Avropa ciddi mənzil böhranı ilə üzləşir və gənclər bu vəziyyətin çətinliyini hiss edirlər. Bir çoxları öz evlərinə sahib olmaq arzusunda olsa da, bunu etmək getdikcə çətinləşir. OECD -nin məlumatına görə, Avropada gənc nəsillər arasında ev sahibliyi əvvəlki nəsillərə nisbətən daha aşağıdır. Bəs ev sahibliyi səviyyələri nəsillər arasında necə dəyişib? Niyə gənc avropalılar arasında ev sahibliyi azalır? Və hansı ölkələrdə gənclər ən çox çətinlik çəkirlər? 'OECD ölkələrində ev təsərrüfatlarının sərvətindəki tendensiyaların və boşluqların xəritələşdirilməsi' hesabatına görə, Avropada gənc nəsillər əvvəlki nəsillərin eyni yaşda əldə etdiyi ev sahibliyi səviyyələrinə çatmaqda getdikcə daha çox çətinlik çəkirlər. OECD məlumatları 20 AB ölkəsi üzrə orta göstəriciləri əhatə edir. Məsələn, təxminən 1975-ci ildə doğulanların 60%-i 32 yaşına qədər ev sahibi idi. Bu göstərici 1980-ci il təvəllüdlülər üçün 58%-ə, 1985-ci il təvəllüdlülər üçün isə 52%-ə düşüb. Bu o deməkdir ki, 1975 və 1985-ci il təvəllüdlülər arasında 8 faiz bəndi fərq var. 36 yaşına qədər 1970 və 1975-ci il təvəllüdlülərin 65%-i ev sahibi idi, lakin bu, 1980-ci il təvəllüdlülər arasında 60%-ə düşüb. Eynilə, 29 yaşına qədər ev sahibliyi səviyyəsi 1980-ci il təvəllüdlülər arasında 52% idi, daha sonra 1985 və 1990-cı il təvəllüdlülər arasında müvafiq olaraq 45% və 41%-ə qədər tədricən azaldı. Fərq daha gənc yaşlarda, daha yeni nəsillər arasında da aydındır. Məsələn, 23 yaşına qədər 1985-ci il təvəllüdlülərin 32%-i ev sahibi idi, 1990-cı ildə doğulanlar arasında isə bu göstərici 26% idi. Əvvəlki nəsillər arasında ev sahibliyi səviyyələri daha yaxın idi. 44 yaşına qədər 1965-ci il təvəllüdlülərin 68%-i ev sahibi idi, 1970-ci il təvəllüdlülər üçün 69%, 1975-ci il təvəllüdlülər üçün isə 68% idi. Eynilə, 1960-cı ildə doğulanların 70%-i 46 yaşına qədər ev sahibi idi. Bu rəqəm 1965-ci il təvəllüdlülər arasında 71%, 1970-ci il təvəllüdlülər üçün isə 70% idi. Ev sahibliyinin azalmasının səbəbləri: OECD ekspertləri Euronews Business -ə bildiriblər ki, “bir sıra bir-biri ilə əlaqəli səbəblər rol oynayır”. Onlar vurğuladılar ki, 2021-ci ildən bəri artan faiz dərəcələri borclanma xərclərini artırdığı üçün ipoteka kreditlərinə çıxış daha çətinləşib. Bir çox OECD ölkəsi ndə ev qiymətləri də gəlirlərdən daha sürətlə artıb. Onlar qeyd etdilər ki, “nisbətən ləng əmək haqqı artımı əlverişliliyi daha da azaldıb, ilk dəfə ev alanlar üçün ilkin ödənişləri toplamağı və ipoteka almağı çətinləşdirib”. OECD analitikləri həmçinin qeyd etdilər ki, ali təhsilə qəbulun artması əmək bazarına daxil olmağı və müstəqil yaşayışa keçidi gecikdirə bilər. Ev sahibliyi: 1990-cı illərin ortaları və 2010-cu illərin sonları. Daha yeni ölkə səviyyəsindəki məlumatlar da göstərir ki, bu tendensiya əksər Avropa ölkələri ndə davam edir. OECD Employment Outlook 2025 hesabatına görə, 1990-cı illərin ortaları ilə mövcud ən son il müqayisə edildikdə, 30 yaşlarında olanların əsas yaşayış yerinə sahib olanların payı ölkələrin təxminən üçdə ikisində azalıb. Hesabatda qeyd olunur ki, “gənc nəsillərin ev sahibi olma ehtimalı otuz il əvvəlkindən daha azdır”. 