PEKİN (China Daily/ANN) -- Jiangsu əyalətinin Suzhou Muzeyi ndə davam edən qədim lak əşyaları sərgisində bir əsər xüsusi diqqət çəkir: qara lakdan hazırlanmış və oyma lak motivləri, sədəf inleylə zəngin bəzədilmiş bu buxur qabı dörd yüngülcə xaricə əyilmiş ayaq üzərində dayanır. Onun əsasının mərkəzində, qədim Çin in ən çox sevilən şairlərindən biri olan Li Bai yə (701-762) aid edilən “Kənd Evləri” şeiri parıldayan sədəflə təsvir edilmişdir. Yuxarıda, masaüstü şeirin təsvirlərini əks etdirən rəsmli səhnə ilə oyulmuşdur, hər ikisi ehtimal ki, Ming Sülaləsi (1368-1644) dövründə Çin də ilk dəfə çap edilmiş Tangshi Huapu (Tang Poeziyasının İllüstrasiyalı Antologiyası) kitabındakı illüstrasiyalardan və şeirlərdən götürülmüşdür. Sərginin kuratoru Xi Zhe deyir: “Bu əsər, himayədarının Çin poeziyasına – hər şeydən əvvəl Li Bai yə olan sədaqətini, həm də Edo dövrü ndə (17-19-cu əsrlər) hazırlandığı Yaponiya nın lak sənətinin incəliyini göstərir.” Xi davam edir: “Bir qədər gülməli, hətta ironikdir ki, ehtimal ki, Yaponiya ya ötürülmüş kitabın bir nüsxəsindən istifadə edən himayədar, onun tərtibatçısının şeiri Li Bai yə aid etməkdə əhəmiyyətli bir səhv etdiyini bilməzdi, biz bunu onun poeziyasının əsrlər boyu ötürülməsi haqqında məlum olanlara əsasən müəyyən etmişik.” “Lakin bu, Yaponiya nın Çin ədəbiyyatına və lak əşyalarına tarixi həvəsinin sübutu kimi əsərin dəyərini heç də azaltmır.” Li Bai Tang Sülaləsi (618-907) dövründə yaşamışdır. Və Tang ın qonşusuna təsirinin miqyasını sorğulayanlar üçün sərgi danışan bir nümunə təqdim edir: qırmızı lak qabı, Xi nin sözləri ilə desək, onu “təsdiqlənmiş Tang xəzinəsi” kimi müəyyən edən kağız sənədi ilə müşayiət olunur. Xi qeyd edir: “Qiymətləndirmə Yaponiya da Çin dən ötürüldüyünə inanılan bir obyekt üzərində, ehtimal ki, lazımi təcrübəyə malik şəxslər tərəfindən aparılmışdır.” “Belə bir təyinat əsərə əhəmiyyətli dəyər qazandırmış olardı.” Xi yə görə, lak texnikaları Çin dən Yaponiya ya ilk dəfə eramızın ilk bir neçə əsri ərzində gətirilmiş və Asuka və Nara dövrləri ndə (6-8-ci əsrlər), yəni Tang Sülaləsi nə uyğun gələn bir dövrdə daha tam şəkildə mənimsənilmiş və inkişaf etdirilmişdir. Bu əsərlər Şərqi Asiya da mədəni və bədii mübadilələrin uzun bir davamlılığını sübut edir, bu da Buddizm in və çay hazırlama və istehlak təcrübələrinin ötürülməsini əhatə edirdi, bunlar Çin də Chan Buddizmi nin yüksəlişi və Yaponiya da Zen kimi tanınan sonrakı inkişafı ilə sıx bağlı idi. Sərgidə qara lak çay qabı nümayiş etdirilir, onun daxili və xarici divarı nazik, fasiləsiz parıldayan qızılı xətlərlə incə şəkildə bəzədilmişdir. Bunlar Song Sülaləsi nin (960-1279) məşhur “dovşan xəzi” çini çay qablarını xatırladır, burada yüksək temperaturda bişirilmiş dəmir tərkibli şirlər dovşan xəzinin yumşaq tellərinə bənzəyən incə, zolaqvari izlər əmələ gətirirdi. ABŞ -dakı Cleveland İncəsənət Muzeyi ndə keçirilən 2023-cü il sərgisi Çin in Cənub Cənnəti: Aşağı Yangzi (Yangtze) Deltası ndan Xəzinələr sərgisinin kuratoru Clarissa von Spee yə görə, Çin in Tang və Song sülalələri dövründə Yaponiya dan və Koreya Yarımadası ndan gələn yeni rahiblər bu bölgəyə gələrək monastırlarda Buddist