Yəmən in Husilər inin ölkənin Qırmızı dəniz sahillərində sürətli irəliləyişi, qrupun ərazi qazanclarını yeni gəlir mənbələrinə çevirə biləcəyi sualını gündəmə gətirərək, onsuz da geniş olan müharibə iqtisadiyyatına əlavə edib. Lakin Husilər artıq Qırmızı dəniz sahillərinin böyük hissələrinə, o cümlədən əsas liman şəhəri Hodeidah a nəzarət edirdilər və bununla bağlı maliyyə faydaları da var idi. Onların son bir həftədəki hərbi qazancları, beynəlxalq səviyyədə tanınmayan idarəedici orqan kimi qarşılaşdıqları məhdudiyyətləri mütləq dəyişdirmir. Əl-Cəzirə nin Yəmən işləri üzrə redaktoru Əhməd əl-Şalafi bildirib ki, irəliləyiş “coğrafi və hərbi qazanc” olub, lakin iqtisadi qazanc deyil, çünki bu, onlara tətbiq olunan beynəlxalq sanksiyaları aradan qaldırmır, bu da onların nəzarəti altındakı yeni əraziləri rəsmi beynəlxalq kanallar vasitəsilə kommersiya məqsədləri üçün istismar etmək qabiliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Lakin Husilər artıq Yəmən in ən sıx məskunlaşan hissəsi olan şimal-qərb hissəsinə uzun müddətdir nəzarət etməkdən əhəmiyyətli maliyyə faydaları əldə edirlər. Husilər in 2014-cü ilin sentyabr ında paytaxt Sanaa nı ələ keçirməsindən bəri, qrup vergilər, gömrük rüsumları, zəkat (dini sədəqə) və digər yığımlar vasitəsilə gəlirləri toplamaq üçün mərkəzləşdirilmiş maliyyə sistemi inkişaf etdirib. Mokha Strateji Araşdırmalar Mərkəzi nin iyul hesabatında bu, “paralel iqtisadiyyat” kimi təsvir edilmiş və sistemin illik təxminən 2.5 milyard dollar dəyərində birbaşa və dolayı maliyyə resursları və xərcləri yaratdığı təxmin edilmişdir. Bu ümumi məbləğin təxminən 800 milyon dollar ı vergilər və gömrük rüsumlarından, 600 milyon dollar ı əlavə ödənişlər və yığımlardan, 300 milyon dollar ı isə müharibə səylərinə nağd və natura şəklində töhfələrdən gəldiyi təxmin edilmişdir. Hesabatda həmçinin səfərbərlik tədbirləri ilə əlaqəli təxminən 100 milyon dollar və müəssisələr tərəfindən daha yüksək nəqliyyat, xidmət və rüsumla bağlı xərclər vasitəsilə çəkilən 700 milyon dollar dolayı xərc qeyd edilmişdir. Sanaa Strateji Araşdırmalar Mərkəzi nin iyul hesabatına görə, Husi hakimiyyəti 4,225 qurulmuş kommersiya agentliyinin – xarici şirkətlərin qanuni yerli nümayəndələrinin lisenziyalarını ləğv edib, bu addımın qrupla əlaqəli müəssisələr üçün onların yerini tutmağa yol aça biləcəyini bildirib. Husilər öz növbələrində bu addımı müdafiə edərək, agentliklərin üç il ərzində qeydiyyatlarını yeniləmədiklərini iddia ediblər. Lakin iqtisadi tədqiqatçı və Yəmən və Körfəz Araşdırmalar Mərkəzi nin İqtisadi Araşdırmalar Proqramının rəhbəri Houssam əl-Saeedi Əl-Cəzirə yə bildirib ki, o, bu yenidənqurmanı qəsdən atılmış addım kimi qiymətləndirir. “Bu, mövcud tacirlərə məxsus şirkətləri ələ keçirir və onları [ Husilər in] xeyrinə idarə edir,” əl-Saeedi qeyd edib. “Baş