F-35 qırıcı təyyarələri üçün həssas komponentlərin Avstraliyadan Birləşmiş Ştatlara təmir üçün göndərilən partiyası gözlənilmədən Honkonqa yönləndirilib və yoxa çıxıb. Hadisə Çinin mürəkkəb ABŞ silahlarının yüksək təsnifatlı texnologiyasına çıxış əldə edə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb, cümə günü Politico xəbər verib. İşin təfərrüatları ilə tanış olan üç mənbəyə görə, göndəriş Avstraliyadan Birləşmiş Ştatlara yola düşüb. Lakin uçuş yolda Honkonqa yönləndirilib. Hazırda təsnif edilmiş komponentlərin kimdə olduğu və ya onların Çin hakimiyyətinə ötürülüb-ötürülmədiyi bəlli deyil. Göndərişi F-35 -in istehsalçısı olan Lockheed Martin üçün bir broker idarə edib. Pentaqon bəzi komponentlərin itkin düşdüyünü təsdiqləyib. Müdafiə Nazirliyinin F-35 Birləşmiş Qərargah Rəisləri bildirib ki, onlar “yararsız F-35 Lightning II komponentlərinin göndərilməsi ilə bağlı məsələdən xəbərdardırlar” və “komponentləri geri qaytarmaq, hadisəni araşdırmaq və oxşar hadisənin təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün tədbirlər görmək” məqsədilə ABŞ səlahiyyətliləri və sənaye tərəfdaşları ilə işləyirlər. Politico -ya danışan iki mənbəyə görə, göndərişə təyyarənin kokpit qapaqlarından biri daxil idi. Qapaq sadəcə pilotu qoruyan şəffaf örtük deyil, F-35 -in gizli örtüyünün əsas komponentidir. Çin ABŞ təyyarələri haqqında daha çox məlumat əldə etməyə çalışır. O, təyyarənin izini azaltmağa və onu düşmən radar sistemlərindən gizlətməyə kömək edən nazik, şəffaf radar udan material təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Qapağa çıxış rəqib ölkəyə onun materiallarını və istehsal üsullarını araşdırmağa, onları kəşfiyyat vasitələri ilə artıq toplanmış məlumatlarla müqayisə etməyə və hətta texnologiyanı əks mühəndislik yolu ilə təhlil etməyə cəhd etməyə imkan verə bilər. Nümayəndələr Palatasının Silahlı Qüvvələr Komitəsinin keçmiş üzvü və Konqres Tədqiqat Xidmətinin hərbi aviasiya üzrə eksperti JJ Gertler deyib: “Sirr deyil ki, Çin elektron casusluq və digər vasitələrlə F-35 haqqında məlumat əldə etməyə aqressiv şəkildə çalışır. Hətta komponent haqqında artıq spesifikasiyaları və ya digər məlumatları olsa belə, real bir əşyaya sahib olmaq onlara əlavə məlumat verə və artıq öyrəndiklərini təsdiqləyə və ya dəqiqləşdirə bilər.” Əvvəllər açıqlanmayan hadisə Konqresdəki əsas milli təhlükəsizlik komitələrinin əməkdaşları üçün bir sıra brifinqlərə səbəb olub. Politico -nun mənbələrinə görə, Dövlət Departamenti və Pentaqonun nümayəndələri ilk brifinqi iyun ayında keçiriblər və yaxın həftələrdə əlavə brifinqlər gözlənilir. Komponentlərin Honkonqa ötürülməsi Vaşinqtonda xüsusi narahatlıq doğurur, çünki Çin son illərdə şəhər üzərində nəzarəti gücləndirib. Çin milli təhlükəsizlik qanunları Pekin hakimiyyətinə Honkonqda baş verənlər üzərində geniş təsir və onun sərhədləri daxilində avadanlıqlara çıxış imkanı verir. ABŞ Dövlət Departamenti şərh verməkdən imtina etdi. Vaşinqtondakı Çin Səfirliyi hadisədən xəbərsiz olduğunu bildirdi. ABŞ Dövlət Departamenti şərh verməkdən imtina etdi. Lockheed Martin təhlükəsizlik səbəblərindən göndərişlərin statusunu müzakirə edə bilməyəcəyini bildirdi, lakin təyyarə komponentlərinin ötürülməsi üçün bütün ABŞ qaydalarına əməl etdiyini vurğuladı. Şirkət bildirib: “Komandalarımız F-35 proqramının bütövlüyünü və müttəfiqlərimizin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hər bir göndərişi son dərəcə diqqətlə və təhlükəsizlik tədbirləri ilə idarə edir.” F-35 təchizat zənciri bir çox ölkələrdə hissələrin istehsalı, daşınması və təmiri üçün obyektlərə əsaslanan mürəkkəb qlobal sistemdir. Avstraliyada təyyarə üçün texniki xidmət mərkəzləri var, lakin onların heç biri hələ kokpit qapaqlarını təmir etmək qabiliyyətinə malik deyil. Buna görə də qapaq Birləşmiş Ştatlara göndərilməli idi. Proqramda iştirak edən ölkələr, o cümlədən Birləşmiş Ştatlar , Böyük Britaniya , Avstraliya , Danimarka , Norveç və Polşa ehtiyat hissələrinin ümumi qlobal hovuzundan istifadə edirlər. Komponentlər təyyarəyə quraşdırılana qədər ABŞ Müdafiə Nazirliyinin mülkiyyəti olaraq qalır, lakin hissələrin hərəkəti haqqında məlumatı Pentaqon deyil, Lockheed Martin idarə edir. ABŞ Nəzarət Bürosunun 2023-cü il hesabatında, onun dərcindən əvvəlki beş ildə bir milyondan çox F-35 ehtiyat hissəsinin itkin düşdüyü aşkar edilib. Hesabatda bildirilirdi ki, Pentaqon on milyonlarla dollarlıq hissələrin itkisini təsdiq edə bilməyib, çünki müvafiq məlumatlar Lockheed Martin və əsas podratçılarda idi.