[P1] Sinqapur — İnvestorların və hökumətlərin qlobal iqtisadiyyatı yüksəltmək üçün güvəndiyi texnologiya, eyni zamanda böyüməyə təhdid edən təzyiqlər də yaradır. Bunu Beynəlxalq Valyuta Fondunun rəhbəri bildirib və siyasətçiləri borcla bağlı ağrılı seçimləri təxirə salmamağa çağırıb. İdarəedici direktor Kristalina Georgieva çərşənbə günü Sinqapurda keçirilən tədbirdə auditoriyaya deyib ki, süni intellekt “dünya iqtisadiyyatında ölkələrin nisbi sərvətlərinin əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir”. Lakin süni intellektin inkişafı, artan enerji xərcləri və rekord dövlət borcunun üçqat təzyiqi bu onillikdə onsuz da “qeyri-qənaətbəxş” böyüməyə meydan oxuyur. Georgieva deyib: “Onu sevin, nifrət edin, ya da qorxun, süni intellekt artıq buradadır”. [P2] Gələn həftə başlayacaq bir sıra BVF və Dünya Bankının illik iclasları ərəfəsində çıxış edən Georgieva, qlobal iqtisadiyyatın eyni anda iki istiqamətə çəkildiyini bildirib: Körfəzdə səkkizinci ayına daxil olan müharibədən qaynaqlanan “mənfi enerji təchizatı şoku” və süni intellekt investisiya bumu nəticəsində yaranan “müsbət tələb şoku”. O, bu iki amilin birgə təsirinin “dünya üzrə olduqca qeyri-bərabər” olduğunu qeyd edib. [P3] Müsbət tərəfdən, ÜDM-də qlobal süni intellekt investisiyalarının payı dəmir yollarının, elektrik şəbəkəsinin və ya telekommunikasiya şəbəkəsinin qurulmasına sərf olunan məbləğlərə çatacaq və yəqin ki, onları ötəcək. O bildirib ki, süni intellekt avadanlıqları və əlaqəli texnoloji məhsullar artıq dünya mal ticarətinin onda birindən çoxunu təşkil edir. BVF hesab edir ki, düzgün tətbiq edildiyi təqdirdə süni intellekt illik dünya iqtisadi artımına yarım faiz bəndi qədər əlavə edə bilər. Georgieva deyib: “On il ərzində 3%-dən 3,5%-ə yüksəlmək – bu, dünya iqtisadiyyatına ASEAN ölçüsündə bir iqtisadiyyat əlavə etmək kimidir”. [P4] Lakin faydalar yüksək dərəcədə cəmləşmiş ola bilər. O bildirib ki, bu bum qlobal süni intellekt təchizat zəncirində daha az iştirak edən iqtisadiyyatları əsasən yan keçir və “dünya üzrə iqtisadi bərabərsizliyin genişlənməsi riskini artırır”. Bu bum həmçinin ABŞ-dan Avropaya və Asiyaya qədər siyasətçiləri narahat edən inflyasiya qorxusunu gücləndirir. O deyib ki, “süni intellektin tikinti bumu inflyasiya yaradır”, eyni zamanda enerji və ərzaq şokları, tariflər və müdafiə xərcləri də. Yaxın Şərq münaqişəsi diplomatik çıxış yolları olmadan davam etdiyi üçün neft qiymətləri barel başına 100 dollardan yuxarı qalıb. Neft emalı gücü enerji təchizatını sıxdığı üçün pərakəndə dizel qiymətləri də rekord həddə çatıb. [P5] Bu inflyasiya təzyiqi birbaşa istiqraz bazarlarına axır, çünki ABŞ , Almaniya və Yaponiyada istiqraz gəlirləri onilliklərin ən yüksək səviyyəsinə qalxıb. Süni intellektlə əlaqəli borcalanlar tərəfindən uzunmüddətli özəl istiqraz emissiyalarının artması da hökumətlərlə kapital uğrunda rəqabət aparır, baxmayaraq ki, artımın bir hissəsi daha sürətli böyümə gözləntilərini əks etdirə bilər, Georgieva deyib. [P6] Georgieva bildirib ki, qlobal dövlət borcu İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən yüksək səviyyəyə yaxınlaşır və tezliklə ÜDM-in 100%-ni ötəcək, inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar isə “ən pis pozuculardır”. 17 il ərzində hökumətlər “nisbətən asan bir dövr” keçiriblər, çünki faiz dərəcələri böyümə dərəcələrindən aşağı qalıb. “İndi daha yüksək faiz dərəcələri buna son qoyur.” O deyib ki, faiz-böyümə fərqi indi “çox daha az əlverişlidir” və “daha da yüksəlməyə hazırlaşır”, bu da o deməkdir ki, fiskal səy olmadan borc nisbətlərini azaltmaq üçün lazım olan böyümə indi “yaxın gələcəkdə əlçatmazdır”. [P7] Gərginlik artıq Avropada görünür, burada Almaniya bundları üzərindəki spredlər təkcə Fransa və İtaliya üçün deyil, həm də avrozonanın böhranından sonra borc və kəsirləri azaltmış İrlandiya , Portuqaliya və digərləri üçün genişlənir. Dövlət borcunu şişirdən bir sıra şoklardan sonra və əksər ölkələrin fiskal kəsirləri pandemiya öncəsi ortalamalardan yuxarı qaldığı üçün, Georgieva deyib ki, “fiskal məkan doldurulmağa ehtiyac duyur”. [P8] Georgieva həmçinin süni intellekt bumunun özündə maliyyə sabitliyi riskinə işarə edib. O bildirib ki, güclü korporativ gəlirlər səhm qiymətlərini və sərvət effektlərini artırır, lakin “əgər gəlirlər gözləntiləri qarşılamasa, hipermiqyaslı şirkətlərin leverage-i və ABŞ səhmlərinin böyük və artan qlobal holdinqləri məyusluğu genişmiqyaslı bir şoka çevirə bilər”. [P9] İnsanların yeni texnologiyanı qısa müddətdə şişirtdiyini və uzun müddətdə qiymətləndirmədiyini iddia edən Amara Qanununa istinad edərək, o deyib ki, “bugünkü süni intellekt tikinti bumu ilə sabahkı süni intellekt faydalarının gəlişi arasındakı keçid dövründə maksimum risk dövrünü keçəcəyik”. Georgieva bildirib ki, ilk müdafiə xətti tənzimləmə və nəzarətdir. O deyib: “İndi bir çox ölkələrin monetar siyasətində ehtiyatlı şahin meyli üçün yaxşı vaxt ola bilər”.