Bu məqalədə işgəncə təsvirləri yer alır. Los-Ancelesdəki ABŞ federal məhkəməsi cümə axşamı ölkənin ən məşhur həbsxanalarından birini idarə edən keçmiş Suriya hökumət rəsmisinə 60 il həbs cəzası kəsib. Bu, devrilmiş prezident Bəşər əl-Əsəd rejiminin rəsmisinə xarici məhkəmə tərəfindən və şəxsən iştirak edən müttəhimə verilən ən əhəmiyyətli cəzadır. Samir Ousman əl-Şeyx 2005-2008-ci illərdə Dəməşqin kənarında yerləşən Adra həbsxanasının rəhbəri olub. O, bu müddətdə məhbusların və rejim əleyhdarlarının nəzarət kameraları vasitəsilə izlənilərək sorğu-sual edildiyi və işgəncəyə məruz qaldığı “Qanad 13” kimi tanınan yeraltı “cəza qanadı”na nəzarət edib. Federal münsiflər heyəti əl-Şeyxi keçən mart ayında məhbuslara işgəncə verməkdə və daha sonra ABŞ immiqrasiya formalarında bu barədə yalan danışmaqda təqsirli bilmişdi. ABŞ rayon hakimi Hernan D Vera hökmü elan etməzdən əvvəl bildirib: “Bu davranış iyrənc, ağlasığmaz dərəcədə qəddar və demək olar ki, təsvir edilməyəcək qədər zorakı və qəddardır.” Əl-Şeyxin hüquqşünasları şərh sorğusuna dərhal cavab verməyiblər. Ədliyyə Nazirliyinin Cinayət Şöbəsinin köməkçi baş prokuroru A Tysen Duva verdiyi bəyanatda cəzanın aydın bir mesaj göndərdiyini deyib: “ Birləşmiş Ştatlara gələn insan haqları pozucuları burada təhlükəsiz sığınacaq tapmayacaqlar. Biz onları tapacaq, cinayətlərinə görə mühakimə edib cəzalandıracağıq.” 2011-ci ildə, etirazçılara qarşı şiddətli rejim təzyiqləri zamanı Suriya nın Deyr əz-Zor əyalətinin qubernatoru vəzifəsində də çalışmış 74 yaşlı əl-Şeyx 2020-ci ildə Birləşmiş Ştatlara köçmüş, yaşıl kart almış və ABŞ vətəndaşlığı üçün müraciət etmişdi. O, 2024-cü ilin iyulunda Los-Anceles Beynəlxalq Hava Limanında immiqrasiya fırıldaqçılığı ittihamı ilə həbs edilib və prokurorlar daha sonra dörd işgəncə ilə bağlı ittiham əlavə ediblər. O, ABŞ -da məhkəməyə çıxarılan ilk əl-Əsəd rejimi rəsmisi və dünyada şəxsən mühakimə olunan ən yüksək rütbəli rejim rəsmisidir. Əl-Əsəd 2024-cü ilin dekabrında rejimi cəmi 11 günə devirən ildırım sürətli üsyançı hücumu ilə vəzifəsindən uzaqlaşdırılıb. O vaxtdan bəri Suriya nın yeni hökuməti ölkənin illərlə davam edən və təxminən yarım milyon insanın ölümünə, ölkənin müharibədən əvvəlki 23 milyonluq əhalisinin yarısının köçkün düşməsinə səbəb olan vətəndaş müharibəsi zamanı törədilmiş cinayətlərlə əlaqədar keçmiş rejim rəsmiləri üçün bir sıra qiyabi məhkəmələr keçirib. Avqust ayında bir məhkəmə əl-Əsəd və qardaşı Maheri insanlığa qarşı cinayətlərə və müharibə cinayətlərinə görə ölüm cəzasına məhkum etdi, lakin rejim çökdüyündən bəri hər iki şəxs Moskvada dır. Suriya vətəndaş müharibəsindəki digər qruplaşmalar, o cümlədən üsyançı qruplar və ABŞ -ın dəstəklədiyi, Kürd lərin rəhbərlik etdiyi Suriya Demokratik Qüvvələri də məhbuslara qarşı sui-istifadədə ittiham olunublar. Əl-Şeyxin doqquz günlük məhkəməsi zamanı bir neçə qurban və şahid ifadə verib. Onlar mühafizəçilərin məhbusları avtomobil təkərlərinə qatlayaraq, onları zəncirləyib döydüklərini təsvir ediblər. Bəziləri bildiriblər