbi xidmətə cəlb edir. Etnik Raxayn əhalisini təmsil etdiyini iddia edən Arakan Ordusu rohinqyalara etibar etmir və onlara qarşı ciddi insan haqları pozuntularında ittiham olunur. Belə ağır perspektivlərlə, rohinqyaların yeganə ümidi başqa bir ölkəyə getməkdir. Artıq Malayziya da yaşayan 200,000 rohinqya bu ölkəni ən cəlbedici istiqamət edir. Bu, indi Banqladeş , Myanma , Tayland , Malayziya və İndoneziya da şəbəkələri olan insan qaçaqçıları üçün gəlirli bir iş imkanı yaradıb. İş modeli sadədir: mümkün qədər çox insanı qayıqlara doldurmaq, onları səlahiyyətlilər tərəfindən aşkarlanmadan Malayziya ya aparmaq üçün ən yaxşı yolu tapmaq və ailələrinin 2,000 ABŞ dolları ndan 4,000 ABŞ dolları na ( 1,500 funt sterlinq dən 3,000 funt sterlinq ə) qədər dəyişən ödənişi etməsini təmin etmək. Ailələri ödəniş edə bilməyənlər saxlanılır və döyülür, ya da daha pisi, onların əziyyətlərinin videoları qohumlarını tələb olunan ödənişi köçürməyə inandırmaq üçün göndərilir. İllər ərzində marşrutlar dəyişsə də, bu insan ticarətinin qəddarlığı dəyişməyib. 2015-ci ildə Tayland hökuməti , insan alveri ilə bağlı pis reputasiyasından utanaraq, qaçaqçıların istifadə etdiyi yol marşrutlarını bağlamağa və qaçaqçıların kifayət qədər ödənişlər edilənə qədər əsirlərini saxladığı manqrov bataqlıqlarında və rezin plantasiyalarındakı ibtidai tranzit düşərgələrini bağlamağa başladı. Bu düşərgələrdə kütləvi məzarların aşkar edilməsi Tayland ın hərəkətinin təcili xarakterini daha da artırdı. Həmin il Myanma-Banqladeş sərhədindən cənuba doğru gedən bir çox qayıq bunun əvəzinə İndoneziya nın Açe bölgəsinə yönəldi, burada balıqçı icmaları əvvəlcə bu təqib olunan müsəlmanları qəbul etdi. Lakin bu qəbul indi geri götürülüb və İndoneziya da rohinqyalara qarşı bəzi düşmən sosial media kampaniyaları aparılıb.