ustalar tərəfindən təkcə dini deyil, həm də ədəbi, estetik və fəlsəfi təhsil almışlar. Minimalist estetika, qədimliyə olan hörmətlə birlikdə Yaponiya da asanlıqla rezonans tapdı. Lakin lak sənətində Yaponiya sənətkarları öyrəndiklərini sadəcə qoruyub saxlamadılar; onlar onu texniki və estetik cəhətdən dəyişdirdilər, ən əsası maki-e vasitəsilə, burada qızıl və ya gümüş tozu nəm lak üzərinə incə şəkildə səpilir və ardıcıl qatlarla möhürlənir. Nəticə dekorativ parlaqlıq və işığın diqqətlə modulyasiya edildiyi və idarə olunduğu bir səthdir. Həmçinin sədəf inleylərinə xüsusi üstünlük verildi, onun dəyişən iridesansı metalın sabit parıltısına əks nöqtə təşkil edir, bu təcrübə ölkənin dəniz resurslarına asan çıxışı ilə asanlaşdırılmışdır. Dəqiqliyə və təmkinliliyə vurğu ilə, ikincisi təbiətin və mövsümlərin təsvirində rəsmli boşluğun ölçülü istifadəsi ilə əldə edilmiş, texnika Edo dövrü ndə yüksək dərəcədə incə, kodlaşdırılmış bir forma çatdı. Bu mərhələdə onun təsiri təkcə Avropa ya deyil, həm də əvvəlki ötürülmələrin əksinə olaraq, Qing Sülaləsi (1644-1911) dövründə Çin ə qayıtdı. Davam edən sərgi bu iki tərəfli mübadiləni təsdiq edən bir neçə əsəri əhatə edir. Bunların arasında lak yelpik, bağlama motivli düzbucaqlı qutu və çiçək bəzəkli tutacaqlı çaydan – son ikisi Qing imperator kolleksiyası ndandır. Bu əsərlərdə qara fonda qızıl, istər incə səpilmiş, istərsə də boyanmış ləçəklərdə olsun, Çin sənətkarları tərəfindən Yaponiya lak sənətinin mənimsənilməsindən xəbər verir. Bu arada, 18-ci əsrə qədər Çin lak əşyaları artıq Avropa nın Chinoiserie zövqünün formalaşmasında əhəmiyyətli rol oynamışdı – bu, Çin sənətinin təsəvvür edilmiş və ya uyğunlaşdırılmış elementlərinə əsaslanan, Qərb prizmasından yenidən şərh edilmiş bir üslubdur – onun fərqli vizual dili mebeldən interyer bəzəyinə qədər müxtəlif media vasitələrində ifadə tapmışdır. Bu kontekstdə lak əşyaları həmçinin Qianlong imperatoru tərəfindən 1793-cü ildə Macartney Səfirliyi nə təqdim olunan imperator hədiyyələrinin bir hissəsini təşkil edirdi, bu, iki ölkə arasında ticarəti genişləndirmək ümidi ilə Qing sarayı na göndərilmiş Britaniya diplomatik missiyası idi. Lakin səfirlik öz ilkin məqsədlərinə nail ola bilmədi. Qing sarayı , öz sisteminin kifayət qədər olduğuna əmin olaraq, belə tələbləri qarşılamağa az ehtiyac gördü, Britaniya maraqları isə incə əşyalardan daha çox, öz kommersiya ambisiyalarına uyğun şərtlərlə ticarətin genişləndirilməsində idi, bu da zamanla işğal yolu ilə həyata keçiriləcəkdi. Qing sarayı nın Tiryək Müharibələri ndəki məğlubiyyəti qeyri-bərabər müqavilələrin imzalanmasına və limanların açılmasına səbəb oldu. Bu daha geniş trayektoriya fonunda, bir vaxtlar diplomatik hədiyyə kimi təqdim olunan lak əşyaları daha mürəkkəb bir işıqda görünür: təkcə estetik nailiyyətin ifadəsi kimi deyil, həm də güc balansının qəti şəkildə dəyişdiyi, mədəniyyətlərarası qarşılaşmaların şərtlərini yenidən müəyyənləşdirən dəyişən bir dünyanın sakit prelüdası kimi. “Lak əşyalarında faydalılıq və gözəllik heç vaxt ayrı deyil: o, saxlayır, bəzəyir, davam edir. O, gündəlik istifadənin və çoxdan keçmiş tarixlərin daşıyıcısıdır,” Xi deyir.