Düz 100 il əvvəl Guardian qəzeti Londonun ilk məscidinin açılışı haqqında yazmışdı. Bu, Cənubi Londonun şəhərətrafı ərazisinin mərkəzində, təmiz çiçək bağları ilə əhatə olunmuş təsirli ağ bina idi. Bir hesabatda məscid, qeyri-adi ətrafında “gözəllik nümunəsi” kimi təsvir edilmişdi. Açılış mərasimində iştirak edən jurnalistlər məscidin böyük qara qapılarının gümüş açarla açılmasının şahidi oldular. Təntənəli açılışda təxminən 600 görkəmli qonaq iştirak etmişdi. London Məscidi kimi də tanınan Wandsworthdakı Fazl Məscidində yüz illik yubiley şənlikləri ərəfəsində çoxlu fəaliyyətlər həyata keçirilir. Putney Labour partiyasından millət vəkili Fleur Anderson məscidin, Böyük Britaniyanın Əhmədiyyə Müsəlman icmasının üzvlərinə ev sahibliyi etdiyini və ərazidə nə qədər sevildiyini qeyd edir. O deyir: “Bu məscidin təqdim etdiyi möhtəşəm yeməklər olmadan heç bir küçə partisi tamamlanmır.” Böyük Britaniya Əhmədiyyə Müsəlman İcmasından Mahmood Rafiqin sözlərinə görə, daha geniş icmanın bir hissəsi olmaq məscidin əsas etosunun vacib hissəsidir. Onlar Eid bayramında yerli uşaqlara şirniyyat paylayır, qonşulara Milad təbrikləri göndərir, yerli ətraf mühitin təmiz saxlanmasına kömək edir və hücumlara məruz qaldıqda digər inanclara dəstək nümayiş etdirirlər. Məscid namazla yanaşı, bir çox başqa məqsədlər üçün də istifadə olunub; İkinci Dünya Müharibəsi zamanı hava hücumundan sığınacaq, daha yaxınlarda isə qanvermə və Covid-19 peyvəndi mərkəzi kimi fəaliyyət göstərib. Onun əsas mesajı “hamıya sevgi, heç kimə nifrət yoxdur”dur ki, bu da düşmənçiliklə dolu siyasi və dini bölünmələr dövründə xüsusilə aktualdır. Rafiq deyir: “Şükürlər olsun ki, bu məsciddə çoxlu islamofobiya ilə qarşılaşmamışıq. Lakin avtomobillərin yanından keçərək aqressiv şəkildə siqnal verməsi kimi aşağı səviyyəli təcavüz hadisələrində artım müşahidə olunub.” Southfields ərazisində yerləşən bina 2018-ci ildə Historic England tərəfindən siyahıya alınmış statusa layiq görülüb. Bir əsr əvvəl ilk açıldığı vaxtdan bəri az dəyişmiş kimi görünür, nazik şaquli pəncərələri, yaşıl günbəzi və təmiz ağ xarici görünüşü ilə. İngilis qızılgüllərindən gələn rəng çalarları hələ də məscidi əhatə edən bağlarda özünü qabarıq şəkildə göstərir. Məscidin tikintisi üçün torpaq alınması əsasən Hindistanın Qadian şəhərindən olan bir qrup Əhmədi müsəlman tərəfindən maliyyələşdirilib, onların bir çoxu qadınlar idi ki, Londonun ilk məscidinin qurulması üçün zərgərliklərini satmışdılar, baxmayaraq ki, bitmiş binanı heç vaxt ziyarət edə bilməyəcəklərini bilirdilər. Məscid rəhbərləri bu əlamətdar ad gününün mesajını “bir əsrlik əlaqə” kimi təqdim edirlər. Yubileyi qeyd etmək üçün 10 000 evsiz insana pulsuz yemək veriləcək. Məscidin sadiq üzvü, 65 yaşlı Munir Dean , babası və atasının məscidin inkişafında əsas rol oynaması ilə onun tarixini öz ailəsi vasitəsilə izləyə bilir. O, məscidin qurucularının Birinci Dünya Müharibəsindən sonra iman, sülh və bəşəriyyəti birləşdirmək kimi xüsusi bir vizyona sahib olduqlarını söylədi. İlk günlərində məscid Viscount və Viscountess Allenby kimi yüksək cəmiyyətdən qonaqları qəbul edir və ən yaxşı çini fincanlarda çay vermək kimi bəzi çox ingilis ənənələrinə sahib idi. O deyir: “Məscidə gələn qonaqlara samosadan daha çox qaymaqlı skons təqdim edilirdi.” İlk günlərində, Böyük Britaniyanın müsəlman əhalisi indiki ilə müqayisədə xeyli az olanda, ətrafda halal qəssablar yox idi və insanlar həftəlik ziyafət üçün avtomobillərə doluşaraq Londonun Aldgate East hissəsindəki məşhur koşer duzlu mal əti restoranı olan Blooms -a gedirdilər ki, ətli sendviçlər yesinlər – koşer əti halal qəbul edilir, çünki heyvanların kəsilmə üsulları eynidir. Lancashire aktyoru, müğənnisi və komediyaçısı Gracie Fields ilə eyni küçədə böyüyən Bilal Nuttall , Birinci Dünya Müharibəsi zamanı Yaxın Şərqdə xidmət etdikdən sonra İslama keçdi və məscidin möəzzini olaraq möminləri namaza çağırdı. Məscidin tarixi qeydlərinə görə, 1930-cu illərdə məscidin imamı Abdur Rahim Dard , Pakistanın Hindistandan ayrı bir ölkə kimi qurulmasına gətirib çıxaran inkişaflarda mühüm rol oynamışdı. Londonun Lincoln Inn Fields -də təhsil almış Hindistanlı siyasətçi və vəkil Muhammad Ali Jinnah o zaman Hampstead -də yaşayırdı. Deanın sözlərinə görə, o, “çox ingilis centlmeni” idi və ən yaxşı Savile Row kostyumlarını geyinən zövqlü bir insan idi. O, Hindistandakı müsəlmanların hüquqlarını müdafiə edirdi, lakin ruhdan düşmüşdü və Böyük Britaniyada qalaraq hüquq karyerasını davam etdirməyi düşünürdü. Dard onu əksinə inandırdı və o, Fazl Məscidinin bağlarında əsas nitq söylədi ki, bu da Hindistanın gələcəyində və o zamankı Britaniya Hindistanının müstəqil Hindistan və Pakistana bölünməsində dönüş nöqtəsi oldu. O, növbəti il Hindistana qayıtdı və 1947-ci ilin avqustunda Pakistan müstəqil dövlət olanda onun general-qubernatoru oldu. Əhmədiyyə Müsəlman İcmasının hazırkı və beşinci lideri Mirza Masroor Ahmad , məscidin tarixinin qonşulara xidmət etmək, Böyük Britaniyaya sədaqət göstərmək və inancından və ya mənşəyindən asılı olmayaraq bütün insanlarla sülh qurmaq prinsiplərini əks etdirdiyini söyləyir. “Bu yüz illiyi qeyd edərkən, dua edirəm ki, məscid gələcək nəsillər üçün sülh mayakı və insanları bir araya gətirmək vasitəsi olmağa davam etsin.” İcma məscidin son yüz ilini düşünərkən, Dean gələcəyə baxır. “Mesajımız olduqca zamansızdır. Onun son istifadə tarixi yoxdur. Növbəti yüz ili gətirin,” deyir.