Nyu-York (AP) — Bazar ertəsi dərc olunan bir araşdırmaya görə, ABŞ -da və dünya miqyasında yol qəzalarında ölümlər azalır, lakin aşağı gəlirli ölkələr bu yaxşılaşmanın çoxunu yaşamır. Lancet Public Health jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, 1990-cı və 2023-cü illər arasında yol xəsarətləri və ölümlərinin qlobal göstəriciləri hər biri 30%-dən çox azalıb, lakin irəliləyiş ölkədən ölkəyə dəyişib. Piyada və nəqliyyat vasitələrindəki sərnişin ölümləri bu müddət ərzində altı ölkədə — o cümlədən Birləşmiş Ştatlar da artıb. Lakin daha yeni məlumatlar göstərir ki, ABŞ -da yol qəzalarında ölümlər 2024 və 2025-ci illərdə azalıb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) bazar ertəsi öz rəqəmlərini açıqlayaraq, yol hərəkəti ölümlərinin 2011-ci və 2025-ci illər arasında 21% azaldığını bildirib. Lakin ÜST-ün məlumatına görə, ötən il yol qəzaları hələ də 1.1 milyondan çox insanın həyatına son qoyub və 5-29 yaş arası uşaqlar və gənclər arasında əsas ölüm səbəbi olaraq qalır. Yol qəzalarında ölümlər piyadalara, velosipedçilərə və avtomobillərdə, yük maşınlarında və digər nəqliyyat vasitələrində səyahət edən insanlara dəyən ölümcül xəsarətləri əhatə edir. Bəzi ölkələrdə tam məlumatlar çatışmadığı üçün yeni hesabatın arxasında duran tədqiqatçılar mövcud məlumatlara əsaslanaraq təxminlər ediblər. Vaşinqton Universiteti nin Səhiyyə Metrikası və Qiymətləndirmə İnstitutu ndan olan tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, yol xəsarəti göstəriciləri yüksək gəlirli ölkələrdə daha yüksəkdir, lakin yol qəzalarında ölümlərin 90%-i aşağı gəlirli ölkələrdə baş verir. Bir çox aşağı gəlirli ölkələrdə təhlükəsizlik tədbirləri şəhərlərin sürətli inkişafı və motorlu nəqliyyat vasitələrinin istifadəsi ilə ayaqlaşa bilməyib. Məsələn, təhlükəsizlik kəməri tələbləri yüksək gəlirli ölkələrdə daha çox yayılmışdır, həmçinin hava yastıqları kimi avtomobil təhlükəsizlik xüsusiyyətləri də. Yeni məqalənin baş müəllifi Liane Ong bir bəyanatda deyib: “Yol xəsarəti nəticələri yalnız qəzalarla deyil, həm də onları qarşısını almaq və baş verdikdə insanları qorumaq üçün nəzərdə tutulmuş sistemlərlə formalaşır”. Lakin müəlliflər yazırlar ki, ABŞ -da ziddiyyətli tendensiyalar, o cümlədən daha hündür və daha böyük sərnişin nəqliyyat vasitələrinin yayılması müşahidə olunur. ABŞ rəsmiləri həmçinin bildiriblər ki, hər il minlərlə ölüm sürücülərin telefonlarına baxması da daxil olmaqla “diqqəti yayındıran sürücülük” ilə əlaqələndirilə bilər. Milli Avtomobil Yolları Təhlükəsizliyi İdarəsi nin məlumatına görə, ABŞ -da motorlu nəqliyyat vasitələrinin iştirakı ilə baş verən ölümlər son on ildə artıb və 2021-ci ildə 43,000-dən çox pik həddə çatdıqdan sonra azalmağa başlayıb. Agentlik ötən il bu rəqəmin təxminən 36,600-ə düşdüyünü təxmin edib. Bu arada, Qubernatorlar Avtomobil Yolları Təhlükəsizliyi Assosiasiyası bu yaxınlarda bildirib ki, ABŞ sürücüləri 2025-ci ildə ABŞ yollarında piyada gedən insanların 7% daha azını vuraraq öldürüblər. Bu, piyada ölümlərinin üç il əvvəl azalmağa başlamasından bəri ən böyük illik azalma idi, lakin hələ də COVID-19 pandemiyasından əvvəlki rəqəmlərdən yüksək idi. ÜST yol təhlükəsizliyini iyirmi ildən çox əvvəl beynəlxalq ictimai sağlamlıq prioriteti kimi müəyyən edib. Lancet hesabatının dərc edilməsi Nyu-York şəhəri ndə keçirilən qlobal yol təhlükəsizliyinin yaxşılaşdırılmasına dair iki günlük Birləşmiş Millətlər Təşkilatı nın yüksək səviyyəli iclasının başlanğıcı ilə üst-üstə düşür. ___ Associated Press Health and Science Department Howard Hughes Medical Institute nin Science Education Department və Robert Wood Johnson Foundation tərəfindən dəstəklənir. Bütün məzmun üçün yalnız AP məsuliyyət daşıyır.