[Nyu-York] ABŞ -ın İran a qarşı hərbi kampaniyası indiyədək rejimi təslim olmağa məcbur edə bilməyib. Tramp administrasiyası yenidən boğucu iqtisadi təzyiqin işə yarayacağına ümid edir. Lazımi sursat çatışmazlığı ilə üzləşən və populyar olmayan müharibəni davam etdirməkdən çəkinən Tramp və onun yüksək vəzifəli rəsmiləri tanış bir strategiyaya qayıdırlar – iqtisadi sanksiyaların davamlı artırılmasına və İran ın neft ixracını boğmaq üçün dəniz blokadasına güvənirlər. İqtisadi ağrıya yenidən diqqət yetirilməsi – Tramp ın ilk dövründə “Maksimum Təzyiq” adlandırılmışdı – Tehran a qarşı demək olar ki, altı aylıq müharibədən sonra dəfələrlə hərbi kampaniyanı gücləndirməklə hədələyən bir administrasiya üçün nəzərəçarpacaq bir dönüşdür. Bu yanaşma ABŞ Prezidenti Donald Tramp ın 2020 -ci ildən əvvəl istədiyi nəticəni verməsə də, o və komandası bu dəfə işə yarayacağını iddia edir. ABŞ Enerji Naziri Kris Rayt cümə axşamı (13 avqust) Fox News -a verdiyi açıqlamada: “Onların sonda uduzan bir strategiyası var ki, bu da iqtisadiyyatları boğulduqca İran da bu rejimin çöküşünə gətirib çıxaracaq” dedi. Rayt ABŞ -ın Hörmüz boğazı ndan məhsulları müşayiət etmək qabiliyyətinin “artdığını” vurğuladı, eyni zamanda İran ın təsir gücünün azaldığını iddia etdi. O, “Onların bir növ bir kartı var və o, ölçüsü kiçilir” dedi. Rayt ın şərhləri bu həftənin əvvəlində ABŞ -ın Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ndakı səfiri Mayk Vals ın Fox News -a verdiyi açıqlamaları əks etdirirdi ki, o, iranlıların Müdafiə Naziri Pit Heqset dən daha çox Xəzinədarlıq Naziri Skott Bessent dən qorxduğunu bildirmişdi. Tramp bazar günü Axios -a oxşar bir şərh verərək, İran la “sakit davrandığını” söylədi. O, “Biz sadəcə İran ı böyük inflyasiyası və pulunun olmaması ilə izləyirik” dedi. Bessent həftələr əvvəl Fox -da oxşar bir mövzuya toxunaraq, “hökumət xalqın əziyyət çəkməsinə səbəb olur və biz təzyiq göstərməyə davam edəcəyik” dedi. Bu, rejimin iqtisadi çöküşə doğru getdiyini və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi digər ölkələr vasitəsilə sanksiyalardan yayınmaq üçün daha az seçimi olduğunu iddia edən bəzi analitiklərin irəli sürdüyü arqumenti əks etdirir. Demokratiyaların Müdafiəsi Fondu nda baş elmi işçi olan keçmiş ABŞ Xəzinədarlığı sanksiya rəsmisi Miad Maleki dedi: “Bir vaxtlar sanksiyalardan yayınmaq üçün istifadə edilən yurisdiksiyalar, o cümlədən BƏƏ , İran ın qeyri-qanuni maliyyə və ticarətinə daha az qonaqpərvər olduqca və qlobal bazarlar İran mallarından asılılıqlarını azaltdıqca, mövcud ABŞ sanksiyaları daha da güclənir.” İran iqtisadiyyatı müharibədən artıq əhəmiyyətli zərbə alıb, sənaye potensialının çoxu məhv edilib və xam neft ixracı ABŞ blokadası tərəfindən ciddi şəkildə məhdudlaşdırılıb. Mərkəzi Bank ın məlumatları illik inflyasiyanın bu yaxınlarda 77 faiz ə çatdığını göstərir. Bu arada, valyuta müharibədən əvvəlki səviyyəsindən 10 faiz dən çox düşərək, iranlılar üzərində iqtisadi təzyiqi artırıb. Rial ın devalvasiyası 2026 -cı ilin əvvəlində ölkə daxilində şiddətli etirazlara səbəb oldu və bu da minlərlə insanın ölümünə səbəb olan hakimiyyət tərəfindən repressiyalarla nəticələndi. Hökumət əleyhinə nümayişlərin yenidən başlaması əlamətləri yoxdur. İqtisadi təzyiq siyasətinə qarşı bir əks arqument, ABŞ -ın onilliklər boyu İran ı, bir neçə digər millət kimi, əhəmiyyətli siyasi dəyişikliklərə səbəb olmadan sanksiyaya məruz qoymasıdır. Digər nümunələrə