Marko Rubio dünyanın tıxaclı Hörmüz boğazını keçmək üçün yeni dəniz yollarına baxmalı olduğunu təklif edəndə, yəqin ki, Arktikanın şimal dəniz yolunu nəzərdə tutmamışdı. Lakin son aylarda nüvə enerjisi ilə işləyən buzqıran gəmilər tərəfindən donmuş dənizlərdən keçən və Arktika üfüqündən heç vaxt enməyən günəşlə işıqlanan bu 5500 km-lik kanalın vədi artıb. Yaponiya , Koreya və Hindistan şimal dəniz yolu (NSR) vasitəsilə yüklərin göndərilməsinə maraq göstəriblər, lakin ilk planlı tranziti Çin həyata keçirib, Sea Legend gəmiçilik şirkəti son günlərdə müntəzəm xidmətə başlayıb. Rusiya nın şimal sahilləri boyunca Arktika Dairəsi ndən keçən NSR yalnız isti aylarda naviqasiya üçün açıqdır, lakin yay dəniz buzlarının əriməsi səbəbindən bu pəncərə genişlənib. Bəzi gəmilər üçün bu marşrut Çindən Avropaya çatmaq üçün lazım olan vaxtı yarıdan çox azalda bilər, lakin faydalar qazancları üstələyə biləcək ciddi ekoloji və siyasi risklərlə müşayiət olunur. 2025-ci ildə tək bir sınaq səfərindən sonra Sea Legend Arktika marşrutu ilə müntəzəm konteyner xidməti başlatdı. Li nin sözlərinə görə, Ninqbo-Çjouşan dan Böyük Britaniyadakı Felikstou ya birbaşa səyahət 18 gün çəkir, Süveyş kanalı vasitəsilə isə 40 gündən çox. Ekspertlər bildirirlər ki, bu marşrut elektrikli nəqliyyat vasitələri, litium batareyaları və günəş məhsulları kimi temperatura həssas yüklər üçün idealdır – bu sahələrdə Çin dominant qlobal ixracatçıya çevrilib. Marşrut üzrə yeganə müntəzəm kommersiya yük xidməti olaraq, Sea Legend Pekin in uzunmüddətli Arktika ambisiyalarının həyata keçirilə bilən müntəzəm Çin-Avropa ticarət marşrutuna çevrilə biləcəyini sınaqdan keçirəcək. Çin prezidenti Si Cinpin ilk dəfə 2017-ci ildə Çin və Rusiya nı Arktika dəniz yollarını inkişaf etdirməyə və “qütb İpək Yolu ”nu qurmağa çağırmışdı. Şimal dəniz yolu nun böyük hissəsinə nəzarət edən Rusiya , əvvəlcə Çin in Arktika dakı artan mövcudluğuna ehtiyatla yanaşırdı. Lakin Ukraynaya tammiqyaslı işğalından sonra Moskva yüksək şimalda Pekin dən getdikcə daha çox asılı vəziyyətə düşüb, bu da Çin ə daha böyük təsir və giriş imkanları verir. Rusiya nın dövlət nüvə şirkəti Rosatom naviqasiya icazələri verir və marşrut boyunca gəmiçiliyə nəzarət edir, eyni zamanda əksər gəmiləri müşayiət etmək üçün lazım olan nüvə enerjisi ilə işləyən buzqıran gəmiləri təmin edir. Sea Legend bildirir ki, Arktika marşrutu Çin və Avropa arasında daha qısa səyahət müddəti səbəbindən emissiyaları təxminən yarıya endirəcək, lakin ekspertlərin fikrincə, səyahətdəki ekoloji risklər hər hansı emissiya qənaətini asanlıqla silə bilər. Bəzi gəmiçilik şirkətləri 2024-cü ildə Arktikada qadağan edilmiş ağır yanacaq yağı (HFO) istifadə edən gəmiləri işlətdikləri üçün tənqidlərlə üzləşiblər. Bellona Ətraf Mühit Fondu nun 2025-ci il hesabatına görə, yanacaq sızmaları Arktikada böyük təhlükələr yaradır, çünki HFO digər növlərdən daha qalındır, bu da təmizlənməsini çətinləşdirir. Neft soyuq havada daha yavaş parçalanır və buzda qaldıqdan sonra demək olar ki, təmizlənməsi mümkün deyil. Onların hesabatında iddia edilir ki, Rusiya belə bir fəlakətlə üzləşməyə tamamilə hazır deyil. NSR -in məsafələri – eləcə də onun təcrid olunması – ixtisaslaşmış bərpa qruplarının sızma yerinə çatması üçün həftələr çəkə bilər. “Regionun uzaqlığı və logistik dəstəyin olmaması səbəbindən uzunmüddətli maşın nasazlığı