Malayziya , Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və hüquq müdafiəçilərinin Myanmarın onlar üçün təhlükəsiz olmadığı barədə xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, təxminən 1 500 rohinqya qaçqınını Myanmara geri göndərməyə başlayıb və onların qayıdışını könüllü adlandırıb. AFP xəbər agentliyinin məlumatına görə, çərşənbə axşamı Malayziyanın şimal-qərbindəki Lumut hərbi dəniz bazası yaxınlığındakı stadiona polis müşayiəti ilə onlarla avtobus gəlib. Jurnalistlərin əraziyə girişi qadağan edilib. Sərnişinlərin bazaya aparılmadan və gəmi ilə Myanmara daşınmadan əvvəl qeydiyyatdan keçmələri gözlənilirdi. Myanmar ordusu dəfələrlə ölkənin rohinqya azlığına qarşı repressiyalar həyata keçirib, o cümlədən 2017-ci ildə bir çox hüquq müdafiəçisi tərəfindən soyqırım kimi qiymətləndirilən və yüz minlərlə rohinqyanın Banqladeşə , Malayziyaya , Hindistana və digər qonşu ölkələrə qaçmasına səbəb olan zorakılıq dalğası baş verib. Myanmar rohinqyaları yerli kökləri olan etnik icma kimi rəsmi olaraq tanımır, əksinə onları “benqallılar” adlandırır – əslində, onları Banqladeş miqrantları kimi qələmə verir. 2026-cı ilin fevral ayına qədər Malayziyada 126 144-dən çox rohinqya qaçqını var idi. Banqladeş isə 1,2 milyondan çox rohinqya qaçqınına ev sahibliyi edir. Malayziyanın Baş naziri Ənvər İbrahim iyul ayında Myanmarın 5 000 rohinqyanı geri qəbul etməyə razılaşdığını bildirmişdi ki, bu da kimlərin geri göndərilməsi ilə bağlı sual doğurur. Çərşənbə axşamı repatriasiya üçün seçilən təxminən 1 500 nəfər bu qrupun bir hissəsidir. Daxili İşlər Nazirliyi iki Myanmar hərbi dəniz gəmisinin və bir xəstəxana gəmisinin istifadə olunacağını bildirib. BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı (UNHCR) əməliyyatda heç bir rolunun olmadığını bildirib və Myanmarda davam edən münaqişə və zorakılığın təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdış üçün şəraitin olmadığını vurğulayıb. Təşkilat Reuters xəbər agentliyinə bildirib: “Hər hansı bir qaçqının qayıdışı könüllü olmalı, məlumatlı qərar əsasında baş verməli və təhlükəsizlik və ləyaqət şəraitində həyata keçirilməlidir”. Malayziyanın Daxili İşlər Nazirliyi xəbərdarlıqla bağlı şərh verməkdən imtina edərək, qayıdışların könüllü olduğunu bildirən əvvəlki bəyanatına istinad edib. Hüquq müdafiəçiləri həbsdə olan insanların qaçdıqları ölkəyə sərbəst şəkildə qayıtmaq qərarı verə biləcəklərini şübhə altına alırlar. “Soyqırım heç vaxt dayanmayıb. Rohinqyaları bura geri göndərmək repatriasiya deyil”, – rohinqyaları təmsil edən Arakan Rohinqya Milli Şurasının (ARNC) həmsədri Nay San Lvin Al Jazeera -ya bildirib. “Bu, insanları qətl meydanına göndərməkdir. Biz Malayziyanı rohinqyaların Myanmara bütün qayıdışlarını təhlükəsiz olana qədər dayandırmağa çağırırıq”. O, Malayziyanın qaçqınları Myanmara geri göndərmək qərarının ordu ilə Arakan Ordusu da daxil olmaqla üsyançı qruplar arasında şiddətli döyüşlərin getdiyi bir vaxta təsadüf etdiyini iddia edib. “ Myanmar ordusu rohinqya vətəninin böyük hissəsinə nəzarəti itirib və Arakan Ordusu ilə döyüşləri hələ də davam edir, rohinqyalar isə ortada qalıb. Həm ordu, həm də Arakan Ordusu rohinqyalara qarşı vəhşiliklər törədir”, – o deyib. Bu arada, Sərhədsiz Həkimlər (MSF) Malayziyanı qayıdışları dayandırmağa və kimlərin geri göndərildiyini, hər bir şəxsin hansı risklərlə üzləşdiyini açıqlamağa çağırıb. Təşkilat bildirib: “Qaçqınlar qaçdıqları və həyatlarının risk altında olduğu yerlərə geri qaytarılmamalıdır”. 160-dan çox vətəndaş cəmiyyəti təşkilatı da zorakılıq və rohinqyaların silahlı qruplara cəlb edilməsi riski səbəbindən repatriasiyanın dayandırılmasına çağırıb. Onların xəbərdarlığı Myanmar ordusunun bir çox rohinqyanın qaçdığı Raxayn ştatında Arakan Ordusu ilə döyüşdüyü bir vaxta təsadüf edir. Myanmar hökuməti rohinqyalar üçün “təhlükəsiz və ləyaqətli” qayıdışlar vəd edib. Bu arada, Malayziyanın Rabitə Naziri Fahmi Fadzil ölkənin təqib və ya həyatlarına təhlükə ilə üzləşən insanları geri qaytarmayacağını bildirib. Artıq geri qayıdan rohinqyalar üçün sual budur ki, gəldikdən sonra onları nə gözləyir. 25 yaşlı İsmayıl AFP -yə bildirib ki, Malayziyada balıq bazarındakı işini həbslər və rohinqyalara qarşı artan düşmənçilik səbəbindən tərk edib. İndi Yanqonda işsiz olan o, qohumlarından asılıdır və hələ də tam vətəndaşlığı yoxdur. “Biz ən çox ayrı-seçkiliyə məruz qalan insanlarıq”, – o deyib. Raxaynda , Məhəmməd kimi tanınan bir rohinqya fəalı, geri qayıdanların hələ də döyüşlər və xəstəliklərdən təsirlənən bir bölgədəki köçkün düşərgələrinə göndərilə biləcəyindən qorxduğunu bildirib. Bu qayıdışlar Malayziyada rohinqyalara qarşı artan təzyiqlərdən sonra baş verir. İyul ayında səlahiyyətlilər Penanqdakı qeyri-rəsmi yaşayış məntəqəsindən çıxarılma ilə üzləşdikdən sonra Kuala Lumpurda UNHCR ofisi qarşısında toplaşan 100-dən çox insanı həbs edib. AFP -nin məlumatına görə, rəsmilər onların BMT sənədlərinə sahib olduqlarını təsdiqlədikdən sonra onlar sərbəst buraxılıb. Malayziya 1951-ci il Qaçqınlar Konvensiyasının tərəfi deyil və qaçqın statusunu rəsmi olaraq tanımır. Ənvər , 2017-ci il repressiyaları zamanı orduya rəhbərlik edən Myanmarın baş generalı Min Aunq Hlaynı qayıdışları sürətləndirmək üçün Malayziyaya dəvət etmək niyyətində olduğunu bildirib.