Cənubi Koreya və beş Mərkəzi Asiya ölkəsi çərşənbə günü ilk sammitlərində uzunmüddətli tərəfdaşlıq üçün əsas qoydular, əlaqələrini institusionalaşdırmaq və növbəti 30 il üçün ortaq vizyonu müəyyənləşdirmək məqsədilə Seul Bəyannaməsi ni qəbul etdilər. Prezident Li Cae Myunq Koreya-Mərkəzi Asiya əməkdaşlığının gələcək istiqamətinə və innovasiya, rifah və əlaqə sahələrində tərəfdaşlıqların gücləndirilməsi yollarına diqqət yetirən görüşə sədrlik etdi. Seul sammiti bütün beş Mərkəzi Asiya ölkəsinin liderlərinin Cənubi Koreya prezidenti ilə ilk dəfə bir tədbirdə bir araya gəlməsi idi. Li ilə birlikdə Qazaxıstan Prezidenti Kassım-Jomart Tokayev , Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov , Tacikistan Prezidenti Emomali Rahmon , Türkmənistan Prezidenti Serdar Berdimuhamedov və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev də iştirak edirdilər. Seul Bəyannaməsi sammitdə əldə edilmiş razılaşmaları dörd əsas sahəyə ayırdı: Koreya-Mərkəzi Asiya tərəfdaşlığını institusionalaşdırmaq; sülh və sabitlik üçün birlikdə işləmək; innovasiya və rifah gələcəyi qurmaq; və insanlar və etimad vasitəsilə əlaqələri dərinləşdirmək. Çonq Va Dae bildirdi ki, bəyannamə “Cənubi Koreya və Mərkəzi Asiya üçün növbəti 30 ili birlikdə açarkən yeni bir mərhələ” rolunu oynayacaq. Seul Bəyannaməsi ndə altı lider ilk sammitin “Koreya Respublikası və Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlığın yüksəldilməsində əhəmiyyətli bir mərhələ” olduğunu və “Koreya-Mərkəzi Asiya münasibətlərinin inkişafı üçün möhkəm zəmin yaratdığını” bildirdilər. Koreya Respublikası Cənubi Koreyanın rəsmi adıdır. Həm qlobal, həm də regional səviyyələrdə “getdikcə daha mürəkkəb və dəyişkən beynəlxalq vəziyyət” fonunda, onlar Cənubi Koreya və Mərkəzi Asiya arasında “qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığı daha da gücləndirmək üçün artan ehtiyacın olduğunu” qeyd etdilər. Liderlər həmçinin “öz güclərinə əsaslanan tamamlayıcı və qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsinin vacibliyini” vurğuladılar, bu tamamlayıcılığı gələcək münasibətlərin mərkəzinə qoydular. Sammit Cənubi Koreya nın Mərkəzi Asiya ilə otuz ildən artıq diplomatik əlaqələr ərzində əməkdaşlığının tədricən institusional təkmilləşdirilməsinin kulminasiya nöqtəsi oldu. Seul 2007-ci ildə nazir müavini səviyyəsində Koreya-Mərkəzi Asiya Əməkdaşlıq Forumu nu başlatdı, bu da fərdi ölkələrlə əsasən ikitərəfli əlaqələrdən Mərkəzi Asiyanı bütövlükdə əhatə edən regional çərçivəyə keçidi qeyd etdi. Forum daha sonra xarici işlər nazirləri səviyyəsinə qaldırıldı. Çərşənbə günü keçirilən sammit bu çərçivəni ən yüksək siyasi səviyyəyə çatdırdı, Cənubi Koreya prezidentini və bütün beş Mərkəzi Asiya liderini ilk dəfə bir araya gətirdi. Görüş Seul un 2024-cü ilin iyun ayında liderlər səviyyəsində Koreya-Mərkəzi Asiya forumu nun yaradılması təklifindən irəli gəldi, bu təşəbbüs sonradan bütün beş ölkə tərəfindən dəstəkləndi. Seul Bəyannaməsi nin əsas təkanverici qüvvəsi bu siyasi öhdəliyi daha davamlı institusional çərçivəyə çevirməkdir. Liderlər sammiti hər iki ildən bir keçirməyə və aralıq illərdə nazirlər səviyyəsində Koreya-Mərkəzi Asiya Əməkdaşlıq Forumu ndan icranı nəzərdən keçirmək və növbəti