Nyu-Yorkda ABŞ və İran nümayəndələri Tehranın Hörmüz boğazını yenidən açmasını və Vaşinqtonun İrana qarşı iqtisadi blokadasını qaldırmasını nəzərdə tutan, müharibədən çıxış üçün mərhələli bir yol araşdırırlar, danışıqlara yaxın mənbələr bildirib. Boğaz, təxminən yeddi aylıq ABŞ-İran münaqişəsinə son qoymaq səylərində əsas sövdələşmə vasitəsinə çevrilib. İran iqtisadiyyatını boğan ABŞ blokadasından azad olmaq istəyir, Vaşinqton isə hazırda Tehran tərəfindən bloklanan qlobal neft təchizatı marşrutu üzrə gəmilər üçün sərbəst keçid tələb edir. Reutersə iki İran mənbəyi, iki regional rəsmi və iki Qərb diplomatik mənbəsinin verdiyi şərhlərə görə, danışıqlar böyük bir maneə ilə üzləşir, çünki heç bir tərəf öz təsir gücünü ilk olaraq təslim etmək istəmir, lakin İranın mövqeyinin arxasında uzunmüddətli qarşıdurmanın iqtisadi xərclərinin dərk edilməsi dayanır. Yüksək rütbəli bir İran rəsmisi bildirib ki, çıxılmaz vəziyyətdən çıxışın ən ağlabatan yolu mərhələli bir razılaşma olacaq, burada İran Hörmüz vasitəsilə naviqasiyaya icazə verəcək, əvəzində ABŞ iqtisadi blokadasını qaldıracaq və Tehran dondurulmuş aktivlərə çıxış əldə edə biləcək. O, BMT Baş Assambleyasının kənarında deyib: “İrəliyə doğru bir yol böhranı mərhələlərlə həll etmək olardı. Birincisi, blokadanı bitirmək və Hörmüzü yenidən açmaq olardı”. Mənbələr bildirib ki, bu, ABŞ Prezidenti Donald Trampın iyul ayında əvvəlki anlaşmanın pozulmasından sonra başqa bir müvəqqəti həlli qəbul etməsini nəzərdə tutacaq. Beləliklə, nümayəndələrin qarşısında duran əsas problem təkcə bir razılaşma layihəsi hazırlamaq deyil, həm də hər hansı güzəştlərin hər iki tərəfin etibar edə biləcəyi qədər davamlı olmasını təmin etməkdir. Tramp bildirib ki, o, ABŞ və İranın 3 noyabrda Konqresə keçiriləcək aralıq seçkilərdən sonra razılaşmaya gələ biləcəyini düşünür. Yüksək rütbəli bir Avropa rəsmisi isə deyib ki, İranlıların “çox uzun tələblər siyahısı var”. Ağ Ev və ABŞ Dövlət Departamenti bu məqalə üçün şərh sorğularına dərhal cavab verməyib. Keçmiş ABŞ nümayəndəsi Dennis Ross bildirib ki, o, səsvermədən əvvəl razılaşmanın əldə olunma şansını yalnız 30% görür, lakin hər iki tərəfin aralıq seçkilərdən əvvəl razılaşma əldə etmək üçün daha güclü səbəbləri ola bilər. Ross deyib: “Blokada İranlıları həqiqətən sıxışdırır. Bu, onları boğur”. Aralıq seçkilərdən əvvəl əldə ediləcək bir razılaşma Trampın xeyrinə ola bilər, çünki Hörmüzün yenidən açılması Körfəzdə gərginliyi azalda, neft qiymətlərini cilovlaya və siyasi cəhətdən həssas ABŞ benzin qiymətlərini aşağı salmağa kömək edə bilər. İranın çox ehtiyac duyduğu iqtisadi rahatlıq əldə etmək şansları, Trampın hələ də bir razılaşma əldə etmək üçün daha böyük siyasi stimulu olduğu müddətdə daha yüksək ola bilər. Ross bildirib ki, aralıq seçkilərdən sonra Tramp daha az məhdudiyyətlərlə üzləşə və təzyiqi artırmağa və ya hərbi variantları nəzərdən keçirməyə daha çox hazır ola bilər. Vaşinqton və Tehranı danışıqlara qaytaran təsir gücü kompromisi də çətinləşdirə bilər. Vaşinqton Tehranı ən çox incitən təzyiqə nəzarət edir, Tehran isə kritik enerji boğazına çıxışa nəzarət edir. Heç bir tərəf əvəzində əməli bir şey əldə etmədən bu təsir gücünü təslim etmək istəmir. Bu o deməkdir ki, aralıq seçkilər diplomatiya üçün son tarix deyil, diplomatik səyləri mümkün edən şərtləri qorumaq üçün bir son tarix ola bilər. Əgər Vaşinqton və Tehran aralıq seçkilərdən əvvəl təsir gücünü bir razılaşmaya çevirə bilməsələr, eskalasiya riski artdıqca diplomatik pəncərə darala bilər. Tehran diplomatik çıxış yolu axtarsa da, Vaşinqtonla yenidən müharibə ehtimalına hazırlaşır, İran rəsmisi bildirib və ABŞ-ı iqtisadi blokada və güc təhdidindən məcburiyyət