Tarixdə ən böyük qlobal neft şoku ABŞ -da benzin qiymətlərini bir qallon üçün 4 dollardan yuxarı qaldırıb, inflyasiyanı yenidən alovlandırıb və noyabr ayında keçiriləcək aralıq seçkilər üçün zəmin yaradıb. Bütün bunlar minlərlə mil uzaqlıqdakı dar bir su zolağında gedən döyüşlərlə əlaqədardır. ABŞ -ın məlumatına görə, İran ın Hörmüz boğazı nı demək olar ki, bağlaması qlobal neft tədarükünün təxminən 20% -ni, yəni hər gün təxminən 21 milyon barel nefti təmin edən ticarət marşrutunu kəsib. Enerji İnformasiya Agentliyi . ABŞ -ın İran gəmilərinə qarşı blokadası xam neft çatışmazlığını dərinləşdirib. Davamlı danışıqlar irəliləyiş əlaməti göstərməyib, bu da neft istehsalçılarını və Körfəz ölkələri ni digər ticarət marşrutları axtarmağa təşviq edib, bəziləri artıq hər gün milyonlarla barel neft daşıyır. Bəzi analitiklər ABC News -a bildiriblər ki, bu alternativlər nəzəri olaraq, nəticədə itirilmiş neft axınının əksəriyyətini bərpa edə və yanacaqdoldurma məntəqələrində rahatlıq təmin edə bilər, lakin tikinti bir neçə il çəkəcək və böyük investisiya tələb edəcək. Bununla belə, onlar bildiriblər ki, bu yanaşma gələcəkdə Boğaz da baş verə biləcək gərginliklərin qarşısını alaraq davamlı bir həll təklif edə bilər. Texas Xristian Universiteti nin enerji maliyyəsi professoru Tom Seng ABC News -a deyib: “Artıq bəzi layihələr işlənməkdədir. Geri dönüş görmürəm.” “Heç kim yenidən həll yolu olmadan zərbə almaq istəmir.” Neft məlumatları şirkəti Kpler -in məlumatına görə, İran da müharibə başlayandan bəri Boğaz da gəmi hərəkəti kəskin şəkildə azalıb. Şirkət X -dəki bir paylaşımında bildirib ki, keçən həftə hər gün orta hesabla təxminən 13 gəmi Boğaz ı keçib, bu da son münaqişədən əvvəlki gündə 100-dən çox gəmidən xeyli azdır. Neft çatışmazlığı yanacaq qiymətlərini yüksək səviyyədə saxlayıb. Qlobal neft qiymətləri təxminən 89 dollar /barel təşkil edir ki, bu da fevralın sonundan bəri təxminən 25% artıb. AAA -nın məlumatına görə, bir qallon benzinin orta qiyməti 4,06 dollar təşkil edir ki, bu da müharibədən əvvəlki orta qiymət olan 2,98 dollardan xeyli yüksəkdir. ABŞ -ın enerji naziri Kris Rayt keçən həftə X -dəki bir paylaşımında neft şokunu kiçildərək, alternativlərin itirilmiş gücün böyük hissəsini əvəz etməyə kömək etdiyini qeyd etsə də, bölgədə ixrac edilən neftin əksəriyyətinin hələ də Boğaz dan keçdiyini vurğuladı. “ ABŞ hərbçilərinin və körfəz müttəfiqlərimizin koordinasiyalı səyləri sayəsində, Hörmüz boğazı ndan çıxan neftin yeddi günlük orta göstəricisi hazırda demək olar ki, 9 milyon barel /günə çatıb,” Rayt bildirib. “Yeni təkmilləşdirilmiş boru kəmərləri və ixrac obyektləri vasitəsilə bölgədən çıxan əlavə 5-7 milyon barel /gün ilə birlikdə, ümumi neft axınları hazırda təxminən 15 milyon barel /gün təşkil edir,” Rayt əlavə edib. Müharibə başlayandan sonra Səudiyyə Ərəbistanı nın neft nəhəngi Aramco , Fars körfəzi ndən Qırmızı dəniz dəki bir limana qədər ölkənin eni boyunca uzanan bir boru kəmərindən asılı vəziyyətə düşdü. Aramco -nun baş direktoru Amin Nasser may ayında bildirib ki, boru kəməri hər gün 7 milyon barel neft daşıyır ki, bunun da təxminən 5 milyonu ixrac edilir. Reuters keçən ay bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı boru kəmərinin genişləndirilməsini nəzərdən keçirir ki, bu da potensial olaraq gündə əlavə 2 milyon barel neft çatdırmağa imkan verə bilər. Bu arada, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri may ayında elan