BİRLƏŞMİŞ MİLLƏTLƏR TƏŞKİLATI (AP) — ABŞ Prezidenti Donald Tramp ABŞ və İran rəsmilərinin çərşənbə axşamı görüşdüyünü bildirib. Bu gözlənilməz görüş, onun BMT Baş Assambleyasındakı çıxışında, təxminən yeddi aylıq müharibəni bitirmək üçün razılıq əldə olunmazsa, İslam Respublikasını “məhv edə biləcəyi” ilə hədələdiyi vaxta təsadüf edib. Tramp jurnalistlərə bildirib ki, onun baş elçiləri, Stiv Vitkof və Cared Kuşner , dünya liderlərinin illik toplantısı çərçivəsində İran rəsmiləri ilə görüşüblər, lakin danışıqların necə keçdiyi və mübadilənin mahiyyəti barədə az təfərrüat verib. Tramp deyib: “Çox yaxşı görüş idi.” Prezident daha sonra əlavə edib ki, İran rəsmiləri “ən yüksək səviyyədə deyildilər, amma bu, bir şeydir.” Bu görüş iyun ayında əldə edilmiş qısamüddətli atəşkəsin pozulmasından sonra aylarla davam edən ABŞ-İran əlaqələrinin durğunluğundan sonra baş verib. ABŞ və İran danışıqçıları iyulun əvvəlində Doha da Qətər və Pakistan vasitəçiləri ilə dolayı danışıqlar üçün ayrı-ayrılıqda görüşüblər. Çərşənbə axşamı daha əvvəl ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio bildirib ki, Tramp Baş Assambleya üçün Nyu-York da olarkən İran prezidenti Məsud Pezeşkian la görüşməyə açıqdır. Rubio NBC-nin “Today” şousunda deyib: “Bu, əksər hallarda hər kəslə görüşəcək bir prezidentdir, çünki o, problemləri həll etmək istəyirsənsə, insanlarla əlaqə qurmağın vacib olduğuna inanır. Bu, onlarla razılaşacağınız demək deyil, amma vacibdir.” Tramp çərşənbə axşamı həmçinin Körfəz Əməkdaşlıq Şurası ölkələrinin — Bəhreyn , Küveyt , Oman , Qətər , Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri — liderləri və yüksək vəzifəli rəsmiləri, eləcə də İordaniya ilə İrandakı müharibə ilə bağlı gələcək yolu müzakirə etmək üçün görüşüb. Baş Assambleyadakı çıxışında Tramp, İranla müharibəyə başlamaq qərarını müdafiə edərkən, digər liderlərin tərəddüd etdiyi halda özünün qətiyyət göstərdiyini iddia edib. Lakin Tramp həmçinin münaqişədə yol ayrıcında ola biləcəyini də irəli sürüb, hətta İslam Respublikasını Hörmüz boğazı nı tamamilə yenidən açmağa və münaqişəyə son qoymaq üçün danışıqlar masasına qayıtmağa çağırıb. Tramp deyib: “Mənim böyük bir qərar verməliyəm. İranla onlara yenidən qurulmağa və əvvəlkindən daha böyük, bəlkə də Yaxın Şərq də, hətta dünyada ən böyük ölkələrdən birini yaratmağa imkan verən bir razılıq əldə olunacaqmı? Yoxsa mən İslam Respublikasını məhv edəcəyəm və bunu tez edəcəyəm, onlara bir daha insanları və ölkələri öldürmək və məhv etmək şansı verməyəcəyəm?” Prezidentin şərhləri beynəlxalq quruma genişmiqyaslı çıxışında səsləndirilib, burada o, bu il Venesuela Prezidenti Nikolas Maduro nu hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq üçün ABŞ-ın hərbi əməliyyatını, Qrenlandiya da ABŞ hərbi mövcudluğunu genişləndirmək üçün yeni razılaşmanı qeyd edib və süni intellekt sənayesinin daha çox tənzimlənməsi çağırışlarına qarşı çıxıb. Lakin çıxışın əsasını müharibənin tam müdafiəsi və İranın müəyyən dərəcədə dayanıqlıq göstərdiyi fikrinə qarşı çıxış təşkil edib. Tramp deyib: “Terrorçu rejim pis davranır, çünki güclü və əmin deyil, əksinə zəif və çarəsizdir.” Tramp İslam Respublikasına qarşı çıxış edərkən İran nümayəndə heyətinin əksəriyyəti zaldan çıxıb. Çıxışından sonra Tramp Baş Assambleya çərçivəsində Danimarka nın Baş Naziri Mette Frederiksen və Qrenlandiya nın Baş Naziri Yens-Frederik Nilsen lə yeni təhlükəsizlik sazişi imzalamaq üçün bir araya gəlib. Keçən həftə elan edilmiş razılaşma, Trampın lazım gələrsə, NATO müttəfiqi Danimarkanın ərazisi olan Qrenlandiyanı hərbi güclə “ələ keçirməklə” dəfələrlə hədələməsindən sonra əldə olunub. Tramp çərşənbə axşamı bildirib ki, ABŞ Qrenlandiyada “iki çox böyük hərbi baza tikmək” də