Yəmənin beynəlxalq səviyyədə tanınan hökuməti husilərə qarşı uzun müddətdir gözlənilən əks-hücumun bir hissəsi olaraq əhalinin ümumi səfərbərliyinə çağırıb. Hökumət qüvvələrinin Qırmızı dəniz sahillərindən geri çəkilməsindən sonra ilk çıxışında, hakim Yəmən Prezident Şurasının rəhbəri Rəşad əl-Əlimi milli silahlanma çağırışı edərək vətəndaşlardan husilərə qarşı mübarizədə “mümkün olan hər yolla töhfə vermələrini” xahiş edib. Əl-Əlimi , həmçinin husi döyüşçülərinə dərhal qüvvəyə minən əfv təklif edib. Bu çağırış husilərin sentyabr ayında Qərbi Yəməndə , o cümlədən Moka şəhərini və Mayyun adasını ələ keçirməklə dramatik irəliləyişlər əldə etdiyi bir vaxta təsadüf edir. Bu hücum, iki tərəf arasında 12 illik döyüşləri dayandıran 2022-ci il hökumət və husi atəşkəsinin bu yaxınlarda pozulmasından sonra baş verib. Husilərin Qırmızı dəniz hücumu onlara dünyanın ən işlək dəniz yollarından biri olan, Qırmızı dənizi Hind okeanı ilə birləşdirən dar su yolu olan Bab əl-Məndəb boğazı üzərində nəzarət verib. Boğaz, beynəlxalq səviyyədə tanınan hökuməti dəstəkləyən Səudiyyə Ərəbistanı üçün də mühüm iqtisadi və strateji əhəmiyyətə malikdir. Ümumi əhalinin səfərbərliyi vasitəsilə əl-Əlimi , 2014-cü ildə husilərə itirdiyi Yəmənin paytaxtı Sənanı geri almağa və bütün Yəmən üzərində hökumət suverenliyini bərpa etməyə söz verib. “Məqsədimiz həm ölkə daxilində, həm də xaricdə hər kəs üçün aydındır: dövlət qurumlarını bərpa etmək və Səna daxil olmaqla bütün ölkə üzərində suverenliyini həyata keçirmək”, - deyə əl-Əlimi bildirib. Bəs hökumət niyə indi ümumi səfərbərlik elan etmək qərarına gəlib və niyə husi döyüşçülərinə əfv təklif edib? Bildiklərimiz bunlardır. Əl-Əlimi niyə ümumi səfərbərlik əmri verib? Əksər analitiklərin fikrincə, hökumətin mövqeyi nadir hallarda bu qədər zəif olub. Moka , Mayyun adası və daha geniş Bab əl-Məndəb sahilindən sıxışdırılan husi irəliləyişi beynəlxalq səviyyədə tanınan hökumətin səlahiyyətlərini təhlükə altına qoyur və onun Səudiyyə müttəfiqini münaqişəyə daha dərindən cəlb edir. Riyad və digər Səudiyyə şəhərləri indi husi raketlərinin və dronlarının müntəzəm hədəflərinə çevrilib. Hətta hökumətin nadir qələbələri də qısa ömürlü olub. Əl-Hodeydənin Hays rayonu sentyabrın əvvəlində hökumət qüvvələri tərəfindən qısa müddətə ələ keçirilsə də, bir neçə gün sonra yenidən husilərin əlinə keçib. Əl-Cəzirə Ərəbcənin Yəmən işləri üzrə redaktoru Əhməd əl-Şalafi , əl-Əliminin şərhlərini “müharibə nitqi” kimi təsvir edərək, yəmənliləri ordunun sıralarına qoşulmağa və husilərin nəzarətində olan Sənanın azad edilməsində iştirak etməyə çağırıb. Hökumət qüvvələri hazırda paytaxtdan uzaqda, Taiz və Məribdə döyüşlərdə ilişib qalıb. Əfv təklifi nə dərəcədə əhəmiyyətlidir? 