Satılmamış geyim və ayaqqabıların atılmasına qadağa bazar günü Avropa İttifaqı daxilində qüvvəyə minib. Bu, blokun tullantıları azaltmaq üçün atdığı ən son addımdır. Hər il 27 üzvlü AB -də zədələnmə, köhnə ehtiyatlar və geri qaytarılmış onlayn sifarişlər səbəbindən yüz minlərlə ton moda məhsulu məhv edilir. Yeni qaydanın böyük moda pərakəndə satıcılarına, topdansatışçılara və geyim istehsalçılarına təsir edəcəyi gözlənilir – onların yalnız 20%-i AB -də istehsal olunur. Yeni qaydalar nədən ibarətdir? AB-nin Davamlı Məhsullar üçün Ekodizayn Qaydası na əsasən, 250-dən çox işçisi və 50 milyon avrodan çox illik xalis dövriyyəsi olan böyük şirkətlərə satılmamış geyim, aksesuarlar və ayaqqabı ehtiyatlarını məhv etmək qadağandır. Şirkətlər indi məhsulları endirimlər, alternativ bazarlar və xeyriyyə ianələri vasitəsilə satmaq yollarını tapmalıdırlar. Avropa Komissiyası nın veb-saytında yerləşdirilən məlumata görə, satılmamış geyimlər yalnız təhlükəli, zədələnmiş, saxta olduqda və ya xeyriyyə təşkilatları tərəfindən rədd edildikdə məhv edilə bilər. Şirkətlərdən indi atdıqları mallar haqqında illik hesabatlar dərc etmək və qeydləri beş il saxlamaq tələb olunur. Brüssel tərəfindən iki ildən çox əvvəl təsdiqlənən qayda 2030-cu ildə orta ölçülü firmalara şamil ediləcək. Moda tullantıları problemi nə qədər böyükdür? Son on ildə “fast fashion” – aşağı qiymətli, aşağı keyfiyyətli kütləvi istehsal olunan geyimlərlə bağlı narahatlıqlar əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Avropa Ətraf Mühit Agentliyi (EEA) -nın məlumatına görə, hər il satılmamış tekstil məhsullarının təxminən 4%-dən 9%-ə qədəri məhv edilir. Tullantılar onlayn alış-veriş və geri qaytarmaların sürətli artımı ilə daha da pisləşib. AB daxilində onlayn sifariş edilən hər beş moda məhsulundan biri sonradan pərakəndə satıcıya qaytarılır və yenidən satılmır. Birləşdirildikdə, bu, yüz minlərlə ton geyim, aksesuar və ayaqqabıya bərabərdir. Yeni qadağa ətraf mühitə təsiri azaltmağa kömək etmək məqsədi daşıyır, çünki milyonlarla geyimin yandırılması istixana qazı emissiyalarını azaltmaq səylərinə zərbə vurur. AB dövlətləri həmçinin geyim sektorunda xammal, su, enerji və nəqliyyatdan yaranan tullantıları nəzərə almağa və daha çox təkrar emalı və məhsulların təkrar istifadəsini təşviq etməyə təzyiq altındadırlar. Bu yaxınlarda LinkedIn -də yerləşdirilən bir yazıda EEA , blokun tekstil sənayesinin daha davamlı olmasını istədiyini bildirdi. EEA yazırdı: “Məhsulların uzun müddət istifadə edilməsi, təkrar istifadəsi, təmiri və təkrar emalı üçün nəzərdə tutulduğu dairəvi iqtisadiyyat artıq sadəcə bir vizyon deyil, bu yeni qanunvericilik tədbirləri ilə qanuna daxil edilir.” Moda sənayesi öz taktikalarını dəfələrlə müdafiə edərək, məhsulların saxlanması, təmiri və ya endirimlə satılmasından daha ucuz olduğunu qeyd edib. Qadağaya reaksiya necədir? Almaniya Pərakəndə Satış Federasiyası (HDE) bildirib ki, daha çox endirimli geyim satış nöqtələri, endirim bazarları və ikinci əl kanalları vasitəsilə satışa çıxarıldığı üçün istehlakçılar qadağadan faydalanacaqlar. Lakin HDE -nin icraçı direktoru Stefan Gent xəbərdarlıq edib ki, qayda dəyişikliyi bir çox mağaza üçün çətinlik olacaq. O, zədələnmiş qablaşdırma, yüksək logistika xərcləri, tələbatın olmaması və ya məhsulun aşağı dəyəri səbəbindən “bütün satılmamış malların asanlıqla yenidən satıla və ya bağışlana bilməyəcəyini” söyləyib. Redaktor: Saim Dušan Inayatullah