Rosie Whitfield ana olmazdan əvvəl özünü çox sakit uşaqların valideyni kimi təsəvvür edirdi. O, gülərək deyir: “Sonra iki vəhşi oğlum oldu”. Uşaqları doğulduqdan sonra Rosie saatlarla internetdə ən yaxşı məsləhətləri axtarır və valideynliyə xüsusi bir yanaşmaya – empatiyaya və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan, cəzaya az diqqət yetirən, lakin sərhədləri olan yumşaq valideynlik (Gentle parenting) fəlsəfəsinə cəlb olunur. Lakin o, yuxu cədvəllərindən tutmuş uşaq kaprizlərinə qədər etdiyi seçimlərin “onların həyatını əbədi məhv etdiyindən” daim narahat idi. Rosie yumşaq valideynlik fəlsəfəsinin özünü günahlandırmır, əksinə, onlayn valideynlik məsləhətlərinin ümumi miqdarının “həddindən artıq” olduğunu və “adi valideynlik seçimlərini dünyanın sonu kimi hiss etdirdiyini” deyir. Əslən Birmingem dən olan və hazırda Dubay da yaşayan Rosie deyir: “Mən hiss edirdim ki, əgər qabları yuyarkən və ya qəhvə içərkən 20 dəqiqəlik televizoru yandırmağı seçsəm, uşaqlarımın beynini məhv etməyi seçmiş oluram”. Rosie inanır ki, hər valideynlik qərarını şübhə altına aldığı üçün onun özünə inamı və intuisiyası əlindən alınıb. Və o tək deyil. Hökumət araşdırmaları göstərir ki, kiçik uşaqları olan valideynlərin təxminən üçdə ikisi mövcud valideynlik məlumatlarının həddindən artıq çox olmasından narahatdır və ziddiyyətli məsləhətlərlə mübarizə aparır, bir çoxu dəstək üçün sosial media ya üz tutur. Və bu, təkcə erkən yaşlara aid deyil. Action for Children xeyriyyə təşkilatının araşdırması göstərib ki, məktəbdən yayınma, DEHB (ADHD) və ya psixi sağlamlıq problemləri ilə bağlı kömək üçün təşkilata müraciət edən yeniyetmə valideynlərinin çoxu, tez-tez özlərinin narahatlığını, yorğunluğunu və tükənmə həddində olduqda empatiya və səbirlə valideynlik etməyin qeyri-müəyyənliyini təsvir ediblər. Bir sıra valideynlik fəlsəfələri və ya “brendləri” ilə üz-üzə qalan bu məsləhətlərin hamısı valideynlərə kömək edir, yoxsa onları daha çox narahat edir? Və həqiqətən də valideynliyin ən yaxşı yolu varmı? Yoxsa, mükəmməl valideyn olmağa çalışarkən intuisiyamızı itiririk? Bugünkü valideynlər uşaqları zərərdən yaxından izləməyə və qorumağa yönəlmiş “ helikopter valideynlik ” və ciddi valideynlik, yüksək nailiyyət gözləntilərini əhatə edən “ pələng valideynlik ” kimi valideynlik üslubları ilə qarşılaşırlar. Həmçinin uşağının yolundakı maneələri aradan qaldırmağa çalışan “ qar təmizləyən valideynlər ” və möhkəm, lakin çevik olmağı hədəfləyən “ delfin valideynlər ” də var. “ Sübuta əsaslanan valideynlik ” (Evidence‑Based Parenting) kitabının müəllifi Matilda Gosling deyir ki, bir çox valideynlik dəbləri və ya tendensiyaları valideyn və uşaq arasında sadə olması lazım olan münasibətləri çətinləşdirir. “Bəzi valideynlər düşünürlər ki, ‘mən qar təmizləyən valideyn olmalıyam və bütün bu maneələri yoldan təmizləməliyəm’.” “Lakin bu, əslində insan