Dəniz səthinin qeyri-adi dərəcədə yüksək temperaturlarının uzunmüddətli dövrləri olan dəniz istilik dalğaları , insanların fiziki və psixi sağlamlığına artan təhlükə yaradır, tədqiqatçılar bildiriblər. Ekstremal okean temperaturları daha şiddətli hava sistemlərinə səbəb ola bilər ki, bu da fırtınalar və daşqınlar nəticəsində xəsarət, ölüm və köçkünlük riskini artırır. Avstraliyanın Adelaide Universiteti və Honq Konq Universiteti tədqiqatçıları Nature Sustainability jurnalında verdikləri şərhlərdə dəniz istilik dalğalarının necə bir sıra təsirlərə səbəb ola biləcəyini – ekstremal hava hadisələrini pisləşdirmək, dəniz məhsulları tədarükünü azaltmaq və sahil icmaları üçün psixi sağlamlıq problemlərini artırmaq – nəticədə insan sağlamlığına təsir etdiyini qeyd ediblər. Planetin istiləşməsi davam etdikcə, dəniz istilik dalğaları daha tez-tez, daha uzunmüddətli və daha intensiv hala gəlib. Ekstremal hava hadisələri artıq dəniz həyatına təsir edən kütləvi ölüm hadisələri, geniş yayılmış mərcan ağarması, zərərli yosun çiçəklənmələri və balıqçılıq və akvakulturada böyük pozulmalarla əlaqələndirilib. Tədqiqatçılar bildiriblər ki, ətraf mühit dəyişiklikləri insanlar üçün daha az diqqət çəkən dərin nəticələrə səbəb ola bilər. Adelaide Universitetinin fizika, kimya və yer elmləri məktəbinin aparıcı müəllifi Laura Falkenberg deyib: “Dəniz istilik dalğaları artıq yalnız ətraf mühit problemi kimi tanınmır; onlar getdikcə insan sağlamlığı problemi kimi də qəbul edilir. Məqaləmiz bu hadisələrin insanların sağlamlığına bir çox fərqli yollarla, həm birbaşa, həm də dolayı yolla təsir edə biləcəyini vurğulayır. Onlar fırtınaları və atmosfer istilik dalğalarını gücləndirə, dəniz məhsullarının mövcudluğuna və təhlükəsizliyinə təsir edə, dolanışıq vasitələrini poza və sağlam okeanlardan asılı olan icmalarda narahatlıq, kədər və digər psixi sağlamlıq təsirlərinə səbəb ola bilər.” Falkenberg əlavə edib ki, dəniz istilik dalğaları səbəbindən daha çox yayılacağı gözlənilən zərərli yosun çiçəklənmələri dəniz məhsullarını çirkləndirə və ciddi sağlamlıq riskləri yarada bilər. Tədqiqatçılar bildiriblər ki, uzunmüddətli perspektivdə balıq ehtiyatlarının azalması və dəniz məhsulları istehsalının azalması dünya üzrə milyardlarla insanın ərzaq təhlükəsizliyini təhdid edir. Məqalədə həmçinin dəniz ekosistemlərinin itirilməsinin şahidi olmaqdan irəli gələn psixoloji təsirlər və dolanışıqları və mədəni kimlikləri okeanla sıx bağlı olan insanların yaşadığı stress vurğulanıb. Müəlliflər iddia ediblər ki, hökumətlər və ictimai səhiyyə qurumları dəniz istilik dalğalarına quru istilik dalğalarına hazırlaşdıqları kimi yanaşmağa başlamalıdırlar. Onlar bildiriblər ki, bu, dəniz istilik dalğaları proqnozlarını ictimai səhiyyə planlamasına daxil etmək, dəniz və sahil idarəetmə qərarlarında sağlamlıq təsirlərini nəzərə almaq və okean alimləri, səhiyyə orqanları və resurs menecerləri arasında əməkdaşlığı yaxşılaşdırmaq deməkdir. Falkenberg deyib ki, böhranlar baş verməzdən əvvəl tədbirlər görülsə, dəniz istilik dalğaları intensivləşməyə davam etdikcə icmaların daha dayanıqlı olmasına kömək edəcək. “Dəniz ekosistemləri zərər gördükdə, təsirlər icmalara yayılır.” “Biz bu dəyişikliklərin, xüsusilə dəniz mühiti ilə dərin əlaqə hiss edən insanlar üçün eko-narahatlıq, kədər və digər psixi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola biləcəyinə dair artan sübutlar görürük”, – aparıcı müəllif deyib. O bildirib ki, bu sağlamlıq təsirlərini tanımaq icmaları daha yaxşı qorumaq üçün ilk addımdır. PTI