Ötən ilin sentyabrında Riyad da olarkən, Pakistan ın ən güclü adamı, general Asim Munir üçün dünya çox fərqli görünürdü. Ölkənin ordu rəisi orada Səudiyyə Ərəbistanı ilə tarixi müdafiə paktının imzalanmasına şahidlik etmək üçün idi. Bu paktı o, vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salman la şəxsən təşkil etmişdi. Munir ə bu, yüksək strateji qələbə kimi görünürdü: Riyad maliyyə çətinliyi çəkən Pakistan ı milyardlarla dollarlıq həyati əhəmiyyətli investisiyalar və kreditlərlə təmin edəcəkdi. Bunun müqabilində Pakistan Səudiyyə Ərəbistanı hərbçilərini təlim keçməyə razılaşdı və Pakistan silahlı qüvvələri Səudiyyə Ərəbistanı nı ərazisinə hücum ehtimalı az olsa da, müdafiə edəcəkdi. Analitiklər bildirirlər ki, Pakistan ın ABŞ-İran münasibətlərinin tezliklə normallaşacağını və Yaxın Şərq də, eləcə də Körfəz də münaqişə riskinin aşağı olduğunu güman etdiyi aydın idi. Lakin tezliklə çox fərqli bir ssenari inkişaf etdi. Fevral ayına qədər ABŞ və İsrail İran ı bombalamağa başladıqdan sonra Yaxın Şərq alovlandı – və İran cavab olaraq Səudiyyə Ərəbistanı da daxil olmaqla Körfəz ölkələrinə raketlər atmağa başladı. Müharibənin Səudiyyə Ərəbistanı nın Yəmən də yerləşən, İran tərəfindən dəstəklənən üsyançı qrup olan Husilər lə münaqişəsini yenidən alovlandırması və onların kövrək atəşkəsinin pozulması uzun sürmədi. Bu ayın əvvəlində Husilər Yəmən də görünməmiş ərazi qazancları əldə etdilər və Səudiyyə Ərəbistanı ərazisinə zərbələr və dronlarla hücum etdilər. Səudiyyə Ərəbistanı Yəmən i hava zərbələri ilə bombalayaraq cavab verdi. Bəziləri tammiqyaslı müharibəyə qayıdışın yaxınlaşdığına inanır. İndi Pakistan a, xüsusilə də Munir ə təzyiq artır. Avqust ayında Səudiyyə Ərəbistanı ilə müdafiə paktı Türkiyə ni də əhatə edəcək şəkildə genişləndirildi və adı Məkkə birgə müdafiə sazişi olaraq dəyişdirildi. Ölkələr razılaşdılar ki, onlardan hər hansı birinə silahlı hücum üçünə də hücum kimi qəbul ediləcək. King's College London da müdafiə analitiki və baş elmi işçi Ayşə Siddiqa dedi: “Məncə, Asim Munir regionun üzləşdiyi təhdidləri – və Pakistan ın qoşunlarını bu qədər tez cəbhəyə çıxarmalı ola biləcəyini düzgün hesablamadı.” Səudiyyə Ərəbistanı nın on milyardlarla dollarlıq qırıcı təyyarələri və hərbi texnikası var, lakin sərt, dözümlü döyüşçülər olduğunu sübut edən Husilər lə mübarizə aparmaq üçün heç bir döyüş təcrübəsi yoxdur. Hindistan ın daimi təhdidi ilə mübarizə aparmaq üçün təlim keçmiş Pakistan qüvvələri cəbhədə çox dəyərli olardı. Analitiklər bildirirlər ki, əgər Səudiyyə Ərəbistanı Husilər lə mübarizə aparmaq üçün Məkkə paktını aktivləşdirməyə qərar versə, Pakistan ın, o cümlədən artıq Səudiyyə Ərəbistanı nda təlim üçün yerləşdirilmiş minlərlə əsgərini göndərməkdən başqa çarəsi qalmayacaq. Müdafiə tərəfdaşı olmaqla yanaşı, Pakistan iqtisadi və geosiyasi cəhətdən demək olar ki, tamamilə Səudiyyə Ərəbistanı ndan asılıdır. Bu ölkə bu yaxınlarda Pakistan a həyati əhəmiyyətli 8 milyard dollar (6 milyard funt sterlinq) vəsait və investisiya vermişdir. Keçən həftə Pakistan hökumət nazirləri və yüksək rütbəli hərbi xadimlər paktına “şərtsiz” sadiqliklərini təsdiqləyən və İslamabad ın Səudiyyə Ərəbistanı nı müdafiə etmək üçün “hər cür” addım atacağını bildirən