olmanın olduqca fundamental hissəsi olan, yəni isti münasibət qurmaq, uşaqlarını sevmək və onların ətrafında müəyyən sərhədlər qoymaq kimi bir şeyi həqiqətən çətinləşdirir.” Valideynliyin ən çox öyrənilən modellərindən biri inkişaf psixoloqu Diana Baumrind dən gəlir. Baumrind üç valideynlik üslubunu müəyyən etmiş, daha sonra dördə qədər genişləndirmişdir: avtoritetli (yüksək istilik və yüksək nəzarət), avtoritar (aşağı istilik və yüksək nəzarət), icazəverici (yüksək istilik və aşağı nəzarət) və laqeyd (aşağı istilik və aşağı nəzarət). 1 000-dən çox araşdırmaya baxmış Gosling deyir: “Avtoritetli valideynlik qızıl standartdır”. Araşdırmalar göstərib ki, istiliklə aydın sərhədləri birləşdirən avtoritetli yanaşma ilə böyüdülən uşaqlar daha yaxşı akademik nəticələr əldə etməyə, daha yüksək özünə hörmətə və daha güclü sosial bacarıqlara sahib olmağa meyllidirlər. Lakin yumşaq valideynliyin bu çərçivəyə necə uyğun gəldiyi mübahisəlidir. Gosling bunun icazəverici tərəfə düşdüyünə inanır. “Bu, daha çox uşaq yönümlüdür. Uşaq o qədər nəzarətə sahib olur ki, kənardan heç bir təhlükəsizlik hissi gəlmir.” Lakin “yumşaq valideynlik” terminini yaratması və populyarlaşdırması ilə tanınan Sarah Ockwell-Smith bununla qətiyyən razılaşmır. O, “Bu [yumşaq valideynlik] qətiyyən icazəverici deyil” deyir və onu Baumrindin avtoritetli kateqoriyasına aid edir. Aydın sərhədlər “çox vacibdir”. Lakin sosial media, Ockwell-Smith-i dərindən məyus edən, yorğun valideynlərin supermarketdə kapriz edən uşaqla sakitcə danışdığı memlərlə doludur. “Mən Instagram lentlərindən və TikTok lardan uzaqlaşmalıyam, çünki sadəcə ‘Bu, yumşaq valideynlik deyil’ şərhini yazmaq istəyirəm”. “Sizin ev qaydalarınız, ailə limitləriniz, intizamınız və nəticələriniz var. Lakin fərq ondadır ki, biz intizamı cəzalandırmaqdan daha çox öyrənmə və tədris kimi qəbul edirik.” O, iddia edir ki, uşaq kaprizləri və yeniyetmə davranışları “onlar yaramazlıq edir” və ya “məndən nifrət edirlər” kimi deyil, davam edən beyin inkişafı prizmasından nəzərdən keçirilməlidir. Lakin termin populyar olsa da, Ockwell-Smith inanır ki, yumşaq valideynlik hələ də kənar bir hərəkatdır və avtoritar valideynlik dominant üslub olaraq qalır. Təxminən 80 il əvvəl amerikalı pediatr Dr. Benjamin Spock “ Körpə və Uşaq Baxımı ” (Baby and Child Care) adlı bir kitab nəşr etdi ki, bu da milyonlarla nüsxə satdı və nəsillər boyu analar üçün əsas məsləhət mənbəyi oldu. Açılış cümləsi “Özünüzə güvənin. Düşündüyünüzdən daha çox bilirsiniz...” idi. Kitab o dövrün sərt valideynlik normalarına meydan oxudu və sonrakı onilliklərdə valideynlərə artan sayda səslərdən daha çox məsləhət verildi. Valideynliklə bağlı araşdırmalar getdikcə erkən yaşlara – hamiləlikdən iki yaşa qədər olan dövrə – ömür boyu emosional və fiziki sağlamlığın təməllərinin qoyulduğu dövrə yönəlib. Valideynlər üçün bu, uşaqları üçün ən yaxşı nə