1990-cı illərin ortaları 1995-ci ili və ya ən yaxın mövcud ili, ən son il isə COVID -dən əvvəlki son ili və ya 2022/23-cü illəri nəzərdə tutur. İrlandiya bu dövrdə 30 yaşlarında olanlar arasında ev sahibliyi səviyyəsində ən böyük azalmanı qeydə alıb. 1990-cı illərin ortalarında 81% ev sahibi olduğu halda, bu göstərici son illərdə 53%-ə düşüb. Yunanıstan da da 78%-dən 58%-ə qədər 20 bəndlik azalma müşahidə olunub. İki böyük Avropa iqtisadiyyatı da ən böyük azalmalar arasında idi. Böyük Britaniya da ev sahibliyi 74%-dən 56%-ə düşüb, İspaniya isə 77%-dən 60%-ə qədər 18 bəndlik azalma qeydə alıb. İlkin ödəniş çətinliyindən kənar: Institute for Fiscal Studies (IFS) -in direktor müavini Jonathan Cribb Euronews Business -ə bildirib ki, “ən vacib maneə 2000-ci illərin əvvəllərindən bəri yetkinlik yaşına çatmış nəsillər üçün ev qiymətlərinin gəlirlərə nisbətən nə qədər yüksək olmasıdır”. O, Böyük Britaniya da azalmanı izah edərək əlavə edib: “Bu, yalnız ilkin ödənişi toplamağın nə qədər çətin olması ilə bağlı deyil, həm də yaxşı ilkin ödənişlərlə belə, insanların yaşadıqları (və ya yaxınlıqdakı) ərazidə ev almaq üçün kifayət qədər borc ala bilməmələri ilə bağlıdır”. Barselona Muxtar Universiteti ndən J. Antonio Módenes 2008-ci il maliyyə böhranı ndan sonra kredit genişlənməsinin çökməsinə, iş sabitliyinin azalmasına, ipoteka kreditləşməsi meyarlarının sərtləşməsinə və İspaniya da mənzil tikintisinin azalmasına diqqət çəkib. Danimarka (13 faiz bəndi), Avstriya (11 faiz bəndi) və Lüksemburq da (10 faiz bəndi) də iki rəqəmli azalmalar müşahidə olunub. Almaniya və İsveçrə (hər ikisi 9 faiz bəndi) bu səviyyəyə yaxın idi. Post-sosialist keçidin təsiri: Bunun əksinə olaraq, üç Avropa ölkəsi güclü artımlar qeydə alıb. Slovakiya da 30 yaşlarında olanların əsas yaşayış yerinə sahib olanların payı 38%-dən 88%-ə yüksəlib. Çexiya da da 36%-dən 76%-ə qədər artım müşahidə olunub. Slovakiya Elmlər Akademiyası nın baş tədqiqatçısı Ján Výbošťok izah edib ki, 1989-cu ildən əvvəl Slovakiya da sosialist dövründə bazar yüksək dərəcədə mərkəzləşdirilmişdi və dövlət demək olar ki, bütün mənzil fondunun müstəsna sahibi idi. Post-sosialist keçid dövrünü yaşamış digər ölkələrdə olduğu kimi, sakinlər mənzilləri nominal məbləğə alaraq, demək olar ki, bütün mənzil fondunun özəlləşdirilməsinə səbəb olublar. Polşa 57%-dən 77%-ə qədər 20 bəndlik artım qeydə alıb. Niderland 9 bəndlik artımla onu izləyib. Hollandiya lı ekspert OECD rəqəmlərinə etiraz edir: Lakin Amsterdam Universiteti ndən Cody Hochstenbach OECD rəqəmlərinə etiraz edib. Mənzil Sorğusu (WoON) -a istinad edərək, o qeyd edib ki, Niderland da gənc yetkinlər arasında ev sahibliyi səviyyəsi qlobal maliyyə böhranından bəri azalıb. Məsələn, 25-34 yaş arası insanlar arasında ev sahibliyi səviyyəsi 2002-ci ildə 50%-dən 2024-cü ildə 44%-ə düşüb. O, əlavə edib ki, 1990-cı illər və 2000-ci illər Niderland da müxtəlif yaş qrupları arasında ev sahibliyinin sürətlə genişləndiyi bir dövr idi, bu da ev sahibliyini stimullaşdıran və subsidiyalaşdıran siyasətlər, eləcə də ipoteka bazarlarının böyüməsi ilə dəstəklənirdi.