verənlər, ilk növbədə, kapitalın dəyişdirilməsinə və ya əvəz edilməsinə yönəlmiş bir şəbəkədir; belə ki, hətta siyasi həll və ya hərbi qələbə əldə edildiyi təqdirdə belə, bu qrup gələcəkdə maliyyə mənbələrini qoruyub saxlasın.” Husilər öz iqtisadi siyasətlərinin sadəcə özəl sektora nəzarəti gücləndirmək cəhdi kimi xarakterizə edilməsini rədd edərək, son illərdə tətbiq olunan tədbirlərin daxili istehsalı, investisiyaları və kiçik biznesləri təşviq etmək, habelə kommersiya tənzimləməsini sadələşdirmək məqsədi daşıdığını bildirirlər. Özəl sektorun yenidən formalaşdırılması Husi kommersiya fəaliyyəti getdikcə gəlir toplamaq və nəzarət üçün ən böyük potensial təklif edən sektorlara doğru yönəlib. Mokha Mərkəzi nin məlumatları göstərir ki, tədqiqat tərəfindən təhlil edilən təxminən 68,000 kommersiya qeydinin 26 faiz i ümumi ticarət və idxal sahəsində, 18 faiz i isə ərzaq məhsullarında olub. “ Husi qrupu, ilk növbədə, mövcud faktiki iqtisadiyyata paralel daxili iqtisadiyyat yaratmağa əsaslanan tamamilə ayrı bir sistem qurdu,” əl-Saeedi Əl-Cəzirə yə izah edib. O bildirib ki, qrup rəsmi vergiləri toplamaq üçün dövlət mexanizmlərindən istifadə edir, eyni zamanda qeyri-dövlət yığımları da həyata keçirir. “'Müharibə səylərini dəstəkləmək' və digər adlar altında müxtəlif, uzun və böyük toplama əməliyyatları var və bunlar hökumət mexanizmləri vasitəsilə həyata keçirilmir.” Enerji ticarəti və qaçaqmalçılıq şəbəkələri Yəmən daxilində toplanan gəlirlərdən əlavə, ABŞ hökuməti qeyri-qanuni neft ticarətinin Husilər in ən vacib xarici maliyyə mənbələrindən birinə çevrildiyini bildirir. ABŞ Xəzinədarlıq Departamenti yanvar ayında Husilər in qeyri-qanuni neft satışları vasitəsilə illik 2 milyard dollar dan çox gəlir əldə etdiyini iddia edib. Bildirilib ki, İran Dubay da yerləşən İran a məxsus və ya əlaqəli şirkətlərdən istifadə edərək, qrupa neft satır və təmin edir, o cümlədən pulsuz aylıq göndərişlər edir. Əl-Saeedi bildirib ki, qrup uzun müddətdir enerji sektoruna üstünlük verir. “Bu şirkətlər ilk növbədə qrup üçün çirkli pulların yuyulması üçün bir örtük kimi fəaliyyət göstərir,” o qeyd edərək, qaçaqmal neftin daxili satışlar və inhisar qiymətləri vasitəsilə birbaşa gəlir təmin edə biləcəyini əlavə edib. Əl-Saeedi bildirib ki, Husilər silah, neft və pulu hərəkət etdirmək üçün qaçaqmalçılıq şəbəkələri və maliyyə yuyulması daxil olmaqla müxtəlif qeyri-qanuni kanallardan istifadə ediblər. O bildirib ki, Husi maliyyələşməsinin digər bir mənbəyi, İran neftinin üçüncü tərəflərə satılmasından əldə edilən gəlirlərin kriptovalyuta əməliyyatları və yerli mübadilə evləri daxil olmaqla mürəkkəb maliyyə şəbəkələri vasitəsilə qrupa köçürülməsindən gəlir. Şəbəkələr geniş beynəlxalq sanksiyalar altında fəaliyyət göstərir. ABŞ Husilər i həm “Xarici Terror Təşkilatı”, həm də “Xüsusi Təyin Edilmiş