ki, biləklərindən tavandakı borulara qandallanaraq kabellərlə döyülüb və uzun müddət asılı vəziyyətdə qalıblar. Digərləri isə “sehrli xalça” və ya “uçan xalça” kimi tanınan bir cihaza yerləşdirildiklərini ifadə ediblər. Bu cihaz ortasında menteşələr olan iki böyük taxta paneldən ibarət idi. Mühafizəçilər məhbusları bu panellərə bağlayaraq, dözülməz ağrıya səbəb olmaq üçün panelləri bir-birinə sıxırdılar. Bir qurban əl-Şeyxin özünün cihazın üzərinə basdığını xatırlayıb. Başqa bir şahid isə siyasi məhbusa dəstək məktubu yazdığına görə “sehrli xalça” və ya “uçan xalça” ilə cəzalandırıldığını və edam üçün təyin olunmuş məhbuslara verilən qırmızı kombinezon geyməyə məcbur edildiyini, bunun da onu öləcəyinə inandırdığını ifadə edib. Prokurorlar cəza memorandumunda yazıblar: “Əl-Şeyx peşəkar həyatı boyu, o cümlədən dörd il Suriya nın ən böyük həbsxanasının rəisi kimi, Suriya da amansız, repressiv Əsəd rejiminə xidmət etməyi seçdi.” Onlar əlavə ediblər: “O, etdiklərinin yanlış olduğunu bilirdi. Buna baxmayaraq, o, qurbanlarına işgəncə verilməsini əmr etdi və bunda iştirak etdi, çünki buna gücü çatırdı və heç vaxt məsuliyyətə cəlb olunmayacağını düşünürdü.” Bir neçə qurban və şahid də cəza kəsilməzdən əvvəl məhkəməyə yazılı və video ifadələr təqdim edərək, iki onillik sonra belə təcrübələrinin onları necə izlədiyini və travma verdiyini bildiriblər. Kişilərdən biri, Nidal Şixani deyib: “Hələ də başqalarının mərhəmət diləyən qışqırıqlarını eşidirəm.” Digər bir şəxs, Sultan Əbdül Malek isə bildirib: “20 il keçməsinə baxmayaraq, hələ də yaddaşımın həbsxanasında yaşayıram. Qəfil panik ataklardan və daimi narahatlıqdan əziyyət çəkirəm.” Onun qardaşı, Adra həbsxanasında dörd il qaldığı müddətdə iki dəfə “Qanad 13”ə aparılan Xalid Əbdül Malek , xroniki bel ağrısı və hərəkət problemləri də daxil olmaqla, ona qalan fiziki və psixoloji izlərdən danışıb. O deyib: “Oğlum Battal kürəyimə minə bilib-bilməyəcəyini soruşur və ağrı ilə dolu ürəklə ona artıq onu daşıyacaq qədər güclü olmadığımı deməyə məcbur oluram.” Bir neçə şahid də əl-Şeyxin yaşı və zəifliyi barədə danışaraq məhkəmədən güzəşt istəyərək onun adından ifadə verib. Vəkilləri yazıblar ki, 50-dən çox insan məhkəməyə dəstək məktubu göndərərək onu “ailəsinə və cəmiyyətinə qarşı dürüst, şəfqətli və səxavətli bir insan” kimi təsvir edib. Prokurorlar məhkəmədən minimum 80 il həbs cəzası istəmişdilər; əl-Şeyxin vəkilləri isə onun səhhətinin pis olduğunu və Suriya ya deportasiya olunmağa hazır olduğunu əsas gətirərək beş illik cəza tələb etmişdilər. Müdafiə tərəfi məhkəməyə təqdim etdiyi memorandumda yazıb: “Bu işin tarixin daha geniş gedişatında daşıdığı mənəvi çəki nə olursa olsun – dünya, ya da qurbanlar, ya da ictimaiyyət cəzanın ‘mesaj göndərməsini’ nə qədər istəsə də – bu arzu ədalətli bir cəzanın əsası ola bilməz.” Əl-Şeyx, ABŞ hökumətinə xaricdə törədilmiş işgəncə aktlarına görə ABŞ -da fiziki olaraq mövcud olan şəxsləri mühakimə etməyə imkan verən ekstraterritorial İşgəncə Aktı çərçivəsində mühakimə olunan cəmi beş nəfərdən biridir.