Asiyadakı ABŞ müttəfiqləri ABŞ Prezidenti Donald Trampın gələn həftə Çin lideri Si Cinpini qəbul etməyə hazırlaşarkən, Pekinlə iqtisadi qələbə müqabilində Tayvana Vaşinqtonun dəstəyini yumşaltmaq istəyindən getdikcə daha çox narahat olurlar. Trampın Tayvan mövzusunda güzəştlərə gedə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar, onun Çin tərəfindən iddia edilən demokratik idarə olunan adaya ABŞ silah satışlarını may ayında “danışıq çipi” adlandırmasından və İran müharibəsi nəticəsində zədələnmiş reytinqlərini bərpa etməyə çalışmasından sonra artıb. Taypey, Tokio və Vaşinqtondakı hökumət rəsmiləri, qanunvericilər və analitiklərlə aparılan müsahibələrə görə, Si Cinpin sentyabrın 24-də gözlənilən sammitdə Trampı Tayvan mövzusunda sıxışdıracaq və ABŞ ritorikasında hətta cüzi bir dəyişiklik belə Pekini cəsarətləndirə və regionun kövrək sülhünü riskə ata bilər. ABŞ mərkəzli beyin mərkəzi Asia Society Policy Institute-un siyasi-təhlükəsizlik məsələləri üzrə direktoru Emma Chanlett-Avery deyib: “Xüsusilə müttəfiqlərimiz tərəfindən Çin siyasətimizin hara gedəcəyi ilə bağlı böyük bir narahatlıq var”. “ Tayvan mövzusunda hər hansı bir yumşaqlıq əlaməti olduqca həyəcanverici olardı”, – o əlavə edib. Çin Tayvanı əsas maraq kimi görür. Çin Tayvanı Birləşmiş Ştatlarla münasibətlərində “əsas maraqların nüvəsi” kimi təsvir edib və adanı öz nəzarətinə almaq üçün güc tətbiq etməkdən heç vaxt imtina etməyib. Çin Xarici İşlər Nazirliyi və Ağ Ev bu hekayə ilə bağlı suallara cavab verməyib. Tramp deyib ki, Si Cinpin ona şəxsən zəmanət verib ki, Tramp vəzifədə olduğu müddətdə Çin Tayvana hücum etməyəcək. Onun sələfi Co Bayden dəfələrlə bildirmişdi ki, Çin hücum edərsə, ABŞ Tayvanı müdafiə edəcək, Tramp isə bunu edib-etməyəcəyini deməkdən imtina edib. Çərşənbə axşamı Pekində keçirilən müdafiə forumunda çıxış edən Çinin Vaşinqtondakı keçmiş səfiri Cui Tiankai bildirib ki, Tayvanla “yenidən birləşmə” “ Birləşmiş Ştatların maraqlarına uyğun” sabitlik gətirəcək. Sammitdən əvvəl Tayvan hökuməti öz mövqelərini ABŞ tərəfinə açıq şəkildə çatdırıb, – Tayvanın yüksək vəzifəli rəsmisi Şen Yu-çunq bazar ertəsi Taypeydə jurnalistlərə deyib. O bildirib: “Ümid edirik ki... Tayvana zərər verəcək heç bir vəziyyət olmayacaq”. Tayvanın Xarici İşlər Naziri Lin Çia-lunq çərşənbə axşamı bildirib ki, Si Cinpinin Tayvan məsələsini qaldıracağını gözləyir, lakin Vaşinqton adaya qarşı siyasətinin dəyişmədiyini dəfələrlə bəyan edib. İki Yaponiya hökumət mənbəsinin məlumatına görə, keçən il Tokionun Tayvan üzərindəki münaqişəyə cəlb oluna biləcəyini deyərək Pekini qəzəbləndirən Yaponiya lideri Sanae Takaichi də Si Cinpinlə görüşündən əvvəl Trampın diqqətini cəlb etməyə çalışıb. Məsələnin həssaslığı səbəbindən anonimlik istəyən