olduğu barədə rəqabətli mesajlar arasında daha çox məsləhətə ehtiyac duymaq deməkdir. Valideynlik Mədəniyyəti Araşdırmaları Mərkəzi nin direktoru Professor Ellie Lee , körpə qidalanması ilə bağlı anaların özünə inamı və qeyri-müəyyənliyi üzrə araşdırmalar da daxil olmaqla, iyirmi ildən artıqdır ki, valideynliyi öyrənir. O deyir ki, 1990-cı illərdə valideynliyin ictimai siyasətin artan diqqət mərkəzinə çevrilməsi ilə böyük bir dəyişiklik baş verib. “Siyasətçilər deməyə başladılar ki, ‘Valideynlik dünyanın ən çətin işidir. Uşaqlar təlimatla gəlmir. Biz valideynlərə rəhbərlik etməliyik. Valideynlərə daha çox dəstək lazımdır. Bizə valideyn təhsili lazımdır’.” O izah edir ki, qarın üstə yatmaqdan tutmuş qidalanmaya, düzgün uşaq arabasına qədər ailə həyatının demək olar ki, hər bir aspekti ilə bağlı məsləhətlər ortaya çıxmağa başladı. Prof. Lee iddia edir ki, bəzi ictimai sağlamlıq kampaniyaları, məsələn, beşik ölümləri ilə bağlı araşdırmalardan sonra körpələri üzü üstə yatıtmamaq barədə məsləhətlər zəruri olsa da, artan məsləhət mədəniyyəti valideynləri paranoyak etməyə başladı. O deyir: “Dr. Spockun ‘özünüzə güvənin’ fəlsəfəsi indi çox əks-mədəni bir məsləhətdir”. “Bunun əvəzinə biz ‘həmişə kömək axtarın’ deyirik.” O inanır ki, bu, valideynləri hər şeyi “düzgün” etmək barədə daha çox narahat edib. O, altı ay ərzində yalnız ana südü ilə qidalandırma və ya uşağın nə qədər qarın üstə yatmağa ehtiyacı olması kimi nümunələrdən istifadə edərək deyir: “İndi çox yüksək riskli kimi təqdim olunan bəzi şeylər əslində elə deyil”. “Bu dəhşətlidir, çünki valideynlər tamamilə tükənirlər.” Ockwell-Smith deyir ki, məsləhətlərin həcmi “qulaqbatırıcı və çaşdırıcı” ola bilər. O deyir: “Əslində, valideynlər sadəcə özləri öyrənməli və intuisiyalarına güvənməlidirlər”. Digərləri isə tamamilə yanlış məsləhətlərin verilməsi probleminin də olduğunu qeyd edirlər. Ruth Watts , onlayn yanlış məlumatlardan narahat olduqdan sonra sosial mediada məzmun paylaşmağa başlayan bir tibb bacısıdır. O, “mütəxəssislərin” valideynlərə körpələri erkən bərk qidaya keçirməyi, tibbi təhsili olmadan dil bağı və ya allergiyalar üçün müalicə məsləhətləri verməyi və valideynlərə körpələri altı aydan əvvəl öz otaqlarına qoymağı tövsiyə etdiyini görmüşdü. O iddia edir ki, bir çox ailələr daha uzun saatlar işləyir, eyni zamanda səhiyyə xidmətləri azaldılır, bu da daha çox valideynin ana südü ilə qidalanma, davranış və yuxu dəstəyi üçün onlayn axtarış etməsinə səbəb olur. “Biz veb-sayt oxumaqdansa, insanlardan daha çox şəxsi, söhbətə əsaslanan yanaşma axtarırıq.” Ailə həyatını formalaşdıran bir çox amil valideynlərin nəzarətindən kənarda qalır. Uşağın xasiyyəti, xüsusi təhsil ehtiyacları, ailə dəstəyi, maliyyə və öz tərbiyələri ailə həyatına təsir edə bilər. Bəziləri valideynliyin çətinləşmədiyini, lakin gözləntilərin artdığını desə də, digərləri bugünkü valideynlərin