[KOPENHAGEN] Danimarka və Qrenlandiya şənbə günü (sentyabrın 19-u) bildiriblər ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın razılaşmanın Vaşinqtona Arktika adasının təhlükəsizliyi üzərində “daimi nəzarət” verəcəyini deməsindən sonra, ABŞ ilə hər hansı bir razılaşma Qrenlandiyanın suverenliyini güzəştə getməyəcək və bunun dəqiq əhatə dairəsi qeyri-müəyyən olaraq qalır. ABŞ, Danimarka və Qrenlandiya cümə günü gecə ABŞ-ın Qrenlandiyada əhəmiyyətli hərbi mövcudluğunu inkişaf etdirməsi və ABŞ rəqiblərinin adada öz bazalarını qurmasını qadağan etməsi barədə razılığa gəldiklərini bildiriblər. Razılaşmanın əsas təfərrüatları, o cümlədən Danimarkanın özünüidarə edən ərazisində ABŞ hərbi mövcudluğunun miqyası və xarici siyasət və resurslar üzərində hər hansı rəsmi səlahiyyətin Vaşinqtona verilib-verilməyəcəyi açıqlanmayıb. Danimarka və Qrenlandiya ümid etdiklərini bildiriblər ki, sentyabrın 22-dən 28-dək BMT Baş Assambleyası zamanı imzalanması gözlənilən razılaşma, Trampın Qrenlandiya üzərində nəzarəti ələ keçirmək təhdidləri ilə yaranan aylarla davam edən qeyri-müəyyənliyə son qoyacaq. Danimarkanın xarici işlər naziri Lars Lokke Rasmussen şənbə günü Facebook-da yerləşdirdiyi bəyanatda deyib: “Gələn həftə Qrenlandiya, Danimarka və Birləşmiş Ştatlar üçün yaxşı həftə ola bilər”. O əlavə edib: “Qeyri-müəyyənlik dövrü, ümid edirəm ki, Arktika və Şimali Atlantikada təhlükəsizliyi, bununla da NATO və Avropa daxilindəki ümumi təhlükəsizliyimizi gücləndirən, eyni zamanda (Danimarka) Krallığının qırmızı xətlərinə hörmət edən məcburi bir razılaşmaya yol açacaq”. Lakin Qrenlandiyanın paytaxtı Nuukda bəzi sakinlər Vaşinqtonla daha sıx əlaqələrə şübhə ilə yanaşıblar. “ABŞ Qrenlandiyaya nəzarət etməməlidir. Düşünürəm ki, NATO ilə əməkdaşlıq etsək daha yaxşı olar”, – 65 yaşlı Yakob Ludvigsen deyib. 71 yaşlı təqaüdçü aşpaz Marianne Hansen Reutersə Nuukda bildirib: “Tramp Qrenlandiyadan çox, çox, çox uzaq durmalıdır. O, uşaqlarımızın və nəvələrimizin gələcəkdə amerikalı olmasını gözləməməlidir”. Danimarka və Qrenlandiya dəfələrlə Vaşinqtonun Danimarka krallığının suverenliyinə hörmət etməsini və Qrenlandiyanın satılmadığını qəbul etməsini tələb ediblər. Trampın Qrenlandiya ilə bağlı razılaşma vizyonu Tramp cümə günü Truth Socialda bildirib ki, razılaşmaya əsasən, “Birləşmiş Ştatlar Qrenlandiyanın və Amerika Birləşmiş Ştatlarının təhlükəsizliyini təmin etmək və müdafiə etmək üçün Qrenlandiyada lazım olanı etmək üçün ƏBƏDİ olaraq tam imkana sahib olacaq”. Tramp deyib ki, razılaşma “Birləşmiş Ştatlara Qrenlandiyada təhlükəsizlik və bütün digər ehtiyaclar üzərində daimi nəzarət verir”, əlavə edib ki, heç bir rəqibə Vaşinqtonun açıq yazılı icazəsi olmadan Qrenlandiyada baza və ya hərbi mövcudluğa sahib olmağa, yaxud orada həssas investisiyalar etməyə icazə verilməyəcək. Tramp bu bəyanatı Reutersin ABŞ və Danimarkanın razılaşmaya yaxınlaşdığını eksklüziv olaraq bildirməsindən sonra verib. Kopenhagen Universitetinin siyasi elmlər professoru Mikkel Vedby Rasmussen deyib: “Bu, yəqin ki, Prezident Trampın Qrenlandiya ilə bağlı ambisiyalarının sonu deyil və əlbəttə ki, ABŞ-ın ərazi və onun resurslarına strateji marağının sonu deyil”. O bildirib ki, əgər Kopenhagen Vaşinqtona hər hansı rəsmi səlahiyyət verərsə, bu, Qrenlandiyada “Danimarka ilə müstəmləkə münasibətlərinin Birləşmiş Ştatlarla müstəmləkə münasibətləri ilə əvəz olunmasının başlanğıcıdırmı” sualını ortaya qoyur. Qrenlandiyanın Baş Naziri Jens-Frederik Nielsen şənbə günü Facebook-da yerləşdirdiyi yazıda təklif olunan razılaşmanın “Krallığımızın suverenliyini və ərazi bütövlüyünü, habelə Qrenlandiya xalqının öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu tanıyır” deyib. Yanvar ayında pik həddə çatan Trampın təhdidləri, NATO daxilində münasibətləri gərginləşdirən və Danimarka ilə Qrenlandiyanı təzyiqi azaltmaq məqsədi daşıyan danışıqlara sövq edən diplomatik böhrana səbəb olmuşdu. NATO sözçüsü şənbə günü bildirib ki, alyans razılaşmanı alqışlayır, bu da “bu həyati əhəmiyyətli regionda təhlükəsizliyin, sabitliyin və əməkdaşlığın inkişafına kömək edəcək”. REUTERS