Avropa İttifaqının ən sıx məskunlaşmış şəhərində mənzil bazarına təzyiq o qədər böyükdür ki, sakinlərin bir çoxu tarixi bir eksperimentə getməyə hazırdır: Beş il əvvəl Berlinlilər referendumda Almaniya paytaxtının Senatına böyük daşınmaz əmlak şirkətlərinin gücünə son qoyacaq bir qanun layihəsi hazırlamağı tapşırdılar. Onlar 3 000-dən çox mənzilə sahib olan şirkətlərin milliləşdirilməsini tələb edirdilər. Senat məcburi olmayan referendumun nəticələrinə əməl etmədi. Bu müddət ərzində yeni kirayə müqavilələrinin orta qiyməti təxminən yarıbayarı artıb. Lakin sentyabrın 20-də Berlin seçkilərində kampaniyasında referendumun nəticələrinə əməl edəcəyini vəd edən sosialist Sol Partiya ən çox səs topladı. Partiyanın vədlərini yerinə yetirə bilib-bilməyəcəyi indi koalisiya qurmaq üçün aparılan danışıqların necə nəticələnəcəyindən asılıdır. Lakin nə olursa olsun, seçkilər Avropanın bir çox şəhərində mənzil böhranının ciddiliyinə bir daha diqqət çəkdi. Budur, artıq tətbiq edilmiş bəzi təşəbbüslər: Vyana : Şəhər ev sahibidir. Vyana modeli Avropada artan kirayə qiymətlərinə qarşı qabaqcıl bir həlldir. İddialı sosial mənzil proqramı Birinci Dünya Müharibəsindən sonra, Avstriya paytaxtının ciddi mənzil böhranı yaşadığı dövrdə tətbiq edildi. Yataq yerləri o qədər az idi ki, bəzi işçilər növbəli şəkildə yatmaq məcburiyyətində qalırdılar. Sıx yaşayış şəraitində vərəm kimi xəstəliklər yayılırdı. Bu model şəhərin mənzil bazarını bu günə qədər sabitləşdirməyə xidmət edir: Vyana hakimiyyətinin məlumatına görə, şəhər təxminən 220 000 bələdiyyə mənzilinə sahibdir və onları kirayəyə verir, həmçinin 200 000 subsidiyalı yaşayış sahəsi mövcuddur. Vyana sakinlərinin 60%-dən çoxu bu iki növ mənzildən birində yaşayır. Bu, həm də özəl bazarda qiymətlərin sabitləşməsinə kömək edir. Bazel : İctimai torpaq, özəl binalar. Bir çox şəhərdə mənzilin getdikcə bahalaşması əsasən şəhərin cəlbediciliyinin torpaq qiymətlərində əks olunması ilə bağlıdır. Bir çox yerdə insanlar kirayə haqqını torpağın qiymətindən necə ayırmağı düşünürlər. Bunu etməyin bir yolu bələdiyyə torpaqlarını satmaq deyil, kooperativlərə və ya sosial məsuliyyətli investorlara icarəyə verməkdir. Bu, tikinti xərclərini çəkmək məcburiyyətində qalmayan şuralara və həddindən artıq torpaq xərclərini nəzərə almayan, nəticədə kirayəçilərə ötürülən tikinti şirkətlərinə fayda verir. İsveçrənin Bazel şəhəri bu modelin qabaqcıllarından biridir. Bütün kooperativ mənzil vahidlərinin təxminən 40%-i ictimai torpaqlarda yerləşir. İspaniyanın Barselona şəhəri və Portuqaliyanın paytaxtı Lissabon da bu modeli tətbiq etmək üçün səylərini artırıblar. Paris : Ofis binalarını geri almaq və onları evlərə çevirmək. Torpaq və binalar özəl əllərdədirsə, bu daha çətindir. 2014-cü ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərdə sərfəli mənzil payını artırmaq üçün gentrifikasiya olunan məhəllələrdə bələdiyyəyə "ilk imtina hüququ" verən köçkünlüyə qarşı plan başlatdı. Hazırkı hədəf 2035-ci ilə qədər aşağı gəlirli sakinlər üçün 30% sosial mənzil təmin etməkdir. Bu ilin əvvəlində Fransa hökuməti və Paris regional hakimiyyət orqanları boş ofis binalarını yaşayış sahələrinə çevirə biləcək və Fransa paytaxtının daxili ətrafında 8 200-ə qədər ev yarada biləcək 61 layihə müəyyən etdilər. Praqa : Dövlət sektoru işçiləri üçün mənzillər. Çexiya paytaxtı şəhərin fəaliyyət göstərə bilməyəcəyi insanları – baxıcıları, polis məmurlarını, müəllimləri və sanitar işçilərini Praqada saxlamaq üçün başqa bir yol tapıb. Yalnız dövlət sektoru işçiləri üçün nəzərdə tutulmuş təxminən 660 yeni enerji səmərəli mənzil tikilib. Avropa kreditləri almış Çexiya bankının törəmə şirkəti bu inkişafı həyata keçirib. Məqsəd miqyas iqtisadiyyatı sayəsində kirayə haqqını bazar qiymətindən 20% aşağı saxlamaqdır və kirayəçilərə bank deyil, xəstəxanalar və ya dövlət sektoru agentlikləri qərar verir, onlar kirayə müqavilələri hazırlayır və sərfəli kirayə variantları ilə yeni işçiləri cəlb edə bilirlər. Hazırda daha çox mənzil planlaşdırılır. Dublin : Qeyri-kommersiya xərclərinə əsaslanan kirayə mənzillər. Aşağı gəlirli insanların İrlandiya paytaxtı Dublində qalması da çətinləşib. İrlandiyanın 2008-ci il maliyyə böhranı zamanı və ondan sonra xarici investorlar çoxlu daşınmaz əmlak aldılar və eyni zamanda bir neçə böyük texnologiya şirkəti əlverişli vergi dərəcələri səbəbindən Dublini AB qərargahı seçdikdə kirayə qiymətləri sürətlə artdı. Hazırda şəhərdə ictimai mənzillər üçün uzun növbələr var, təklif isə hələ də çox aşağıdır. 2021-ci ildə İrlandiya hökuməti orta gəlirli insanlara, yəni ictimai mənzilə uyğun olmaq üçün çox qazanan, lakin özəl bazarda şans qazanmaq üçün çox az qazananlara mənzil təmin etmək üçün Xərc Kirayə Mənzil proqramını tətbiq etdi. Dublində uyğun olmaq üçün bir ailənin illik xalis gəliri 66 000 avro (75 000 dollar) -dan aşağı olmalıdır. Qeyri-kommersiya təşkilatları və ya dövlət agentlikləri mənzilləri kirayəyə verir və Dublin mərkəzli İqtisadi və Sosial Tədqiqatlar İnstitutunun (ESRI) son araşdırmasına görə, kirayə haqqı bazar səviyyəsindən orta hesabla təxminən 30% aşağıdır. İrlandiya hökuməti onilliyin sonuna qədər 18 000 sərfəli kirayə mənzil təmin edə biləcəyinə ümid edir. Keçən il Dublinin bir ətraf qəsəbəsindəki yeni bir icmada 104 mənzil üçün 4 200-dən çox müraciətçi var idi. Bu məqalə Alman dilindən tərcümə edilmişdir.