mənbələr bildiriblər ki, yüksək vəzifəli xarici işlər nazirliyi rəsmisi keçən həftə görüş təmin etməyə kömək etmək üçün Vaşinqtona səfər edib. Onlar əlavə ediblər ki, gələn həftənin əvvəlində Nyu Yorkda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası mübadilə üçün ən ehtimal olunan yerdir. Yaponiya Xarici İşlər Nazirliyi işçi səviyyəli rəsmilərin səfərləri ilə bağlı şərh verməkdən imtina edib və Takaichi ilə Tramp arasında əlaqə ilə bağlı heç bir qərarın verilmədiyini bildirib. Yaponiya qarşıdan gələn sammiti “böyük maraqla yaxından izləyəcək” və ABŞ-Çin münasibətlərinin “beynəlxalq birliyin sabitliyinə” töhfə verməsinin vacib olduğuna inanır, – Xarici İşlər Nazirliyi əlavə edib. Mənbələrdən biri bildirib ki, Tokio Trampın Tayvan mövzusunda müəyyən edilmiş diplomatik dilə sadiq qalmasını və sammitin diqqət mərkəzində olmamasını istəyir, necə ki, o, sonuncu dəfə may ayında Pekində Si Cinpinlə görüşəndə olmuşdu. İki yüksək vəzifəli Yaponiya hakim partiyasının qanunvericisi, anonimlik istəyərək bildiriblər ki, Yaponiya üçün ən böyük qorxu Trampın Çinin ABŞ mallarını almaq öhdəliklərini təmin etmək üçün Tayvan mövzusunda daha yumşaq mövqe nümayiş etdirməsidir ki, bu da onun vacib aralıq seçkilərindən əvvəl seçicilərə sata biləcəyi iqtisadi qələbədir. 'Dünyanı dəyişdirən münaqişə' Tramp Si Cinpinlə sammitini iki iqtisadi supergüc arasında ticarət əlaqələrini yenidən tarazlaşdırmaq kimi təqdim etsə də, o, Çin liderinin may ayında Pekində görüşəndə ondan dəfələrlə Tayvan , o cümlədən silah satışları və Vaşinqtonun adanı müdafiə etmək əzmi barədə soruşduğunu bildirib. Tayvan üçün 14 milyard dollarlıq ABŞ silah paketi aylardır Trampın təsdiqini gözləyir. May sammitindən sonra Tramp paketi təxirə saldığını və onu “çox yaxşı danışıq çipi” kimi təsvir etdiyini bildirib. Fudan Universitetinin professoru və Çin Xarici İşlər Nazirliyinə məsləhət verən Vu Xinbo çərşənbə axşamı Çin paytaxtında keçirilən müdafiə forumunda bildirib ki, Vaşinqton indi silah satışları ilə bağlı Pekinin narahatlıqlarını uzun müddət rədd etdikdən sonra ciddi qəbul etməlidir. Ekspertlər deyirlər ki, silahlardan başqa, Trampın ifadəsində hətta cüzi bir dəyişiklik belə Pekini cəsarətləndirə bilər. ABŞ “vahid Çin siyasəti”nə əməl edir ki, buna əsasən Tayvanın suverenliyi ilə bağlı rəsmi olaraq heç bir mövqe tutmur və Pekinin Tayvanın Çinin bir hissəsi olduğu mövqeyini qəbul edir, lakin təsdiqləmir. Si Cinpin Trampın sələfi Baydendən 2023-cü ildə keçirilən sammitdə Tayvanın müstəqilliyini açıq şəkildə pisləməsini istəmişdi, lakin Vaşinqton imtina etmişdi. İki Yaponiya hökumət mənbəsinin bildirdiyinə görə, Trampın spontan şərhlər verməyə meylliliyi bu məsələnin həssaslığını nəzərə alaraq xüsusilə narahatvericidir.