Mumbay : Son bir neçə həftədə, ən azından müvəqqəti olaraq, maliyyə bazarlarında prioritetlər dəyişib. Səhmlər əvəzinə darıxdırıcı istiqrazlar diqqət mərkəzindədir. ABŞ -dan Yaponiya ya qədər bir çox ölkə diqqətdə olsa da, Fransa istiqraz bazarı fırtınasının mərkəzindədir. Fransa istiqrazlarına nə oldu? OAT kimi tanınan Fransa dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi 5%-i keçib, çünki investorlar ölkənin dövlət borcunu idarə edə bilməyəcəyi ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən satışlar ediblər. OAT və Almaniya istiqrazları (bundlar) arasındakı gəlirlilik fərqi rekord həddə çatıb və 15 il əvvəl maliyyə böhranının mərkəzində olan Yunanıstan və İtaliya dan daha çox ödəniş tələb edir. Fransa ilə bağlı bu qəfil qorxu niyə yarandı? Bir çox ölkə böyük borc problemləri ilə üzləşsə də, Fransa nın vəziyyəti daha mürəkkəbdir. Ölkə gələn il seçkilərlə üzləşir. Və iki potensial lider – kim qalib gəlirsə-gəlsin – öz fiskal planları ilə investorları rahatlatmaq üçün az şey təklif edir. Nə sağçı Le Pen , nə də solçu Jan-Lük Melenşon xərcləri azaltmaq və ya gəlirləri artırmaq üçün konkret yol xəritələri təqdim etməyəcəklər. Satışları nə tətiklədi? Son vaxtlara qədər əksər Avropa ölkələrinin istiqrazları bir-biri ilə paralel ticarət edilirdi. Lakin Yapon investorlar qəfildən Fransa ya qarşı bədbin mövqe tutaraq satışlar etdilər. Yaponlar xarici aktivlərinin təxminən 6,6%-nə, yəni 145 milyard dollar ına Fransa istiqrazlarında sahibdirlər. Son bir neçə ayda Yapon Hökumət İstiqrazları nın gəlirliliyindəki artım səbəbindən, Fransa istiqrazlarından daha çox öz ölkəsinin kağızlarına sahib olmaq daha sərfəlidir, çünki hedcinq xərcləri səbəbindən Fransa istiqrazları baha başa gəlir. Fransa nın makro göstəriciləri nə qədər yaxşıdır? Fransa nın kəsiri 2026-cı ildə 5,4% səviyyəsində proqnozlaşdırılır ki, bu da ardıcıl beşinci ildir 5%-dən yuxarıdır və onun ÜDM-ə nisbətdə borcu 120%-dir. Bəs bu, bəzi digər ölkələrdən az deyilmi? Bəli, lakin Fransa nın problemi ondadır ki, onun nominal iqtisadi artımı ləng olub və gəlir əldə etmək çətindir. Ölkə bu il üçün ÜDM artım proqnozunu 1%-dən yarıya endirib. 5%-lik kəsir hədəfi Avropa İttifaqı nın 3%-lik hədəfindən yüksəkdir. Avropa İttifaqı nda presedent varmı? Bəli. Təxminən 15 il əvvəl Avrozonası maliyyə böhranı ilə üzləşmişdi, Portuqaliya , İtaliya , İrlandiya , Yunanıstan və İspaniya defolt həddində idi və əlaqələri kəsilmək üzrə idi, bu da onlara PIIGS ləqəbini qazandırmışdı. Lakin Avropa Mərkəzi Bankı nın rəhbəri Mario Draqi avronu qorumaq üçün “nə lazımdırsa edəcəyinə” söz verərək valyutanı xilas etmişdi. Fransa daha da zəifləsə, AMB onu xilas edə bilərmi? Həddindən artıq vəziyyətdə, mərkəzi bankın imkanları var. Lakin hələ Yunanıstan deyil. AMB -nin 2022-ci ildə bazarda xaosun qarşısını almaq üçün limitsiz istiqraz ala biləcəyi Transmission Protection Instrument adlı bir proqramı var. Lakin bu, Fransa problemi olduğu üçün kömək ala bilməyə bilər. Amma əgər Belçika və İtaliya kimi digər borclu ölkələri də əhatə edən bir yoluxucu vəziyyətə çevrilərsə, AMB regionu xilas edə bilər. Fransa digər ölkələrlə necə müqayisə olunur? Fransa və Avropa nın ən böyük iqtisadiyyatı olan Almaniya nın 10 illik istiqraz gəlirlilikləri arasındakı fərq 150 baza bəndi artaraq, sentyabr ayında bildirilən 50 baza bəndi fərqindən demək olar ki, üç dəfə çox olub. Avropa borc bazarında ən yaxşı hesab edilən Almaniya bundları hazırda təxminən 3,45% səviyyəsində ticarət olunur. Bu, Yunanıstan istiqrazlarının gəlirliliyinin 44%-ə yüksəldiyi xatirələri yenidən canlandırıb. Bəs istiqraz bazarından gələn siqnallar nədir? ABŞ , Böyük Britaniya , Yaponiya və s. ölkələrdə 2002-ci ildən bəri görünməyən istiqraz gəlirliliklərində sıçrayışlar müşahidə olunur. 2008-ci il Qlobal Maliyyə Böhranı ndan bəri görünməmiş dövlət borcu sayəsində investorlar tətil edirlər. ABŞ -ın etalon istiqrazı 5%-dən yuxarı ticarət olunur. Meta , Softbank , Oracle kimi süni intellekt investorları tərəfindən artan istiqraz satışları istiqraz yanğınına daha da od qatır.