Ölkələr nüvə enerjisinin potensial genişlənməsinə hazırlaşdıqca uran kəşfiyyatına və mədən inkişafına qlobal investisiyalar artır, lakin gələcək təchizatı təmin etmək üçün əhəmiyyətli investisiyalar tələb olunacaq. Bu, OECD Nüvə Enerjisi Agentliyi (NEA) və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (IAEA) yeni hesabatında qeyd olunur. “Qırmızı Kitab” kimi tanınan “Uranium 2026: Resurslar, İstehsal və Tələbat” hesabatı 46 ölkədən alınan məlumatlara əsaslanaraq uran resurslarını, istehsalını, kəşfiyyatını və reaktor tələblərini araşdırır. O, 2023 və 2024-cü illəri əhatə edir, 2025 və 2026-cı illər üçün seçilmiş məlumatlar da daxildir. 2025-ci il yanvarın 1-nə dünya üzrə 418 kommersiya nüvə reaktoru fəaliyyət göstərirdi ki, onların ümumi xalis gücü 378 GWe və illik uran tələbatı təxminən 64,500 ton uran (tU) təşkil edirdi. Ümumi gücü 19.7 GWe olan daha 23 reaktor dayandırılmış vəziyyətdə idi. Hesabatda proqnozlaşdırılır ki, ölkələr artan elektrik enerjisi tələbatını ödəmək, enerji təhlükəsizliyini gücləndirmək və ətraf mühit məqsədlərinə nail olmaq üçün 2050-ci ilə qədər qlobal nüvə enerji istehsal gücü əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Artım ssenarisindən asılı olaraq, illik uran tələbatı 2050-ci ilə qədər təxminən 84,800 tU ilə 143,900 tU arasında ola bilər. Hesabatda qiymətləndirilir ki, kiloqram uran üçün 260 dollardan aşağı xərclərlə əldə edilə bilən müəyyən edilmiş uran resursları 8.1 milyon tU-nu ötür ki, bu da əvvəlki nəşrə nisbətən 2.1 faiz artım deməkdir. Bu resurs bazası 2050-ci ilə qədər ən yüksək proqnozlaşdırılan tələbatı belə ödəmək üçün kifayətdir. Lakin NEA və IAEA xəbərdarlıq edib ki, resursların mövcudluğu təkbaşına təchizat təhlükəsizliyinə zəmanət vermir. Uran mədən layihələrinin inkişafı adətən 15 ildən 20 ilə qədər vaxt tələb edir, bu da gələcək çatışmazlıqların qarşısını almaq üçün erkən kəşfiyyat, icazə və investisiyanı vacib edir. Hesabatda qeyd olunur ki, davamlı uran qiymətləri və uzunmüddətli müqavilələr kəşfiyyat fəaliyyətini davam etdirmək, yeni mədənlər üçün investisiya qərarlarını dəstəkləmək və hasilat və emal texnologiyalarında innovasiyaları təşviq etmək üçün vacib olacaq. Uran istehsalı da güclənib. Qlobal hasilat 2023 və 2024-cü illərdə əvvəlki iki illə müqayisədə təxminən 20 faiz artaraq 116,000 tU-nu ötüb. İstehsal 2024-cü ildə 61,924 tU-ya çataraq 2016-cı ildən bəri ən yüksək səviyyəyə yüksəlib. Artım əsasən əvvəllər dayandırılmış güclərin yenidən işə salınması və mövcud mədənlərdən, xüsusilə Kanadada , daha yüksək istehsal hesabına baş verib. Bir neçə layihə tənzimləyici təsdiqlər alsa və inkişaf istiqamətində irəliləsə də, heç bir yeni uran mədən layihəsi istehsala başlamayıb. Qlobal kəşfiyyat və inkişaf xərcləri 2023–2024-cü illərdə 1.78 milyard dolları ötüb ki, bu da 2021–2022-ci illərlə müqayisədə təxminən 46 faiz artım deməkdir. Kəşfiyyat qazmaları əhəmiyyətli dərəcədə artsa da, xüsusilə layihə inkişafına yönəlmiş qazmalar əsasən durğun qalıb, bu da yeni uran mədənləri boru kəmərinin gücləndirilməsinə ehtiyacı vurğulayır. Hesabatda belə nəticəyə gəlinir ki, nüvə enerjisi genişləndikcə və urana tələbat yaxın onilliklərdə artdıqca uran təchizat zənciri boyunca davamlı investisiyalar kritik əhəmiyyət kəsb edəcək. -OGN/TradeArabia Xəbər Xidməti