" Rusiya , Yaxın Şərq və Asiya dan dizel ixracatı illik müqayisədə 1,3 milyon barel /gün azalıb ki, bu da qlobal dəniz ticarətinin təxminən 20% -nə bərabərdir. Bu regionlardan təyyarə yanacağı ixracatı illik müqayisədə təxminən 670 min barel /gün azalıb ki, bu da qlobal ticarətin 34% -nə bərabərdir", - Paris də yerləşən Beynəlxalq Enerji Agentliyi avqust ayı hesabatında yazıb. Reuters -in istinad etdiyi LSEG məlumatları cümə axşamı günü qeyd edib ki, Avropa da dizel yüklərinin qiyməti bir ildən çox müddətdə ilk dəfə təyyarə yanacağından baha olub. Qitə Yaxın Şərq dən azalan təyyarə yanacağı tədarükünü digər mənbələrlə əvəz etmək üçün səylər göstərib, lakin sənaye və kənd təsərrüfatı üçün daha çox dizel təmin etməkdə çətinlik çəkir. Avropa və Birləşmiş Ştatlar da Rusiya dizelinin və digər emal olunmuş neft məhsullarının idxalından üç ildən çoxdur ki, imtina ediblər. Reuters -in məlumatına görə, İran müharibəsi başladıqdan sonra qiymətlər kəskin artdığı üçün Avropa ABŞ və Nigeriya kimi digər ölkələrdən təyyarə yanacağı yüklərini cəlb edə bilib. Bu səylərə baxmayaraq, ehtiyatlar hazırda 2014-cü il dən bəri ən aşağı səviyyəyə düşüb, eyni zamanda Avropa dizelinin mənfəət marjaları iyulun sonunda barel başına 74,66 dollar la heyrətamiz rekord həddə çatıb. Bu böhran fonunda Hindistan ın rolu olduqca əhəmiyyətli olaraq qalır – ölkənin iyul ayında Avropa ya təxminən 4,2 milyon dan 5 milyon barel ə qədər ixrac etdiyi bildirilir. Dünyanın ikinci ən böyük xam neft idxalçısı son bir ildə yanacaq ixracatını artıraraq, Süveyş in həm şərqində, həm də qərbindəki bazarlara tədarükçü kimi mövqeyindən istifadə edir. Hindistan qlobal dizel böhranından necə 'qurtula' bildi? Hindistan dizeli hazır məhsul kimi idxal etmir – böyük miqdarda xam neft alır və daxili neft emalı zavodlarından istifadə edir. Neft Planlaşdırma və Analiz Hüceyrəsi tərəfindən mart ayında tərtib edilmiş məlumatlar göstərir ki, Yeni Dehli 2026-cı maliyyə ili ndə 27,3 milyon metrik ton yüksək sürətli dizel ixrac edib. " Hindistan dünyanın dördüncü ən böyük neft emalçısı və beşinci ən böyük neft məhsulları ixracatçısıdır, 150-dən çox ölkə yə emal olunmuş yanacaq tədarük edir. Hindistan dünyanın xalis ixracatçısı olduğu üçün daxili benzin və dizel təminatı struktur olaraq təmin edilmişdir. Ölkə daxilindəki 1 lakh -dan çox pərakəndə yanacaq satış məntəqələrinin hamısı açıqdır və fasiləsiz yanacaq paylayır. Heç bir satış məntəqəsindən tədarükü rasionlaşdırmaq tələb olunmayıb", - Neft Nazirliyi martın sonunda bildirmişdi. Sonrakı aylarda vəziyyət demək olar ki, eyni qalıb – Avropa da artan tələbat və geosiyasi təchizat pozulmaları daxili neft emalı zavodlarına müəyyən mənada 'kömək' edib. Lakin yanacaq ixracatı bu may ayında təxminən dörd ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb, çünki Hindistan hökuməti İran müharibəsi şoku zamanı daxili təchizatı təmin etmək üçün hərəkətə keçib və neft emalı zavodlarında təmir işləri aparılıb. ABŞ-İran arasında müvəqqəti atəşkəs və Hörmüz boğazı vasitəsilə ixrac axınlarının bərpası daha sonra neft emalı zavodlarının işini gücləndirib, qiymətləri aşağı salıb və son istifadəçi tələbatını yumşaldıb. Ölkə həmçinin Rusiya xam neftindən çox asılı olaraq qalır – ABŞ -ın 100% tarif tətbiq etməyi müzakirə etdiyi iyul ayında gündəlik 2,78 milyon barel lə rekord həddə çatıb. Moskva