daxil olmaqla, daha böyük hərbi mövcudluq inkişaf etdirmə prosesinə dərhal başlayacaq. Razılaşmaya əsasən, Qrenlandiya Danimarkanın ərazisi olaraq qalır. Tramp həmçinin yeni Böyük Britaniya Baş Naziri Endi Bernhem , Yaponiya Baş Naziri Sanae Takaiçi və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə danışıqlar aparıb. Ağ Evin məlumatına görə, onun çərşənbə axşamı axşam Venesuela nın müvəqqəti prezidenti Delsi Rodriges lə daha qeyri-rəsmi görüş keçirməsi gözlənilir. Tramp həmçinin bu il Latın Amerikası ölkələri ilə birlikdə şiddətli kartellərlə mübarizəyə yönəlmiş “Amerikaların Qalxanı” təşəbbüsündə iştirak edib. BMT-yə səfər Trampın xarici siyasət yanaşmasının — xüsusilə İranla müharibəyə başlamaq qərarının — qarşıdan gələn aralıq seçkilərdə Respublikaçıların Konqresin hər iki palatasına nəzarəti saxlamaq ümidlərinə mane olduğu bir vaxta təsadüf edir. Buna baxmayaraq, Tramp çıxışında dünyanın onun liderliyi sayəsində daha yaxşı vəziyyətdə olduğunu iddia edib. Tramp deyib: “Təhlükələrin başqa bir gün böyüməsinə marağım yoxdur.” Keçən il BMT-dəki çıxışında Tramp, 2025-ci ilin iyununda üç əsas obyektin bombalanmasını əmr etdikdən sonra ABŞ-ın İranın nüvə imkanlarını “məhv etdiyini” iddia etmişdi. O, İranın yaratdığı nüvə təhlükəsini aradan qaldırmaq üçün zəruri olduğunu israr etdiyi İrana qarşı yeni müharibənin yeddinci ayına yaxınlaşarkən Baş Assambleyaya qayıdıb. ABŞ və İsrail in zərbələri İranın yüksək rəhbərliyinin çoxunu öldürsə və hava qüvvələrini və donanmasını məhv etsə də, ABŞ-ın İran neftinə tətbiq etdiyi blokada Tehran ı iqtisadi çətinliklər içində qoyduğu halda, müharibə daha da mürəkkəbləşib. Enerji bazarı müharibədən qorxmağa davam edir və neft qiymətləri yüksək olaraq qalır. Səudiyyə Ərəbistanı bu ayın əvvəlində Körfəz də bloklanmış neft üçün rahatlama klapanı rolunu oynayan əsas boru kəmərini bağlayıb. Krallıq bu addımı boru kəmərinin İraq da İran tərəfindən dəstəklənən yaraqlıların hücumuna məruz qalmasından sonra atıb. Eyni zamanda, Yəmən də yerləşən Husi üsyançıları nın, İran tərəfindən dəstəklənən başqa bir qrupun, Bab əl-Məndəb boğazı yaxınlığında əraziləri ələ keçirməsi neft tankerləri üçün Qırmızı dəniz dəki bu nəqliyyat yolundan istifadəni təhlükəli edib. Çıxışında prezident həmçinin Rusiya nın Ukrayna ya qarşı davam edən müharibəsinə toxunub — 2024-cü il kampaniyası zamanı bu münaqişənin ikinci müddətinin birinci günündə həll olunacağını proqnozlaşdırmışdı. O, bir daha münaqişənin tezliklə həll olunacağına ümid etdiyini bildirib. Tramp səbrinin Ukraynanın Rusiyanın dizel emalı zavodlarını hədəf alması — qlobal neft bazarlarının dəyişkənliyinə əlavə edən bir məsələ — və Rusiyanın Ukraynanın enerji şəbəkəsini hədəf alması ilə sınaqdan keçirildiyini gizlətməyib. Tramp keçən həftə iki tərəfi bir-birinin enerji infrastrukturunu hədəf almamağa razı saldığını iddia edib. Zelenski bildirmişdi ki, Rusiya buna əməl edərsə, Trampın planı ilə razılaşmağa hazırdır. Rusiya isə Trampın enerji atəşkəs təklifi ilə yalnız Moskva ya qarşı Qərb enerji sanksiyaları əvvəlcə ləğv edilərsə razılaşa biləcəyini bildirib. İki tərəf emalı zavodlarına və digər enerji infrastrukturuna zərbələr endirməyə davam edib. Tramp qeyd edib ki, keçən həftə Moskvaya qarşı yeni sanksiya qanun layihəsini imzalayıb. Bu, ona Rusiya nefti və ya təbii qazının ən böyük beş idxalçısına 100 faizə qədər tarif tətbiq etmək səlahiyyəti verir. Qanunvericilik Rusiyanın təbii qaz ixracının 15 faizindən azını idxal edən və bu idxalları azaltmaq üçün əhəmiyyətli addımlar atmış ölkələr üçün istisna nəzərdə tutur. Lakin Tramp hələ sərt cəzaları tətbiq etməyib. Tramp deyib: “Lazım gələrsə, onları istifadə etməli olacağam.” “Öldürməyi dayandırmağın vaxtıdır.”