Mohammed Ghobari və Nayera Abdallah ADEN/DUBAI, 13 sentyabr (Reuters) - Bazar günü Səudiyyə Ərəbistanına və Körfəzdəki gəmilərə edilən yeni zərbələr Yaxın Şərqdə gərginliyi artırdı, çünki Səudiyyə neft kəmərinə hücum və Yəmən Houthilərinin irəliləyişi qlobal enerji təchizatına müharibənin təsirini pisləşdirməklə hədələyirdi. Neft treyderləri bazar ertəsi bazarlar açıldıqda qiymətlərin yenidən artacağını gözləyirdilər, çünki həftəsonu baş verən hadisələr dünyanın ən böyük ixracatçısı olan Səudiyyə Ərəbistanından təchizatı təhlükə altına qoyur. Körfəzdəki son hadisələrdə, Britaniya dəniz təhlükəsizliyi agentliyi UKMTO bazar günü bildirdi ki, Hormuz boğazından keçən bir gəmi mərmi ilə vurulub, yanğına səbəb olub və heyəti təxliyə etməyə məcbur edib. İran isə öz növbəsində bildirdi ki, sahillərində vurulan İran ticarət gəmisində bir nəfər ölüb, dörd heyət üzvü yaralanıb. Səudiyyə Ərəbistanında dövlət mediası Houthilərin cənubdakı Cazan əyalətində iddia edilən son sərhəddən kənar hücumu nəticəsində evlərə və məscidə dəyən ziyanın videosunu yayımladı. Houthilər ayrıca qonşu əyalətdəki Səudiyyə hərbi bazasına zərbə endirdiklərini iddia etdilər. Cənubi Səudiyyə şəhərləri keçən həftədən bəri müntəzəm xəbərdarlıqlar yaşayırdı, bu da cümə günü Ərəbistan yarımadası boyunca 1200 km (745 mil) şərq-qərb neft kəmərini sıradan çıxaran dron hücumları ilə nəticələndi. Bu kəmər Hormuz boğazını yan keçərək Yaxın Şərq neftinin qlobal təchizatı üçün əsas marşrut kimi xidmət edirdi. Həmin gün Houthilər Bab El-Mandeb , yəni Qırmızı dənizin ağzını idarə edən “Gözyaşları Qapısı” boğazının ortasında yerləşən Perim adasını ələ keçirdilər. ABŞ DİZELİ YENİ REKORD VURDU Keçən həftə neft qiymətləri iyul ayından bəri ilk dəfə 100 dolları keçdi. Birləşmiş Ştatlarda dizel yanacağının siyasi cəhətdən həssas pərakəndə satış qiyməti bazar günü bir gallon üçün 6.20 dolları keçərək yeni bir rekord həddə çatdı. Treyderlər və Səudiyyə neft alıcıları bazar günü Reutersə bildirdilər ki, cümə günü vurulan kəmər bağlı qalarsa, Riyadın Qırmızı dənizdəki Yanbu limanında ixracatı cəmi beş-yeddi gün saxlamaq üçün kifayət qədər neft ehtiyatı var. Bundan sonra, Hormuz boğazından keçən nəqliyyatın pozulması nəticəsində artıq itirilmiş milyonlarla barel neftə əlavə olaraq, qlobal neft təchizatının 4%-ə qədəri təhlükə altına düşə bilər. Səudiyyə Ərəbistanı kəmərə dəyən ziyanın miqyası barədə tam məlumat verməyib və nə qədər müddətə işləməyəcəyini bildirməyib. Reutersə danışan mənbələr onu təmir etmək üçün lazım olan vaxtla bağlı ziddiyyətli təxminlər veriblər, bu da günlərdən həftələrə qədər dəyişir. Peyk görüntüləri kəmər boyunca yerlərdən böyük tüstü sütunlarını göstərib. İRAN OMANDA QONŞULARLA DANIŞIQLARDA GÖRÜŞƏCƏK Avqust ayında Yaxın Şərq neftinin axınının yenidən artdığı bir aylıq sakitlikdən sonra, son iki həftə Birləşmiş Ştatlar və İsrailin altı ay əvvəl başlatdığı müharibədə davamlı eskalasiya müşahidə olunub. İyun ayında müvəqqəti razılaşma bir neçə həftədən sonra dağıldıqdan sonra müharibəni bitirmək üçün