və nəticədə quruya oturma ehtimalı daha yüksəkdir. Bu, kövrək ekosistemdə ekoloji neft sızması riskini yaradır”, – Allianz ın Asiya üzrə əsas dəniz riski məsləhətçisi Kapitan Nitin Çopra deyir. Bellona həmçinin qara karbonun – HFO -dan yayılan emissiyalardan biri – təhlükəsini qeyd edərək, onu “günəş radiasiyasının ən güclü uducularından biri” adlandırır. Qara karbon Arktika regionunun əksetmə qabiliyyətini azalda, daha çox günəş işığı udmasına və istiliyi tutmasına səbəb ola bilər ki, bu da qlobal istiləşməni gücləndirir. Kölgə donanması üçün donmuş magistral Sea Legend in baş əməliyyat direktoru Li Xiaobin bu ay bildirib ki, Yaxın Şərqdəki böhran Süveyş kanalı nın və Hörmüz boğazı nın regional qarışıqlığa qarşı həssaslığını ortaya qoyub, Çin və Avropa arasında alternativ ticarət yollarının inkişaf etdirilməsi ehtiyacını artırıb. Rusiya prezidenti Vladimir Putin bu şərhləri təkrarlayıb. Moskva dünya ticarət xəritəsini yenidən çəkmək istərdi, lakin NSR -ə – əsasən Rusiya nın müstəsna iqtisadi zonasında yerləşən – nəzarəti bir çox operator üçün çox böyük risk kimi qəbul edilir. Allianz Commercial sığortaçısı 2026-cı il təhlükəsizlik və gəmiçilik icmalında bildirib ki, Ukrayna nın işğalından sonra Rusiya ya qarşı tətbiq edilən beynəlxalq sanksiyalar, bir gəmi çətinliyə düşsə və yardıma ehtiyac duysa, xilasetmə səylərini çətinləşdirə bilər. Ekspertlər bildirirlər ki, hələlik NSR boyunca trafikin böyük hissəsi Moskva nın kölgə donanması tərəfindən həyata keçirilir: tez-tez sığortasız və ya lazımi tənzimləyici nəzarət olmadan fəaliyyət göstərən tankerlər, Rusiya neftinə qarşı sanksiyalardan yayınmaq üçün qeyri-müntəzəm səfərlər edirlər. “ 2025-ci ildə beynəlxalq sanksiyalar altında yüz belə gəmi var idi – və ya marşrutla üzən yük gəmilərinin demək olar ki, üçdə biri”, – Bellona dan Kseniya Vakhrusheva keçən ilki hesabatında yazıb. 2026-cı ildə hesabatlar göstərir ki, NSR vasitəsilə kölgə donanması daşımaları daha sürətli templə baş verir, bu da naviqasiyaya kömək edən daha mülayim yay şəraiti sayəsindədir. RMIT Universiteti nin logistika və təchizat zənciri idarəetməsi professoru Vinh Thai deyir: “Mövcud iqlim dəyişikliyi ilə, şimal dəniz yolunun kommersiya gəmiçiliyi üçün daha çox il açıq olduğunu görə bilərik”, əlavə edərək ki, bunun artıq baş verdiyinə dair bəzi dəlillər var. Rusiya nın LNG daşıyıcısı, əriyən yay dəniz buzları sayəsində may ayında marşrutla erkən tranzitə başlaya bildi. Keçən həftə gəmi müşahidəçiləri Rusiya tankerlərinin NSR vasitəsilə qeyri-adi şimal yolunu tutan görünməmiş bir karvanını aşkar etdilər. Təxminən 8 milyon barel neft daşıdığı bildirilən gəmi donanması Şimal Qütbü ndən 500 mil məsafədə keçdi. Rusiya nın NSR -i beynəlxalq gəmiçilik üçün həyata keçirilə bilən bir alternativ kimi irəli sürmək üçün cəsarətli – bəlkə də ehtiyatsız – səylərinə baxmayaraq, ekspertlər bildirirlər ki, hələlik iqtisadiyyat uyğun gəlmir. Təhlükəsizlik narahatlıqları, yüksək əməliyyat xərcləri, qısa üzmə mövsümü və sanksiya riskləri, yəqin ki, Arktika gəmiçiliyini məhdudlaşdırmağa davam edəcək. Buna görə də hər hansı bir neft sızması “ekoloji, eləcə də iqtisadi fəlakət” ola bilər, – Thai deyir. “Yalnız Rusiya üçün deyil, həm də ətraf ərazi üçün. “Bəs şimal dəniz yolu Hörmüz boğazı və Süveyş kanalı üçün əvəzedici kimi istifadə edilə bilərmi? Qısa cavab: xeyr, hələlik yox.”