gənclərin psixi sağlamlığı ilə bağlı artan narahatlıqlarla əvvəlki nəsillərə nisbətən daha mürəkkəb problemlərlə üzləşdiyini iddia edirlər. Həmçinin uşaqların ekran qarşısında daha çox, açıq havada isə daha az vaxt keçirməsi ilə bağlı mübahisələr var, məktəblər isə artan davranış problemləri və qaydalara, avtoritetə daha az hörmət olduğunu bildirirlər. Prof. Lee inanır ki, valideynlərin özünə inamı bütün zamanların ən aşağı səviyyəsindədir. O iddia edir: “Məncə, valideynlər indi uşaqları intizamlandırmaqdan çox narahatdırlar, çünki bunun onlara necə təsir edəcəyindən qorxurlar”. Valideynliyin “düzgün” yolu ətrafındakı qarışıqlıq bəzi valideynləri kömək üçün kurslara üz tutmağa sövq edib. 22 yaşlı qızı, dörd yaşlı oğlu və altı aylıq qızı olan Aymara Lamche-Brennan , yayda məktəb qapısında başqa bir ananın kursa getdiyini söyləməsindən sonra bir kursa yazıldı. Aymara London dakı evindən deyir: “Flyerdə ‘bu, dünyanın ən çətin işidir’ yazılmışdı və mən düşündüm ki, bəli, elədir, necə kömək edə bilərsiniz?” “Qızım olanda 19 yaşım var idi və valideynlik üslubları haqqında çox düşünmürdüm, o hər yerdə mənimlə idi və mən sadəcə axına uyğun gedirdim, amma indi həqiqətən bilmək istədiyim odur ki, valideynlikdə hansı sadə qələbələr var?” Aymara dedi ki, getdiyi Circle of Security kursu ona praktiki vasitələr verdi ki, uşaqlarına hisslərini təşkil etməyə kömək edə bilsin, lazım gəldikdə məsuliyyəti öz üzərinə götürsün və nə vaxt stressə düşdüyünü anlasın. “Bu, sizə necə valideynlik etməyi öyrətmir. Bu, sizə düşünməyə kömək edir,” deyir keçmiş sosial işçi və London , Derbyshire və Cambridgeshire də kurslar keçirən Connected Lives xeyriyyə təşkilatının direktoru Jennifer Peters . O deyir ki, əksər valideynlər uşaqları üçün ən yaxşısını istəyirlər, lakin ora necə çatacaqlarını həmişə bilmirlər və rəhbərlik faydalı ola bilər. Peters deyir: “Məncə, insanlar məlumat bombardmanına məruz qalmamalıdırlar, lakin qrup təcrübəsi sizə ‘oh, bu təkcə mən deyiləm’ düşünməyə kömək edir və hər şeydən bir addım geri çəkilməyə imkan verir”. Dubayda isə Rosie deyir ki, ikinci uşağının doğulması hər şeyi dəyişdi, çünki oğullarının “tamamilə əks” olduğunu və hər kəsə uyğun bir həll yolu olmadığını anladı. Birmingemə son səfəri də bəzi perspektivlər verdi. Böyük oğlu kapriz edirdi və Rosie özünü tanış bir narahatlıqla mübarizə apararkən tapdı. “Əgər onu yuxarı göndərsəm, ona emosional zərər vururam? Buna görə bağlanma pozğunluğu inkişaf edəcəkmi?” Lakin anası dedi: “Sadəcə onu yuxarı göndər. O, [yuxarıda olarsa] qardaşının başına atla vura bilməz. Hərəkətlərinin arxasında dur.” Rosie bu “nəsil məsləhətini” qəbul edir və digər analara tək olmadıqlarını göstərmək üçün “sosial mediada şikayətlənməyə” başlayıb. Ana olduğu ilk bir neçə ilinə nəzər salaraq, bir şeyi bilmək istədiyini söylədi. “Mükəmməl valideyn yoxdur.” Üst şəklin müəllifi: Getty Images