Şimali Koreya və Kuba – Tramp ın son hədəflərindən biri daxildir. İran ın neft və neft-kimya sektorlarındakı təyinatları izləyən Hughes Hubbard & Reed şirkətinin tərəfdaşı Ceremi Paner in sözlərinə görə, Tramp 2018 -ci ildə yeni təyinatlar tətbiq etməyə başladığından bəri Tehran a qarşı təxminən 2200 sanksiya əlavə edib. Bunlardan təxminən 350 -si Bessent in “İqtisadi Qəzəb” təşəbbüsünün bir hissəsi olub. Bu, indiyədək Tehran ı nüvə proqramından imtina etməyə və ya Hörmüz boğazı üzərindəki nəzarətini boşaltmağa, yaxud başqa bir çox şeyə məcbur edə bilməyib. Cennifer Uelç in rəhbərlik etdiyi Bloomberg Economics hesabatına görə, “Əgər 47 illik sanksiyalar Tehran ın iradəsini qırmayıbsa, eynisinin daha çoxu heç bir dəyişiklik yaratmayacaq.” “Xüsusilə də bu təzyiq Tramp ın davamlı təhdidləri ilə müşayiət olunursa, bu da Tehran ın daxili narrativini dəstəkləyir və narazılığı cilovlayır.” Uelç izah edir ki, ən ehtimal olunan ssenari, Tramp ın əvvəlki yolda qalması, sanksiyaları və blokadanı, məhdud zərbələr və diplomatik səylərlə birlikdə davam etdirməsidir. Sanksiyalara fokuslanan məsləhət firması Blackstone Compliance Services -in direktoru Devid Tannenbaum dedi: “Rejim köklüdür.” Sanksiyaların rejimə resursları kəsdiyi üçün dəyərli olduğunu əlavə etdi, “Məncə, bu, rejimi dəyişdirməyəcək. Məncə, bu, onları nüvə proqramlarından imtina etməyə inandırmayacaq.” Yeni yanaşma ilə bağlı şərh istənildikdə, Ağ Ev rəsmisi sanksiyaların və dəniz blokadasının İran ı tamamilə iflasa uğratdığını və Tramp ın gələn aylarda istifadə edə biləcəyi bir çox vasitə olduğunu söylədi. Rəsmi Tramp ın nə düşündüyü barədə daha ətraflı məlumat vermədi. ABŞ hələ də Tehran ın neftini satmasını və ya gəlirlərini ölkəyə gətirməsini çətinləşdirə bilər. Lakin sanksiya pilləkənində hər bir addım daha böyük diplomatik xərclər gətirir – və əlavə iqtisadi zərərin siyasi güzəştlərə çevriləcəyinə dair qeyri-müəyyənliyi azaldır. Təzyiqi artırmaq üçün bir seçim, İran neftinin ən böyük iki alıcısı olan Çin və Hindistan ı hədəf almaq ola bilər – Çin Tehran dan neft ixracının 90 faiz indən çoxuna cavabdehdir. Bu alışları asanlaşdıran qurumlara tətbiq edilən cəzalar İran ın neft gəlirlərini birbaşa azaldacaq. ABŞ İran la münaqişədən bəri bəzi Çin neft emalı zavodlarını və firmalarını sanksiyaya məruz qoyub, lakin indiyədək ticarəti maliyyələşdirən böyük Çin bankları nı hədəf almaqdan çəkinib. Böyük Çin maliyyə qurumları na tətbiq edilən sanksiyalar İran ın neft gəlirlərini azalda bilər, lakin onlar həm də Tramp və Çin Prezidenti Si Cinpin arasında planlaşdırılan sentyabr görüşündən əvvəl Pekin lə başqa bir cəbhə açmaq riskini daşıyır. Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi nin keçmiş rəsmisi, hazırda rəqəmsal platforma bankı Column -un baş iqtisadçısı olan Cess Hoversen dedi: “Əgər daha aqressiv bir strategiya tətbiq etməyə çalışsaq, mülahizələr yalnız ikitərəfli olmayacaq – onlar çoxtərəfli olacaq.” Digər mümkün hədəflərə BƏƏ kimi ölkələrdə İran a vəsaitləri geri qaytarmağa kömək edən mübadilə evləri daxildir. İran neft satışlarını etdikdən sonra, ödənişləri – tez-tez Çin yuanı ilə alınan – Tehran ın həqiqətən istifadə edə biləcəyi valyutalara çevirmək üçün hələ də mübadilə evlərinə və vasitəçilərə ehtiyac duyur. Buna baxmayaraq, bu addım təkbaşına əhəmiyyətli bir fərq yaratmayacaq. Paner dedi: “Bu, İran ı təslim olmağa məcbur edəcəkmi?” “Yəqin ki, təkbaşına yox.” BLOOMBERG