Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti Donald Tramp İranla gərginliyin artdığı bir vaxtda Hürmüz boğazını ölkəsinin “ərazisi” elan etmək planlarını açıqlayıb. Cümə günü Nyu Yorkda çıxış edən Tramp tərəfdarlarına bildirib ki, ABŞ tezliklə qlobal neft, təbii qaz və gübrə təchizatı üçün kritik əhəmiyyət kəsb edən bu mühüm su yoluna iddia edəcək. “Biz İranı məğlub etməyi bitirdikdən sonra, hansı ki, çox pis məğlub edilir, tezliklə Hürmüz boğazını Amerika Birləşmiş Ştatlarının ərazisi elan edəcəyəm”, – Tramp gülərək deyib. Fevralın 28-dən bəri ABŞ və İsrail bir sıra aqressiv zərbələr endirdikdən sonra İranla müharibə vəziyyətindədir. Lakin İran boğazdan keçən nəqliyyatı məhdudlaşdıraraq cavab verib. Bu boğaz əvvəllər qlobal neft təchizatının təxminən 20 faizi üçün arteriya rolunu oynayırdı. Müharibədən əvvəl boğaz məhdudiyyətsiz idi, lakin su yolu üzərində nəzarət indi ABŞ və İran arasında atəşkəs danışıqlarında əsas mübahisə mövzusudur. Son aylarda burada yenidən döyüşlər baş verib. İyun ayında ABŞ və İran müharibədə hərbi əməliyyatları dayandırmaq üçün anlaşma memorandumu (MOU) imzaladılar, lakin razılaşmanın şərtlərindən biri İranın “ticarət gəmilərinin təhlükəsiz keçidi üçün əlindən gələni etməsi” idi. Hər iki tərəf daha sonra memorandumun pozulduğunu iddia etdi və ayın sonunda döyüşlər yenidən başladı. ABŞ və İran Yaxın Şərqdə döyüşlərin intensivliyini azaldan, lakin hər iki tərəfi qane etməyən və müharibəyə qəti son qoymayan narahat danışıqlar modelinə keçiblər. İran zərbələri boğazdakı ticarət gəmilərini hədəf almağa davam edir və boğazın bir hissəsinin öz ərazi sularına düşdüyünü və buna görə də onun nəzarətində qaldığını iddia edir. Bu arada, ABŞ boğazda öz blokadasını qurub. Bu həftə, İran limanlarına çatmağa cəhd etməkdə ittiham etdiyi bir yük gəmisinə atəş açdı. Cümə günü hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşlarının toplantısında etdiyi çıxışında Tramp blokadanı keçilməz kimi təqdim etdi və onu boğazdan keçən nəqliyyata güvənən ölkələr üçün ictimai xidmət kimi qiymətləndirdi. “Sadəcə xatırlamalısınız ki, etdiyimiz şey dünya üçün böyük bir xidmətdir. Yalnız özümüz üçün deyil, dünya üçün”, – o deyib. “Blokada dayandırıla bilməz. Bu, polad divardır.” Tramp 2026-cı il aralıq seçkilərində Respublikaçı namizədləri dəstəkləmək üçün Nyu Yorkda idi, bu, onun administrasiyası üçün həlledici bir an idi. ABŞ Konqresində Respublikaçıların nəzarəti təhlükə altındadır. Mitinqdə Tramp İran üzərində qələbə bəyanatlarını təkrarladı, baxmayaraq ki, müharibə aydın bir son görünmədən davam edir. Müharibə ABŞ-da geniş şəkildə populyar deyil. İyulun sonlarında Quinnipiac Universitetinin sorğusu göstərdi ki, ABŞ seçicilərinin 60 faizi ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarına qarşıdır. Media xəbərləri də göstərir ki, ABŞ sursat ehtiyatlarına düşən gərginlik səbəbindən hərbi eskalasiya üçün məhdud seçimlərlə üzləşə bilər. Trampın son şərhləri İranla davam edən gərginliyi daha da artıracaq. Artıq İranın hüquqi və beynəlxalq məsələlər üzrə xarici işlər nazirinin müavini Kazem Gharibabadi sosial mediada meydan oxuyaraq cavab verib. “ Tramp dedi ki, İranın məğlubiyyətindən sonra tezliklə Hürmüz boğazını Amerika ərazisi elan edəcək”, – Gharibabadi yazıb. “ Hürmüz boğazı nə tvitlə, nə təyyarədaşıyan gəmi ilə, nə fərmanla, nə də seçki çıxışı ilə ələ keçirilə bilməz. İran nə təhdidlərdən qorxur, nə də güc nümayişindən çəkinir.” Həm İran , həm də ABŞ boğazda ticarət nəqliyyatına rüsum tətbiq etmək ideyasını irəli sürüblər. Məsələn, keçən ay Tramp ABŞ-ın Hürmüz boğazının “qoruyucusu” ola biləcəyini və su yolundan keçən hər hansı məhsuldan 20 faiz rüsum yığa biləcəyini təklif etdi. Lakin hüquq ekspertləri bildirirlər ki, belə rüsumlar beynəlxalq hüquqa görə qanunsuz olacaq, çünki beynəlxalq hüquq ticarət dəniz gəmilərinin sərbəst tranzitini böyük ölçüdə qoruyur. Cümə günü verilən şərhlər Trampın ABŞ-ın ərazilərini genişləndirməyi təklif etdiyi ilk hal deyil. 2025-ci ildə ikinci inauqurasiya nitqində Tramp ABŞ-ı “inkişaf edən bir millət” kimi təsəvvürünü ortaya qoydu və Kanada və muxtar Danimarka ərazisi olan Qrenlandiya kimi yerlərə öz suverenliklərindən imtina etmələri üçün təzyiq göstərməyə başladı. Cümə günü daha əvvəl Tramp Fox News-a bildirib ki, onilliklərdir ağır ABŞ sanksiyaları altında olan İranı zəiflətmək və təcrid etmək üçün iqtisadi təsir rıçaqlarından istifadə edəcək. Ayrı bir Newsmax müsahibəsində Xəzinədarlıq naziri Scott Bessent də bildirib ki, ABŞ yaxın günlərdə İranın iqtisadiyyatına daha da zərər vurmaq üçün yeni iqtisadi tədbirlər açıqlaya bilər.