heç bir danışıq aparılmayıb. Nadir diplomatik təşəbbüslə, İran rəsmiləri bazar ertəsi Oman da Körfəz Ərəb dövlətləri ilə görüşdə iştirak edəcəklərini bildirirlər. Onlar Omanla boğazdan gələcək gəmiçilik marşrutlarını tənzimləyən bir razılaşma əldə etdiklərini iddia edirlər. Lakin az təfərrüat açıqlanıb. Oman görüşü ictimaiyyətə elan etməyib və heç bir razılaşmanı təsdiqləməyib, əksər Körfəz dövlətləri isə susqun qalıb. İraq nümayəndə heyəti göndərəcəyini bildirdi. Bəhreyn heç bir İranlı ilə görüşməyəcəyini bildirdi. Yüksək rütbəli bir İran rəsmisi şənbə günü Reutersə bildirdi ki, görüşdə Hormuz və digər məsələlər müzakirə olunacaq, lakin boğazın yenidən açılması üçün imzalanmış bir razılaşma əldə edilməyəcək. London da yerləşən pan-ərəb xəbər agentliyi Al-Arabi Al-Jadeedə verdiyi müsahibədə İranın Xarici İşlər Naziri Abbas Araqchi bildirdi ki, Omanla hər hansı bir razılaşmaya baxmayaraq, İran Birləşmiş Ştatlar Tehranın tələblərini yerinə yetirməyincə boğazı yenidən açmayacaq. HOUTHİ İRƏLİLƏYİŞLƏRİ VAŞİNQTON ÜÇÜN YENİ DİLEMMA YARADIR ABŞ indiyə qədər Prezident Donald Trumpın fevral ayında “Epik Qəzəb Əməliyyatı”nı başlatdığı zaman qarşıya qoyduğu məqsədlərə nail ola bilməyib: İranın nüvə proqramına son qoymaq, onun qonşularına hücum etməsinin qarşısını almaq və xalqının hökmdarlarını devirməsi üçün şərait yaratmaq. Hərbi və iqtisadi itkilərə baxmayaraq supergüc hücumuna dözən İran , müharibədən əvvəlkindən daha güclü çıxmağa ümid edir, o cümlədən boğazdan istifadə edən gəmilərdən rüsum toplamaq üçün yeni gücə sahib olmaqla. Səudiyyə Ərəbistanına edilən hücumlar və Yəməndəki Houthi irəliləyişləri Vaşinqton üçün yeni bir dilemma yaradır, çünki o, Səudiyyə müttəfiqlərini dəstəkləmək və gəmiçiliyi qorumaq istəyir, lakin başqa bir cəbhədə müharibəyə qoşulmaqdan çəkinir. 2014-cü ildə Yəmənin paytaxtını ələ keçirən dağ döyüşçüləri olan Houthilər , on ildən çoxdur ki, Səudiyyənin rəhbərlik etdiyi koalisiya ilə mübarizə aparırlar, lakin son həftələrə qədər daha geniş Yaxın Şərq müharibəsindən kənarda qalmışdılar. Onların Qırmızı dəniz sahili boyunca irəliləyişi Yəməndə illərdir baş verən ən böyük döyüşlərin bir hissəsidir. Birləşmiş Ştatlar Houthiləri 2025-ci ildə iki ay bombaladı, lakin Trump qrupun Qırmızı dəniz gəmiçiliyinə hücum təhlükəsini aradan qaldırdığını elan etdikdən sonra bu kampaniyanı dayandırdı. Üç mənbə Reutersə bildirdi ki, Səudiyyə Ərəbistanının faktiki lideri, Vəliəhd Şahzadə Mohammed bin Salman cümə axşamı Trumpa zəng edərək Houthilərlə mübarizə aparmaq üçün hərbi yardım istəyib, lakin hələlik yalnız kəşfiyyat dəstəyi təklif olunub. Trump şənbə günü vəliəhd şahzadə ilə danışdığını etiraf etdi və bildirdi ki, Houthilər də ABŞ administrasiyasına zəng edərək Vaşinqtondan Yəmən müharibəsindən kənarda qalmasını xahiş ediblər. (Məhəmməd Qobari Aden, Eman Abouhassira, Maha El Dahan, Nayera Abdallah, Elwely Elwelly, Yasmine Ghania, Menna AlaaElDin və Əhməd Tolba Dubay və Qahirə, Alex Lawler və Dmitri Jdanniqov London. Yazı: Piter Qraff; Redaktə: Endryu Hevens)