Onilliklər boyu dünyanın müttəfiqləri ABŞ-ın nüvə çətiri nin rahatlığında dincəlirdilər, öz kütləvi qırğın silahlarına ehtiyac duymadıqlarına əmin idilər. Prezident Donald Tramp ın 2026-cı il üçün son Milli Müdafiə Strategiyası nın genişləndirilmiş çəkindirməyə dair hər hansı açıq qeydi buraxması və müttəfiqləri müdafiəyə öz pullarından daha çox xərcləməyə məcbur etməsi ilə bu inam sürətlə yox olur. Analitiklər deyirlər ki, bu dəyişiklik daha çox hökuməti öz nüvə silahlarını əldə etmək barədə yenidən düşünməyə sövq edir və bu da yayılma riskini artırır. Karnegi Beynəlxalq Sülh Fondu nun Nüvə Siyasəti Proqramının baş elmi işçisi Ankit Panda bildirib ki, müttəfiqlər demək olar ki, universal olaraq Vaşinqton u daha çox “ayrılmış və etibarsız” kimi qəbul edirlər ki, bu da “müxtəlif strateji muxtariyyət növlərinə” səbəb olur. Bu yaxınlarda ABŞ Prezidenti Donald Tramp müttəfiq Cənubi Koreya ilə birgə hərbi təlimlərin azaldılmasına dair əmr verərək, təlimlərin Şimali Koreya üçün “tamamilə yersiz və düşmənçilik” siqnalı göndərdiyini bildirib. Keçən ayın əvvəlində ABŞ Cənubi Koreya nın dinc zənginləşdirilməsi və təkrar emalı ilə bağlı danışıqlara başlayıb və yerli zənginləşdirməyə yol aça biləcək bir Səudiyyə mülki-nüvə paktı imzalayıb. Avropa nın müstəqilliyini gücləndirmək məqsədilə Fransa Prezidenti Emmanuel Makron mart ayında ölkənin 1992-ci ildən bəri ilk döyüş başlığı artımını elan edib və “irəli çəkindirmə” tərəfdaşlığı adlanan çərçivədə nüvə çətirini blokun digər ölkələrinə də şamil edəcəyini vəd edib. Almaniya və Yunanıstan daxil olmaqla doqquz ölkə bu təşəbbüsə qoşulub. Yaponiya da Baş nazir Sanae Takaichi nin rəhbərliyi altında nüvə müdafiəsi sahəsində daha çox işlər görür, onun keçən ilin sonlarında Yaponiya nın üç nüvəsizlik prinsipini yenidən nəzərdən keçirməyi istisna etməməsi diqqəti cəlb edib və onun onilliklər boyu nüvə silahlarının yerləşdirilməsində hər hansı bir rol almamaq öhdəliyindən uzaqlaşa biləcəyi ilə bağlı fərziyyələri gücləndirib. Hər ikisi Rusiya ilə sərhədi paylaşan Litva və Finlandiya liderləri nüvə silahlarının daxili yerləşdirilməsinə dair uzunmüddətli qadağanı ləğv etməyə yaxınlaşıblar. Sinqapur dakı S. Rajaratnam Beynəlxalq Araşdırmalar Məktəbi nin tədqiqatçısı Şounak Set bildirib ki, bu inkişafların heç biri bomba qurmaq qərarına gəlməsə də, bir dövlətin təhlükəsizliyini artırmaq səyləri düşmənləri daha az təhlükəsiz hiss etməyə vadar edə bilər ki, bu da onları ilk zərbə endirməyə təşviq edə bilər. Strateji Risklər Şurası nın baş elmi işçisi Endryu Fasini deyib: “Gərginliyi dərhal artırmadan və düşmənləri reaksiya verməyə məcbur etmədən nüvə çəkindiricisi qura və ya yerləşdirə bilməzsiniz”, bu da yayılmağa çalışan bir ölkənin qarşısını almağa çalışdığı təhlükəsizlik risklərini sürətləndirə bilər. ABŞ və Yaponiya nın Müdafiə Nazirlikləri, eləcə də blokun diplomatik xidmət ofisi olan Avropa Xarici Fəaliyyət Xidməti , CNBC -nin şərh sorğularına cavab verməyib. Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutu nun iyun hesabatına görə, Rusiya və ABŞ birlikdə istifadəyə yararlı nüvə döyüş başlıqlarının təxminən 83%-nə sahib olaraq, hələ də böyük nüvə gücləri olaraq qalırlar. Şirkətin baş elmi işçisi Hans Kristensen hesabatda deyib: “Nüvə həllərinə əl atmaqla, dövlətlər yeni risklər yaradır və silahlanma yarışı dinamikasını gücləndirirlər”. O əlavə edib ki, ölkələrin nüvə silahlarına sürətlənmiş təkanları gələn illərdə onilliklər boyu davam edən demobilizasiya səylərini geri çevirəcək. Kristensen deyib: “Nüvə silahı dövlətlərinin tərksilah öhdəliklərini kənara qoyduqları və hətta onlardan uzaqlaşdıqları, əvəzində nüvə əzələlərini nümayiş etdirdikləri barədə sübutlar artır”. Nüvə güclərinə məxsus 12.000-dən çox nüvə döyüş başlığından 9.000-dən çoxu potensial istifadə üçün hərbi anbarlarda saxlanılır. Təxminən 4.012 döyüş başlığı raketlər və təyyarələrlə yerləşdirilib, 2.200-ə qədəri isə yüksək hazırlıq vəziyyətində saxlanılıb, yəni dəqiqələr ərzində buraxıla bilərdi. Keçən ilin sentyabrında Karnegi hesabatında açıq şəkildə qeyd olunurdu ki, “əgər daha çox aktor onları əldə edərsə – istər dost, istərsə də düşmən millətlər və ya sub-milli qruplar – dünya Birləşmiş Ştatlar və hər kəs üçün daha təhlükəli bir yer olacaq”. Fasini deyib: “Yayılma kaskadı mürəkkəb bir riskdir”, çünki hər yeni nüvə dövləti səhv hesablamalar şansını artırır, qərar qəbul etmə pəncərələrini kiçildir və potensial olaraq “hətta adi toqquşmaların da ekzistensial risklər daşıya biləcəyi regional silahlanma yarışlarına” səbəb olur. Fasini əlavə edib ki, nüvə silahlarının qeyri-sabit regional mübahisələrə daxil edilməsi istənməyən eskalasiya riskini kəskin şəkildə artırır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı nın qərargahında may ayında keçirilən yeni nəzərdən keçirmə raundunda konsensus əldə edilməyib, BMT Baş Katibi Antonio Quterreş Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi nin “aşındığını” xəbərdar edib. 1970-ci ildə qüvvəyə minən və 1995-ci ildə qeyri-müəyyən müddətə uzadılan müqavilənin əsas məqsədi nüvəsiz dövlətlərin heç vaxt nüvə silahı əldə etməməyə razılaşması, nüvə dövlətlərinin isə dinc nüvə texnologiyasının faydalarını paylaşması və nüvə tərksilahını davam etdirməsidir. Bell deyib ki, müqavilə “ümumiyyətlə kütləvi yayılmanın qarşısını alıb”. O bildirib ki, bu təminatlar olmadan daha çox nüvə materialı, obyektləri və təcrübəsi dövriyyədə olacaq ki, bu da nüvə terrorizmi riskini artıracaq, baxmayaraq ki, bu risk aşağı səviyyədən başlayır. Bell Vaşinqton u digər dövlətlərin nüvə silahı əldə etmək üçün stimulunu azaltmağa çağırıb. O deyib: “Bir şeylər qurmaq çətindir. Bir şeyləri sındırmaq çox asandır”. “Əgər biz NPT -ni pozsaq, bu təhlükəsizlik boşluğundan heç vaxt qurtula bilmərik.”