Bazar ertəsi Finlandiya da toplaşan on iki Avropa ölkəsi Avropa İttifaqı nı (Aİ) Arktika dakı mövcudluğunu gücləndirməyə çağırıb – bu, Rusiya və ABŞ prezidenti Donald Tramp arasında gərgin geosiyasi mübarizə meydanıdır. Danimarka , Fransa , Almaniya , Yunanıstan və İsveç in də iştirak etdiyi Finlandiya Laplandiyası nın Rovaniemi şəhərində keçirilən Avropa Arktika Sammiti ndən sonra ölkə liderləri birgə bəyanatda yazıblar: “Biz Avropa İttifaqı nı Avropa Arktikası nda daha strateji və proaktiv rol oynamağa çağırırıq”. Aİ-nin xarici siyasət rəhbəri Kaja Kallas blokun buzqıranlara ehtiyacı olduğunu bildirsə də, onun birgə əldə etməyi təklif etdiyi, yoxsa üzv dövlətləri öz imkanlarını gücləndirməyə çağırdığı dərhal aydın olmadı. Kallas jurnalistlərə deyib: “Bizim hazırkı vəziyyətimizi, iqlim dəyişikliyini və dəniz yollarının açılmasını nəzərə alsaq, bu çox çətin şəraitdə hərəkət edə bilən buzqıranlara və ya gəmilərə ehtiyacımız var”. Alimlər Qrenlandiya nın əriyən buzlarını araşdırır. Yanvar ayında Aİ rəhbəri Ursula von der Leyen , Aİ -nin müdafiə xərclərindəki artımın bir hissəsini ənənəvi olaraq mülki imkan sayılan “ Avropa buzqıran imkanı ”na, eləcə də Arktika təhlükəsizliyi üçün vacib olan digər avadanlıqlara yönəldə biləcəyini təklif etmişdi. 2021-ci ildə Aİ -nin region üçün son siyasət strategiyasının qəbulundan bəri Arktika ya maraq xeyli artıb. Daha ətraflı oxuyun: Aİ Tramp ın ilhaq iddiaları fonunda Qrenlandiya ya sərmayəni artıracaq. Tramp ın Qrenlandiya nı – geniş, muxtar Danimarka ərazisi ni – ABŞ nəzarətinə almaqla bağlı təkrarlanan təhdidləri o vaxtdan bəri Vaşinqton un müttəfiqləri arasında diplomatik böhrana səbəb olub. Onun tonu ilin əvvəlindən bəri soyusa da, Aİ ölkələri regionda mövcudluqlarını artırmaqda qərarlıdırlar – Finlandiya nın uzun şərq sərhədinin digər tərəfindəki düşmən qonşudan yaxşı xəbərdardırlar. Artan gərginliklər. “ Rusiya nın yaratdığı əhəmiyyətli və uzunmüddətli təhdid”ə işarə edərək, ölkələr Moskva nın Arktika da təsirini artırmaq ambisiyalarının və “ Avropa ya qarşı düşmənçiliyinin, o cümlədən hibrid fəaliyyətlərin artmasının Aİ -nin Arktika siyasəti ni gücləndirmək zərurətini vurğuladığını” bildiriblər. İştirak edən rəsmilər arasında Almaniya nın kansleri Fridrix Merz , Danimarka nın baş naziri Mette Frederiksen , Aİ -nin xarici siyasət rəhbəri Kallas və Aİ Şurasının prezidenti Antonio Kosta , eləcə də Rumıniya və Yunanıstan kimi ölkələrin liderləri var idi. Kosta deyib: “Burada baş verənlər regional hekayə deyil. Bu, Avropa hekayəsidir”. Sammitdə heç bir rəsmi qərar qəbul edilməyib. Lakin Avropa Komissiyası nın bir neçə həftə ərzində yeni Arktika strategiyası nı təqdim edəcəyi gözlənilir ki, bu da birliyin yaxın illərdə Arktika ya yanaşmasını istiqamətləndirəcək. Daha ətraflı oxuyun: Arktika da gərginliklər: Qrenlandiya Tramp la əlaqəli neft şirkətinə kəskin cavab verir. Ölkələr və liderlər yekun sənədə hələ də təsir edə bilərlər, “buna görə də bu, olduqca vaxtında keçirilən bir görüşdür”, – sammiti təşəbbüs edən Finlandiya nın baş naziri Petteri Orpo nun Avropa Məsələləri üzrə baş müşaviri Tuomas Tikkanen AFP -yə bildirib. O deyib: “Əsas ideya, regionun geosiyasi və iqtisadi əhəmiyyətinin xeyli artdığı bu vəziyyətdə Aİ -nin Arktika ya ortaq strateji yanaşmasını gücləndirməkdir”. Əriyən buz. Regiona maraq Aİ -nin son Arktika siyasəti nin 2021-ci ildə qəbulundan bəri əhəmiyyətli dərəcədə artıb, bu da iştirak edən qeyri-Arktika ölkələrindən yüksək səviyyəli qonaqların sayında öz əksini tapır. Tikkanen deyib: “Təhlükəsizlik mühiti çox dəyişib və son vaxtlar regiona böyük maraq var”. Liderlər iqtisadi maraqlardan təhlükəsizliyə qədər müxtəlif mövzuları müzakirə ediblər. Ekspertlərin fikrincə, Arktika regionu iqlim dəyişikliyi nəticəsində qlobal ortalamadan təxminən dörd dəfə daha sürətli istiləşir ki, bu da həm ətraf mühit, həm də yerli yaşayış üçün ciddi nəticələrə səbəb olur. Arktika Dairəsi ndə həmrəylik: Yerli xalqlar Tramp ın təhdidlərinə qarşı birləşir. Dəniz buzları əridikcə, Rusiya , Çin və Amerika Birləşmiş Ştatları kimi ölkələr regionda fəaliyyətlərini artırır, təbii sərvətləri və yeni dəniz yollarını ələ keçirmək üçün yarışırlar. Çin və Cənubi Koreya avqust ayında Rusiya suları nda Şimal Dəniz Yolu ndan keçməyə cəhd etmək üçün konteyner gəmiləri göndərərək, keçidin hər il daha uzun müddət buzsuz qalması səbəbindən onun əlverişliliyini sınaqdan keçiriblər. Tramp bu ilin əvvəlində Vaşinqton un milli təhlükəsizlik səbəblərindən dolayı Qrenlandiya ya nəzarət etməli olduğunu israr etsə də, sonda onu zorla ilhaq etməyi istisna edib. Qısa müddət sonra, Tramp ı sakitləşdirmək üçün NATO Arktika da təhlükəsizliyi gücləndirmək üçün yeni bir missiya başlatdı. Sentyabrın 7-də geniş adaya səfəri zamanı Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula von der Leyen Qrenlandiya üçün 200 milyon avro ( 232 milyon dollar ) dəyərində paket elan edərək, “ Qrenlandiya da və Arktika da daha çox mövcud olmaq və daha çox iştirak etmək” vədini verib.