gündəliyi hazırlamaq üçün istifadə etməyə razılaşdılar. Qazaxıstan 2028-ci ildə Astana da ikinci sammitə ev sahibliyi edəcək. Liderlər bəyannamədə “əməkdaşlıq üçün konkret layihələri müəyyən etmək və həyata keçirmək, strateji tərəfdaşlığı daha da gücləndirmək üçün müxtəlif səviyyələrdə məsləhətləşmələri institusionalaşdırmağa” razılaşdılar. İqtisadi təhlükəsizlik əsas yer tutur, altı ölkə sənaye nazirlərinin məsləhətləşmə mexanizmini işə saldı və sənaye və təchizat zənciri əməkdaşlığına dair anlaşma memorandumu imzaladı. Liderlər xüsusilə “praktiki əməkdaşlığı genişləndirməyə və dayanıqlı təchizat zəncirləri daxil olmaqla, iqtisadi əməkdaşlıq üçün strukturlaşdırılmış çərçivə yaratmağa” razılaşdılar. Kritik minerallar bu səyin mərkəzindədir. Bəyannamədə qeyd olunur ki, Mərkəzi Asiya nın resursları “təchizat zəncirinin şaxələndirilməsini təmin etməkdə və iqtisadi təhlükəsizliyi artırmaqda” “mühüm rol” oynaya bilər, eyni zamanda “Mərkəzi Asiyanın bol kritik minerallarını Koreyanın qabaqcıl texnologiyaları ilə birləşdirməyə” və “birgə əlavə dəyər istehsal zəncirləri” qurmağa çağırılır. Təhlükəsizlik mövzusunda altı lider “ Koreya yarımadası nın tam nüvəsizləşdirilməsinə və Koreya yarımadasında davamlı sülhün bərqərar olmasına sadiqliklərini bir daha təsdiqlədilər”. Təhlükəsizlik gündəliyi yarımadadan kənara çıxdı, liderlər “qlobal nüvə silahlarının yayılmaması rejimini, eləcə də regional əməkdaşlığı və təhlükəsizliyi gücləndirməkdə” Mərkəzi Asiya Nüvə Silahlarından Azad Zona sının əhəmiyyətini vurğuladılar. Onlar həmçinin terrorizm, qanunsuz narkotik ticarəti, kiber təhdidlər və transmilli cinayətkarlıqla mübarizədə daha sıx əməkdaşlıq vəd etdilər. Sammit zamanı Li Cənubi Koreya və Mərkəzi Asiya arasında tərəfdaşlıq, sülh, qarşılıqlı faydalı praktiki əməkdaşlıq, gələcəyə yönəlmiş əməkdaşlıq və daha güclü insanlararası əlaqələrə əsaslanan ortaq rifah üçün beş hissəli bir vizyon təqdim etdi, — sammitdən sonrakı brifinqdə prezidentin ictimaiyyətlə əlaqələr və kommunikasiya üzrə baş katibi Seonq Qhi-honq bildirdi. Seonq dedi: “Prezident Li vurğuladı ki, bu sammit birdəfəlik görüş deyil, gələcək tərəfdaşlıq üçün yeni bir başlanğıc nöqtəsi olmalı və icranı nəzərdən keçirmək və yeni əməkdaşlıq sahələrini müəyyən etmək üçün davamlı səylər insanların həyatını yaxşılaşdıran konkret nəticələr verməlidir”. Açılış nitqində Li “dünyanın təchizat zəncirlərindən və enerjidən bazarlara və texnologiyaya qədər iqtisadiyyat və təhlükəsizliyin sıx şəkildə bir-biri ilə əlaqəli olduğu bir transformasiyadan keçdiyi” bir vaxtda ilk görüşün əhəmiyyətini vurğuladı. Li dedi: “ Koreya Respublikası və Mərkəzi Asiya nın müvafiq güclü tərəfləri, hər birimizin öz çətinliklərimizi həll etmək üçün birlikdə işləməyimiz üçün sonsuz imkanlar təklif edəcəkdir”. “Hər şeydən əvvəl, əminəm ki, əməkdaşlığımız fərdi ölkələrdən regional səviyyəyə qədər genişləndikdə, ortaq rifah gələcəyini daha da yaxınlaşdıra bilərik”. Li sammitin “yeni bir gələcək və yeni bir vizyonu birlikdə formalaşdırmaq” üçün bir fürsət kimi əhəmiyyətini vurğuladı. Li dedi: “Biz indi son otuz ildə qurulmuş əməkdaşlıq təməli üzərində qurmalı və qarşıdakı yeni 30 il üçün birlikdə hazırlaşmalıyıq”. dagyumji@heraldcorp.com