16 sentyabr: 1970-ci illərdən bəri peyk məlumatlarına əsaslanan yeni araşdırma Qrenlandiya və Antarktida da – Yerin iki böyük buz təbəqəsinin yerləşdiyi ərazilərdə – qütb buzlarının əhəmiyyətli dərəcədə itkisini sənədləşdirib. Bu itkilər qlobal dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə töhfə verib. 27 peyk missiyasından əldə edilən məlumatlara görə, 1979-cu ildən 2023-cü ilə qədər Qrenlandiya və Antarktida birlikdə 11,3 trilyon ton buz itirib ki, bu da dünya üzrə dəniz səviyyəsinin 3,14 sm (1,24 düym) yüksəlməsinə səbəb olub. Buz Təbəqəsinin Kütlə Balansının Müqayisəli Tədqiqatı (Ice Sheet Mass Balance Inter-comparison Exercise) qrupu, beynəlxalq qütb alimləri qrupu tərəfindən aparılan bu tədqiqat, Qrenlandiya və Antarktida da buz itkisi haqqında indiyə qədər toplanmış ən uzun peyk məlumatlarından istifadə edərək ən dolğun hesabatı təqdim edib. Onların sözlərinə görə, bu tapıntılar insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan qlobal iqlim dəyişikliyinin təsirlərinə dair yeni sübutlar təqdim edir. İngiltərədəki Northumbria Universiteti nin iqlimşünası, çərşənbə günü “Scientific Data” jurnalında dərc olunan tədqiqatın əsas müəllifi İnès Otosaka bildirib: “Bu çox böyük rəqəmi kontekstə qoymaq üçün qeyd edək ki, 11,3 trilyon ton buz 23 kilometr (14,3 mil) hündürlüyündə bir kubu doldurmaq üçün kifayət qədər buz deməkdir”. Tədqiqatda sənədləşdirilən buz itkisinin təxminən 60 faizi Qrenlandiya dan, 40 faizi isə Antarktida dan gəlib, baxmayaraq ki, Qrenlandiya Antarktida nın təxminən səkkizdə biri ölçüsündədir. “Buz təbəqələri əridikdə, qlobal dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə töhfə verirlər. Dəniz səviyyəsinin hər əlavə santimetr yüksəlməsi ilə təxminən 2-3 milyon insan illik sahil daşqınları riski ilə üzləşir. Otosaka deyib: “Buz təbəqələri hazırda dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinin əsas səbəbkarıdır və bütün dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinin təxminən 25 faizini təşkil edir”. “Biz peyk məlumatlarımızı 1970-ci illərə qədər uzatdıq və bu, buz itkilərinin 1990-cı illərdə başladığını və o vaxtdan bəri artdığını təsdiqləyir. Qiymətləndirməmiz göstərir ki, buz itkisinin sürəti 1980-ci illərlə 2010-cu illər arasında dörd dəfə artıb”, – Otosaka bildirib. Tədqiqat 2020-2023-cü illər arasında buz itkisində yavaşlamanı sənədləşdirsə də, tədqiqatçılar bunun qısa müddətli bir dəyişikliyi təmsil etdiyini və uzunmüddətli tendensiyanın geri dönməsi olmadığını qeyd ediblər. Onların sözlərinə görə, Şərqi Antarktida da qeyri-adi dərəcədə yüksək qar yağışı Antarktida nın digər yerlərindəki buzlaqlardan itkilərin bir hissəsini kompensasiya etmək üçün kifayət qədər buz təmin edib, Qrenlandiya da isə nisbətən mülayim yaylar səthdə əriməni əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb. Otosaka bildirib ki, itirilən buzun təxminən 84 faizi səthdə ərimədən deyil, okeana daha sürətlə axan buzlaqlardan gəlib ki, bu da uzunmüddətli tendensiyanın buz təbəqələrinin istiləşən okeana reaksiyası ilə idarə olunduğunu göstərir. Tədqiqatçılar qeyd ediblər ki, Qrenlandiya və Antarktida dakı buz itkiləri ilə əlaqədar ümumi dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi böyük bir rəqəm kimi səslənməyə bilər, lakin bu, qlobal miqyasda daha 6-9 milyon insanı sahil daşqınları və eroziya riski ilə üz-üzə qoyur. Otosaka deyib: “Bu tapıntılar sahil planlaşdırması üçün əhəmiyyətlidir, göstərir ki, biz dünya üzrə sahil icmalarını buz təbəqələrinin əriməsinin təsirindən qorumaq üçün təcili planlar hazırlamalıyıq”.