getdikcə daha cəsarətli bəyanatlar verdilər. Lakin şəxsi söhbətlərdə Pakistan rəsmiləri Yaxın Şərq də davam edən sonsuz müharibəyə cəlb olunmaqdan dərindən narahatdırlar. Ölkə artıq iqtisadi cəhətdən iflic vəziyyətindədir, Əfqanıstan da Taliban la faktiki müharibə vəziyyətindədir və sərhəd bölgələrində nəzarətdən çıxmış militanlığın artması ilə üzləşir. Bir çoxları üçün Məkkə paktının aktivləşdirilməsi İslamabad ın İran a qarşı açıq mövqe tutması kimi qəbul ediləcəkdi. ABŞ və İsrail in İran a zərbələrindən əvvəl Pakistan ın qonşusu ilə yaxşı münasibətləri var idi – Munir bu əlaqələrdən davamlı atəşkəs təmin etmək cəhdində Tehran ı danışıqlar masasına gətirmək üçün istifadə etmişdi. Lakin müharibə uzandıqca Pakistan İran dan getdikcə daha çox qəzəbləndi, Tehran ın isə İslamabad a etibarı azaldı. Siddiqa nın vurğuladığı kimi, Pakistan ın Husilər ə qarşı mübarizəyə qoşulması “böyük nəticələrə” səbəb olacaqdı. İran dan sonra Pakistan da ikinci ən böyük şiə müsəlman əhalisi yaşayır ki, onlar Husilər ə qarşı hər hansı bir hücumda iştiraka etiraz olaraq ayağa qalxa bilərlər. İran həmçinin Əfqanıstan dakı Taliban la yaxşı münasibətləri saxlayır ki, bu da Pakistan ın ən böyük təhlükəsizlik təhdidlərindən birini daha da qıcıqlandırma və Əfqanıstan-Pakistan sərhədi boyunca militanlığı və təhlükəsizlik problemlərini daha ölümcül səviyyələrə çatdırma riskini yaradır. Bu, həmçinin Pakistan ın İran la qeyri-sabit sərhəd bölgəsi olan və uzun müddətdir davam edən nəzarətsiz üsyanın yaşandığı Bəlucistan da vəziyyəti alovlandırma riski daşıyır. Pakistan senatında müxalifət lideri Raja Nasir Abbas bildirdi ki, Məkkə paktında hansı şərtlərin və razılaşmaların edildiyini Pakistan ordusunun ən yüksək rəhbərliyindəki çox az adam bilirdi. Ordu Pakistan ın faktiki idarəçisi olduğu üçün qoşulma qərarı hətta parlamentə də təqdim edilməmişdi. Abbas dedi: “Əgər Pakistan müharibəyə atılsa, bu, ölkə üçün fəlakət olacaq. Biz artıq iki ölümcül üsyanla üzləşirik; iqtisadiyyatımız bərbad vəziyyətdədir və inflyasiya sürətlə artıb.” “Əgər biz bu münaqişədə Səudiyyə Ərəbistanı nın tərəfini tutsaq, ölkə xaos, qeyri-sabitlik və dini parçalanma ilə üzləşəcək.” İndiyə qədər heç kim paktın aktivləşdirilməsinə səbəb olacaq “qırmızı xətt”in nə olacağını dəqiq müəyyən edə bilməyib. Analitiklər bildiriblər ki, Pakistan Riyad ın Husilər lə mübarizəni gücləndirərək İran la açıq müharibəyə girmək istəməməsinə ümid edir. Türkiyə də münaqişəyə girmək istəmədiyini açıq şəkildə bildirib. İslamabad da yerləşən Pak Sülh Araşdırmaları İnstitutu nun direktoru Məhəmməd Əmir Rana dedi: “ Pakistan Yəmən torpaqlarına hər hansı bir müdaxiləyə qarışmamaq üçün əlindən gələni edəcək.” Şəxsi söhbətdə bir yüksək rütbəli rəsmi bildirdi ki, o, Səudiyyə vəliəhd şahzadəsinin “paktı indi aktivləşdirmək istədiyini düşünmür”. O dedi: “Əgər krallıq öz quru qoşunlarını göndərməyi planlaşdırırsa, Pakistan bunu dəstəkləyəcək.” O əlavə etdi: “Lakin mən Səudiyyə Ərəbistanı nın Amerika nın razılığı olmadan Husilər ə qarşı tammiqyaslı müharibəyə başlayacağını düşünmürəm və Tramp onları rədd edib. Hazırda ABŞ başqa bir cəbhə açmaq istəmir; onlar Husilər lə danışmağa üstünlük verirlər.” O, həmçinin əlavə etdi: “Gələcəyi isə proqnozlaşdırmaq olmaz.”