tərəfindən təklif olunan endirimli qiymətlər də Qərbi Asiya böhranı fonunda neft idxalı xərclərini cilovlamağa kömək edib. Hindistan ın neft idxalı xərcləri kəskin arta bilər. Kpler tərəfindən yayımlanan məlumatlara görə, Hindistan iyul ayında Qərbi Asiya dakı geosiyasi gərginliklərə baxmayaraq, gündəlik 5 milyon barel dən bir qədər çox xam neft idxal edib. Rusiya xam neft idxalı həmin ayda təxminən gündəlik 2,8 milyon barel ə yüksəlib – may ayında əhəmiyyətli bir enişdən sonra davamlı olaraq artıb. Kpler məlumatları göstərir ki, bu, ümumi xam neft idxalının 55,5% -dən çoxunu təşkil edib. Hindistan dakı neft emalı zavodları Ukrayna müharibəsi fonunda Avropa tələbatı azaldıqca endirimli barellərin alışını artırıblar. ABŞ -ın tənqidinə baxmayaraq, rəqəmlər 2024-cü il də orta hesabla təxminən gündəlik 1,8 milyon barel dən davamlı olaraq artıb. Ekspertlər bildirirlər ki, əgər Hindistan Rusiya xam neftinin alışını 50% azaltsa, neft idxalı xərcləri 5 milyard dan 10 milyard dollar a qədər arta bilər. İqtisadçı və BMT -nin keçmiş müşaviri Santosh Mehrotra bu yaxınlarda ANI xəbər agentliyinə bildirib ki, belə bir addım inflyasiyanı da artıra və rupi yə və cari hesab kəsirinə təzyiq göstərə bilər. "Əgər Rusiya dan alışlarımızı 50% azaltmalı olsaq, bu, bütün il üçün neft idxalı xərclərinə 5-10 milyard dollar təsir edəcək. Onun inflyasiyaya təsiri təxminən 0,3 faiz bəndi artım olacaq. Və əgər hökumət bizə benzin və dizelin qiymətini artırmasa, o zaman özümüzü bundan xilas edə biləcəyik", - Mehrotra deyib. Banqladeş əlavə yanacaq axtarır. Enerji böhranı qonşu ölkələrə də təsir edib – həm Banqladeş , həm də Pakistan təzyiqi hiss edir. İslamabad cümə günü İran-ABŞ düşmənçiliyinin yenidən başlaması ilə beynəlxalq neft qiymətlərində davamlı dalğalanmalar fonunda benzin və yüksək sürətli dizelin qiymətlərini artırıb. Bu arada, Banqladeş təbii qaz çatışmazlığının elektrik enerjisi istehsalına təsir etməsindən sonra illərin ən pis enerji böhranı ilə mübarizə aparır. Məhdud qaz tədarükü elektrik enerjisi istehsalını azaldıb, milli şəbəkə pik saatlarda bir neçə yüz meqavat çatışmazlığı ilə üzləşib və ölkənin müxtəlif yerlərində elektrik kəsilmələrinə səbəb olub. Vəziyyət İran böhranı ilə daha da ağırlaşıb, bu da enerji bazarlarını pozub və qlobal yanacaq və LNG qiymətlərində dəyişkənliyi artırıb. Daxili qaz istehsalı azaldıqca idxal olunan LNG -dən getdikcə daha çox asılı olan Banqladeş təchizat pozulmalarına və artan idxal xərclərinə həssasdır. Bu yaxınlarda bir LNG terminalında baş verən nasazlıq təchizatı daha da gərginləşdirib, milli şəbəkəyə qaz axınını müvəqqəti olaraq azaldıb. Reuters -in məlumatına görə, hökumət cümə axşamı günü vəziyyəti həll etmək üçün mağazaların, bazarların və ticarət mərkəzlərinin saat 20:00 -a qədər bağlanması barədə göstəriş verib. Dəkkə də böhran fonunda Hindistan dan dizel tədarükünü artırmağa çalışıb. Mart ayında verilən rəsmi məlumata görə, Yeni Dehli Banqladeş-Hindistan Dostluq Boru Kəməri vasitəsilə qonşusuna təxminən 5000 metrik ton dizel tədarük edir. "Bizim Banqladeş lə dizel tədarükü üçün davamlı razılaşmamız var. Bu, qeyd etdiyiniz əlavə tələblə bağlı olaraq davam edir. Bu, öz tələblərimizi, emal gücümüzü, eləcə də ölkəmizdə dizelin mövcudluğunu nəzərə alaraq araşdırılacaq", - Xarici İşlər Nazirliyi cümə günü brifinq zamanı jurnalistlərə bildirib.