edib ki, ölkənin neft yataqlarından Oman körfəzi ndəki Füceyrə limanına qədər uzanacaq yeni bir boru kəmərinin tikintisinə başlayıb və bu da boğazı yan keçəcək. Vaşinqton da yerləşən Enerji Araşdırmaları İnstitutu nun məlumatına görə, layihənin gələn ilə qədər BƏƏ -nin Füceyrə vasitəsilə ixracatını 3,6 milyon barel /günə qədər ikiqat artıracağı gözlənilir. Digər layihələr də işlənməkdədir. İordaniya dövlət xəbər agentliyi iyun ayında bildirib ki, İordaniya və İraq Qırmızı dəniz dəki bir limana gündə 1 milyon barel neft daşıya biləcək bir boru kəməri üzərində əməkdaşlıq edirlər. Küveyt in neft naziri Tariq Süleyman Əl-Rumi bu ayın əvvəlində bildirib ki, Küveyt Səudiyyə Ərəbistanı və digər ölkələrlə Boğaz ı yan keçmək üçün mümkün bir boru kəməri haqqında danışıqlar aparır. Texas Universiteti nin Ostin filialında neft tədqiqatçısı professor Hyu Deyql ABC News -a deyib: “Mümkün boru kəməri yolları var. Bu qeyri-mümkün deyil, lakin logistika çətinliyidir.” Bəzi analitiklər bildiriblər ki, boru kəmərinin tikintisi adətən bir neçə il çəkir və əhəmiyyətli investisiya tələb edir. Bəziləri əlavə ediblər ki, tikinti davam edərkən, infrastruktur İran ın regional enerji obyektlərini hədəf aldığı bir müharibə şəraitində hücuma məruz qala bilər və bu da işçiləri risk altına sala bilər. Hyuston Universiteti nin neft mühəndisliyi professoru Ramanan Krişnamoorti ABC News -a bildirib ki, müharibədən əvvəl Boğaz dan keçən neftin əksəriyyətini ( İran və Oman dan milyonlarla barel istisna olmaqla) əvəz etmək üçün zəruri infrastrukturun tikintisi beş il ə qədər çəkəcək. Seng və Deyql ə görə, sürətləndirilmiş tikinti iki il ə qədər az vaxt çəkə bilər. Krişnamoorti əlavə edib: “Boru kəmərləri işləyə bilər, lakin illər çəkəcək.” Bəzi analitiklər bildiriblər ki, alternativ marşrutlar tamamlandıqdan sonra belə, onlar İran və ya onun bölgədəki proksi qüvvələri tərəfindən hücuma məruz qala bilər. Son həftələrdə Yəmən dəki İran la müttəfiq Husi yaraqlıları Qırmızı dəniz i keçən neft tankerlərinə hücum etdiklərini iddia ediblər. Kpler -in məlumatına görə, son üç günlük dövrdə gündə orta hesabla 40 gəmi keçidi qeydə alınan Bab əl-Məndəb boğazı ( Qırmızı dəniz ə açılan ticarət marşrutu) son vaxtlar Hörmüz boğazı ndan daha çox tanker hərəkətinə ev sahibliyi edib. Bəzi analitiklər bildiriblər ki, Səudiyyə Ərəbistanı ndakı Şərq-Qərb boru kəməri kimi ticarət marşrutları Qırmızı dəniz də tankerlər vasitəsilə ixracdan asılıdır, yəni bu ərazidə döyüşlərin potensial eskalasiyası onun alternativ ticarət marşrutu kimi fəaliyyətini dayandıra bilər. Seng deyib: “Vəhşi kart Husilər dir.” “Onlar Qırmızı dəniz dəki hər hansı bir neft axınını pozaraq İranlılar a kömək etməyə cəhd edə bilərlər.” Bəzi analitiklər bildiriblər ki, Boğaz dakı çıxılmaz vəziyyətin yaxın zamanda həll olunacağına dair az əlamət olduğundan, alternativ ticarət marşrutlarının inkişafı demək olar ki, qaçılmazdır, çünki bölgədəki neftlə zəngin ölkələr əsas ixracatları üçün təchizat zəncirinə nəzarət etmək istəyirlər. Braun Universiteti nin siyasi elmlər professoru və İqlim Həlləri Laboratoriyası nın direktoru Ceff Kolqan ABC News -a deyib: “Qısa müddətli siyasi nəticələrdən asılı olmayaraq, Körfəz ölkələri gələcəkdə bu vəziyyətdən qaçmaq üçün ciddi düşünmək üçün strateji stimullara malikdirlər.” “Onlar heç kimin onların boynuna çəkməyəcəyinə əmin olmaq istəyirlər.” ABC News -dan Devid Brennan bu hesabatın hazırlanmasına töhfə verib.