[BRÜSSEL] İllərdir ki, Avropa hökumətlərinin qorxduğu kabus ssenarisi Amerika Birləşmiş Ştatları ilə Çin arasında böyük qarşıdurma idi: ticarət tariflərinin getdikcə artması, təchizat zəncirlərinin qırılması, Tayvan üzərində toqquşma ki, bu da ABŞ -ın diqqətini Rusiya dan – Avropa nın ən böyük təhlükəsindən yayındıracaqdı. Bu həftə Çin Prezidenti Si Cinpin in Vaşinqton a dövlət səfəri bu qorxunu qəfildən dəyişdirdi. İndi Avropa hökumətlərini narahat edən Çin-Amerika razılaşması perspektividir ki, onun şərtləri Vaşinqton və Pekin tərəfindən müəyyən edilir, lakin xərcləri hər kəsə yüklənir. Rəsmi olaraq, Avropa diplomatik sükutunu qoruyur. Heç bir Avropa lideri Prezident Donald Tramp ın qırmızı xalça ilə gələrək Si ni təyyarə pilləkənlərində qarşılamasını alqışlamadı; bu, altmış ildən çox əvvəl bir Avropalı ya – Britaniya baş nazirinə – göstərilən fövqəladə nəzakət idi. Avropa İttifaqı nın icra orqanı olan Avropa Komissiyası da öz mövqeyini saxladı. Lakin bu sükut bir tamaşanın nəticəsindən narahat olan tamaşaçının sükutudur. Avropa siyasət ekspertləri qeyd edirlər ki, son Vaşinqton sammitinin az sayda konkret nəticə verməsi “köhnə qitə” üçün təhlükədir. Avropa qərar qəbul edənlər, heç bir xüsusi məsələni həll etməyən, lakin Vaşinqton və Pekin in noyabrda Şençjen də keçiriləcək Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq görüşündə və dekabrda Mayami də keçiriləcək G20 sammitində danışıqları davam etdirmək niyyətini təsdiqləyən bir sammitin, dünyanın iki ən böyük iqtisadiyyatının öz aralarında güzəştlər mübadiləsi apararaq, nəticədə yaranan hesabı üçüncü tərəflərə təqdim etməsi modelini möhkəmləndirməsindən qorxurlar. Brüssel də yerləşən tanınmış beyin mərkəzi Bruegel ə bağlı tanınmış iqtisadçı Alicia García-Herrero , öz Substack yazısında Avropa nın çətin vəziyyətini yaxşı ümumiləşdirdi. O yazırdı ki, AB -nin kritik girişlərə bazar çıxışı “ Avropa nın yerinin olmadığı ikitərəfli kanalda müzakirə edilir və bu danışıqlar üçün kartlar ( Tayvan a silah satışı, tariflər, Yaxın Şərq əməkdaşlığı) Avropa nın deyil”. Garcia-Herrero əlavə etdi ki, süni intellektlə bağlı müzakirələrdə Avropa dialoq tərəfdaşı kimi “mövcud deyil”. Lakin Çin ə tətbiq olunan hər bir ABŞ ticarət tarifi – Brüssel dən baxıldığında – Çin in Avropa ya yönələn ixrac təkanına çevrilir. Növbənin arxasında AB -nin Çin lə kəsiri hazırda gündə təxminən 1 milyard avro ( 1,46 milyard S$ ) təşkil edir; bu səviyyənin Komissiya Prezidenti Ursula von der Leyen tərəfindən sentyabrın 18-də “dönüş nöqtəsinə” çatdığı barədə xəbərdarlıq edilmişdi. Brüssel iyun ayında Pekin lə danışıqlara başladı və oktyabr ayını konkret irəliləyiş üçün son tarix təyin etdi. Avropa bu son tarixə Vaşinqton la birlikdə yaxınlaşmağa ümid edirdi. Bu ümid bu həftə Vaşinqton da yox olmuş kimi görünür. Daha da pisi, ABŞ-Çin diplomatik atəşkəsi Pekin in Brüssel ə hər hansı bir şey təklif etmək motivasiyasını azaldır. Çin və ABŞ arasında nadir torpaq materiallarına və maqnitlərə çıxışla bağlı müzakirələr Avropa nın zəifliyini daha da üzə çıxarır. Vaşinqton un Pekin dən əldə edəcəyi hər hansı bir çıxış ABŞ firmalarına xidmət edəcək. Avropa sənayesi, o cümlədən qitənin silahlı qüvvələrini yenidən silahlandırması gözlənilən Avropa müdafiə sektoru, kritik materiallara çıxışda növbənin arxasında qalır. Lakin Avropalılar üçün ən böyük narahatlıq son Çin-ABŞ sammitinin təhlükəsizlik nəticələridir. Tramp ın sentyabrın 18-də imzaladığı Rusiya və İran Sanksiyaları Aktı , Rusiya neft və qazının əsas alıcılarına 100 faizə qədər tariflər tətbiq etməyə icazə verir və Çin Rusiya xam neftinin ən böyük müştərisidir. Lakin Si və Tramp arasında Ağ Ev görüşlərində Ukrayna nın müzakirə edildiyi bildirilsə də, ABŞ -ın Çin ə Pekin in Rusiya nın müharibə maşınına dəstəyini azaltması üçün təzyiq göstərəcəyinə dair heç bir əlamət yoxdur. Nəticədə, Avropalılar öz marjinallaşmalarına görə yalnız özlərini günahlandırmalıdırlar. Brüssel dəki AB rəsmiləri Vaşinqton un Çin ticarət təcrübələrinə qarşı sərt olmasını istəyirlər, lakin ABŞ -ın Çin mallarını Avropa ya yönəldən tariflər tətbiq etməsini istəmirlər. Avropa həmçinin Pekin in Moskva nı cilovlamasını istəyir, lakin AB Çin ə Ukrayna ya qarşı Rusiya müharibəsini gizli şəkildə dəstəkləməsinin cəzalandırıcı iqtisadi qiymətini ödəyəcəyini təlqin etmək üçün heç nə etmir, eyni zamanda ABŞ -ın bunu etməsini gözləyir. AB öz siyasi rıçaqlarını gücləndirmək üçün çox az şey edərkən, çoxqütblü qlobal düzəndə əsas aktor kimi qəbul edilmək istəyir. Çin rəhbərliyi bunu çox yaxşı başa düşür. Si nin Vaşinqton dakı son bəyanatlarının əksəriyyəti ABŞ və Çin in Avropa təsirinin böyük ölçüdə silindiyi bir dünyanı idarə etmək üçün “tarixi məsuliyyəti” bölüşdüyü iddialarından ibarət idi.