vasitəsi kimi istifadə etməkdə ittiham edib. Yüksək rütbəli İran rəsmisi deyib: “Barmaqlarımız tətikdədir. Amerikalılar nə etməli olduqlarını bilirlər, lakin həddindən artıq tələbləri səbəbindən diplomatiyanın bunu həll etmə şansları son dərəcə aşağıdır”. Regional mənbələr bildirib ki, Tehran Hörmüz boğazından istifadə üçün tranzit haqlarının ödənilməsi tələbini əsas razılaşmadan çıxarıb əlavə sənədə daxil etməyə hazırdır, çünki blokadanın sona çatdırılması daha təcili prioritetə çevrilib. Körfəz dövlətləri tranzit haqlarının ödənilməsi təklifini rədd ediblər. Regional mənbələr bildirib ki, hər hansı bir razılaşma müvəqqəti olacaq, İranın mövqeyindən rəsmi imtina deyil. ABŞ İrana qarşı iqtisadi təzyiqi artırıb, İranın neft ixracatını, mühüm valyuta mənbəyini boğan blokadanın üzərinə yeni sanksiyalar tətbiq edib. Bu ay, hökuməti və güclü İnqilab Keşikçilərini dəstəkləyən iqtisadi həyat xətlərini kəsmək kampaniyasının bir hissəsi olaraq, İranın qalan kommersiya aviaşirkətlərini və dəstək şəbəkələrini hədəf alıb. Tramp xəbərdarlıq edib ki, İranın iqtisadiyyatı razılaşma əldə etməsə, “çürüyə” bilər. O deyib: “ İran əsasən Hörmüzdə rüsum tətbiq etməyə deyil, su yoluna inzibati nəzarətini qorumağa fokuslanıb. İran rüsum məsələsini təxirə salmağa hazır ola bilər, lakin boğaza inzibati nəzarətdən imtina etməyəcək”. Nyu-Yorkdakı diplomatiyanın əsasında fundamental bir gərginlik dayanır. Vaşinqton təzyiqin güzəştlər yaratmasını istəyir, Tehran güzəştlər etməzdən əvvəl təzyiqin aradan qaldırılmasını istəyir, Körfəz dövlətləri isə regionun strateji su yollarının daimi sövdələşmə vasitəsinə çevrilməsinə imkan vermədən münaqişənin həllini istəyir. Nyu-Yorkda Trampla ayrı bir görüş zamanı Körfəz liderləri Vaşinqtonun aralıq seçkilərdən sonrakı son məqsədi, o cümlədən İranın danışıqlara qayıtmaqdan imtina edəcəyi təqdirdə ABŞ-ın hərbi əməliyyatları bərpa edib-etməyəcəyi barədə aydınlıq istəyiblər. Regional mənbələr bildirib ki, onlar Hörmüzə hər hansı bir İran nəzarətini kollektiv şəkildə rədd edərək, naviqasiya azadlığının bərpa edilməli olduğunu və strateji su yolunun Körfəz dövlətlərinə qarşı məcburiyyət vasitəsinə çevrilməməli olduğunu bildiriblər. Lakin Hörmüz ilə bağlı xəbərdarlıqları ilə yanaşı, Körfəz liderləri gərginliyin azaldılması və siyasi proses üçün səylərini artırıblar, bu da regionun ABŞ və İran arasında hər hansı əlavə münaqişədən kənarda qalmaq əzmini əks etdirir. Abu Dabidə yerləşən Emirates Policy Center analitik mərkəzinin prezidenti Ebtessam əl-Ketbi deyib: “Hələ də Trampın son məqsədinin nə olduğu və ya təzyiq kampaniyasına alternativin nə olacağı aydın deyil”. O, Qırmızı dənizi Aden körfəzinə birləşdirən Bab əl-Məndəb boğazına istinad edərək deyib: “ İranlılar isə nə istədiklərini bilirlər. Onlar Hörmüz və Bab əl-Məndəb vasitəsilə regional mənzərəni aydın bir məqsədlə yenidən formalaşdırırlar, Vaşinqton isə hələ öz yol xəritəsini müəyyən etməyib”. Bu qeyri-müəyyənlik Tehranın hesablamalarını da formalaşdırır. Regional analitik və İsrail hərbi kəşfiyyatının keçmiş zabiti Danny Citrinowicz bildirib ki, Nyu-York danışıqları hər iki tərəfin əsas mövqelərini dəyişdirməyib və İranın Trampın aralıq seçkilərdən əvvəl daha geniş eskalasiyadan qaçmaq istədiyinə inandığı müddətdə geri çəkilməsi ehtimalı azdır. İran üzrə keçmiş ABŞ nümayəndəsi Alan Eyre deyib: “Blokada onlara zərər verir, lakin mövqelərini yumşaltmaq əvəzinə, bu, onları eskalasiyaya sövq edə bilər, çünki onlar mövqelərini yumşaltsalar, öləcəklərinə inanırlar”. Danışıqlarla tanış olan bir Qərb rəsmisi əlavə edib: “Hər şey Hörmüz boğazının açılması ilə bağlıdır. Hamımız daxili təzyiq altındayıq və İranlılar bunu bilirlər”.