Qlobal Terrorçu” qrupu kimi təyin edir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası ayrıca Husilər i Yəmən sanksiya rejimi altında siyahıya alaraq, qrupa hədəfli silah embarqosu tətbiq edir. “ Husilər ə xarici maliyyələşmənin kəsilməsi onların boğulmasına səbəb ola bilər, lakin onların, əlbəttə ki, başqa gəlir mənbələri var,” əl-Şalafi bildirib. Husilər əvvəllər əməliyyatlarını maliyyələşdirmək üçün İran yanacağından istifadə etdiklərini inkar ediblər. Daxili iqtisadi böhran Husilər in geniş gəlir toplama şəbəkəsi, onların nəzarət etdiyi ərazilərdə və daha geniş Yəmən də dərinləşən iqtisadi və humanitar böhranla yanaşı mövcuddur. BMT mart ayında Yəmən də 22.3 milyon insanın humanitar yardıma və müdafiəyə ehtiyacı olduğunu təxmin edib. Husi nəzarətindəki ərazilərdə böhran, dövlət sektoru işçilərinin illərdir maaş almaması ilə daha da ağırlaşır. İqtisadi çətinliklər, qrupun müxalifətə qarşı dözümsüzlüyünə baxmayaraq, nəzarəti altındakı ərazilərdə Husilər ə qarşı artan ictimai tənqidlərə səbəb olub. Əl-Şalafi qeyd edib ki, qrupun regional hərəkətləri ödənilməmiş maaşlar və yüksək qiymətlər üzündən yaranan böhranlardan qaçmaq məqsədi ilə bu daxili reallıqla dərindən bağlıdır. “Onlar bu iqtisadi böhranları döyüş prioritetinə çevirərək, onları müharibəyə, qarşıdurmaya və səfərbərliyə çevirdilər,” əl-Şalafi deyib. “Müharibə, əlbəttə ki, onlara yığımları tətbiq etməyə, hərbi xərclər üçün və daxildəki insanların hüquqlarını təxirə salmağa haqq qazandırır.” Husilər problemin kök səbəbinin – dövlət sektoru maaşlarının ödənilməməsinin – Yəmən Mərkəzi Bankı nın qərargahının hökumətin nəzarətində olan Aden ə köçürülməsindən və ölkənin neft və qaz gəlirlərinə çıxışın itirilməsindən qaynaqlandığını bildirirlər. Onlar Yəmən hökuməti ni dəstəkləyən Səudiyyə Ərəbistanı nı onları blokadaya almaqda ittiham edirlər. Husilər qazanclarından faydalana bilərmi? İndi sual ondan ibarətdir ki, Qırmızı dəniz in cənub girişindəki Bab əl-Məndəb boğazı ətrafındakı sahil xəttinə, limanlara və əraziyə nəzarət qrupun maliyyə gücünü əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirəcəkmi, yoxsa əsasən hərbi təsirini artıracaq? “[ Husi ] Moça sahilinə və Bab əl-Məndəb ə nəzarəti dünya tərəfindən boş dayanmaqla və ya Husilər ə royalti və yığımlar ödəməklə qarşılanmayacaq; bu məsələni həll etmək üçün hansısa bir qarşıdurma və ya münaqişə olacaq,” əl-Şalafi deyib. Son ərazi qazanclarının təsiri nə olursa olsun, Yəmən də artıq getdikcə iki ayrı iqtisadi sistem mövcuddur ki, bu da uzunmüddətli çətinliklər yaradır. “ Husi nəzarətindəki ərazilərdə və hökumətin nəzarətindəki ərazilərdə tamamilə iki fərqli iqtisadiyyat var,” əl-Saeedi deyib. “Mənim fikrimcə, bu mövcud iqtisadi çətinliklər, ərazini nəzarət edən qəti hərbi nəticə və ya hərtərəfli siyasi həll olmadan həll edilə bilməz.”