2024-cü ildə, hazırkı sürətli irəliləyişdən əvvəl, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ekspertlər paneli husi döyüşçülərinin sayını təxminən 350 000 nəfər olaraq qiymətləndirmişdi ki, bu da bəzən 18 yaşdan kiçik döyüşçülərin cəlb edilməsi ilə gücləndirilmişdi. Analitiklər bildiriblər ki, bu döyüşçülərin yaxın zamanda hökumət tərəfinə keçməsi ehtimalı azdır, lakin husilər mövqelərini itirməyə başlasalar, əfv təklifi daha cəlbedici ola bilər. Royal United Service Institute (RUSI) -də Yəmən və Körfəz üzrə tədqiqatçı və siyasi analitik Baraa Şiban deyib: “Unutmaq lazım deyil ki, hər şeyə baxmayaraq, Yəmən qəbilə cəmiyyəti olaraq qalır. Əfv təklifi hökumətin döyüşçülərdən qisas almaq niyyətində olmadığını, bunun münaqişənin qəbilə müharibəsinə çevrilmə riskini azalda biləcəyini göstərir.” Səudiyyə Ərəbistanı necə cavab verəcək? Səudiyyə Ərəbistanının itirəcəyi çox şey var. Son 24 saat ərzində Riyad , Qırmızı dənizdəki Yanbu bölgəsini və ölkənin qərbindəki Taifi hədəf alan altı husi ballistik raketini ələ keçirdiyini iddia edib. Səudiyyə Ərəbistanına qarşı gələcək hücumların potensialı Riyadın Qırmızı dəniz vasitəsilə neft ixrac etmək qabiliyyətini təhdid edir. Səudiyyə Ərəbistanının qərb sahili, ABŞ və İsrailin fevralın 28-də İrana qarşı müharibəyə başlamasından sonra daha böyük əhəmiyyət qazanıb, Tehran isə Hörmüz boğazını bağlayaraq krallığın neftlə zəngin Şərq əyalətinə dəniz yolu ilə girişi əngəlləyib. Bu ayın əvvəlində üç nasos stansiyasına edilən hücumdan sonra Səudiyyə Ərəbistanının Şərq-Qərb Xam Neft Boru Kəmərinin qısa müddətə bağlanması da Riyad üçün zəiflikləri üzə çıxarıb. Cümə axşamı, avqust ayında Məkkə Birgə Müdafiə Sazişini imzalayan Səudiyyə Ərəbistanı , Türkiyə və Pakistan , təhlükəni müzakirə etmək üçün hərbi rəhbərlərin təcili iclasının keçiriləcəyini elan ediblər. Lakin üç ölkənin Yəməndə hansı səviyyədə müdaxilə edəcəyi, əgər edəcəksə, hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalırdı. Şiban deyib: “Hətta döyüşlərin pik nöqtəsində [2022-ci il atəşkəsindən əvvəl] Səudiyyə hökuməti dəstəkləmək üçün çox məhdud quru qüvvələri yerləşdirmiş, bunun əvəzinə hava zərbələrinə üstünlük vermişdi.” “Mən həqiqətən də Yəmən vətəndaşlarının öz torpaqlarında silahlı Türk , Pakistan və Səudiyyə qüvvələrini görməyə yaxşı reaksiya verəcəyini təsəvvür edə bilmirəm, bu, hətta münaqişəni çox fərqli bir istiqamətə apara bilər. Onların [ Türkiyə və Pakistanın ] iştirakının texniki dəstək və kəşfiyyat mübadiləsindən kənara çıxacağına təəccüblənərdim.” Digər ölkələr təsirlənirmi? Husilər Bab əl-Məndəbi açıq saxlayacaqlarını və hər hansı hücumların Səudiyyə gəmiləri ilə məhdudlaşacağını bildiriblər. Lakin keçən həftə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasında çıxış edən Yəmənin beynəlxalq səviyyədə tanınan hökumət şurasının vitse-prezidenti Abdullah Abdulkader Əl Əlimi-Bavzer , üsyançılara etibar edilməməli olduğunu deyib. “Husi milislərinin naviqasiya təhlükəsizliyindən şantaj vasitəsi kimi istifadə etməsi təkcə Yəməni deyil, bütün qlobal iqtisadiyyatı girov götürür”, - deyə o, cümə axşamı Nyu-Yorkda dünya liderlərinə bildirib. Boğazın qorunması “təhlükəsiz təchizat zəncirlərindən, enerji təhlükəsizliyindən və naviqasiya azadlığından asılı olan hər bir iqtisadiyyatın məsuliyyətidir”, - deyə Əlimi-Bavzer qeyd edib. Səudiyyə Ərəbistanı Qırmızı dəniz üçün dəniz koalisiyası elan edib, lakin donanmanın miqyası və əhatə dairəsi barədə təfərrüatlar hələ də məlum deyil. Bu arada, husilər Avropa İttifaqına blokla əlaqəli gəmilərin hədəf alınmayacağına dair bir məktub göndərərək, Səudiyyə Ərəbistanını müttəfiqlərindən təcrid etmək cəhdi ediblər.