BANQKOK — Siyasətçilər süni intellektin iş yerlərinə təsir edib-etməyəcəyini müzakirə etməkdən, süni intellektin yaratdığı pozulmalar barədə sərt xəbərdarlıqlar etməyə və nəticələri yumşaltmaq üçün tədbirlər tövsiyə etməyə keçirlər. Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) İdarəedici Direktoru Kristalina Georgieva bazar ertəsi xəbərdarlıq edib ki, süni intellekt qlobal əmək bazarına “yavaş hərəkət edən sunami” kimi təsir edir və ilk növbədə gənc məzunlar zərbə altında qalacaqlar. Georgieva bazar ertəsi panel müzakirələrində deyib: “Ən əvvəl narahat olunmalı insanlar əmək bazarına daxil olan gənclərdir. Normalda onlar bu rutin, təkrarlanan işlərə başlayıb sonra yüksələrdilər. Amma əgər bu işlər yox olarsa, düşünmürəm ki, hər hansı bir gənc qəhvə dükanında barista olmağı peşəkar gələcəyi kimi istəsin.” Eyni paneldə çıxış edən Sinqapur Prezidenti Tharman Shanmugaratnam , hansı ki, Dünya Bankının İş Şurasının həmsədridir, hökumətləri gəncləri işə cəlb etmək üçün “böhran dövrü” dəstək tədbirlərini daimi alətə çevirməyə çağırıb. O bildirib ki, hökumətlərin Covid-19 pandemiyası dövründə və bəzi hallarda qlobal maliyyə böhranı zamanı gördükləri tədbirlər “indi böhran tədbiri kimi deyil, struktur siyasətlər menyusunun bir hissəsi kimi düşünülməlidir”. Shanmugaratnam deyib ki, bu, özəl sektorla işləmək və şirkətləri yeni məzunları işə götürməyə təşviq etmək deməkdir, çünki “işə qəbulda ilk pillə, məzun olduqdan sonra ilk işiniz indi daha az tələbat görür”. Bu qeydlər göstərir ki, siyasətçilər süni intellektin iş yerlərini pozub-pozmayacağını müzakirə etməkdən, xüsusilə Asiyada sürətlə qocalan əhalinin işçi qüvvəsini azaltmaq təhlükəsi yaratdığı bir vaxtda, nəticələri necə yumşaltmaq barədə qərar verməyə keçirlər. Dünya Bankının Prezidenti Ajay Banga hesab edir ki, növbəti 15 il ərzində 1,2 milyard gənc 18 yaşına çatacaq və hər hansı bir ölkədə iş yerlərinin 75%-dən 85%-ni artıq yaradan özəl sektor onların əksəriyyətini özünə cəlb etməli olacaq. O bildirib ki, hökumətlərin rolu infrastruktur qurmaq, siyasət müəyyən etmək və özəl kapitalın “riskini azaltmaq”, yəni investorları böyük miqdarda pul yatırmaqdan çəkindirən riskləri azaltmaqla bunu mümkün etməkdir. O deyib: “İş yerləri yaradan özəl kapitaldır.” BVF hesab edir ki, dünya üzrə iş yerlərinin təxminən 40%-i nəticədə “genişləndiriləcək, aşağı salınacaq və ya ləğv ediləcək”. O bildirib ki, inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda bu təsir təxminən 60%, aşağı gəlirli ölkələrdə isə 23% təşkil edir, lakin kasıb ölkələrin vəziyyəti daha yaxşı deyil: bu, “sadəcə süni intellektin daha uzaqda olması” ilə bağlıdır. Shanmugaratnam deyib ki, sıxıntı ən çox texnologiya sahəsində özünü göstərir və əlavə edib ki, ABŞ-da “bir əsrdə ilk dəfə olaraq məzunlara tələbat azalıb”, kollec diplomu üçün əmək haqqı mükafatı da kiçilib. Tədbir görülməsə, məzunlar qrupu bir ildən çox bacarıq itirir: “gələcəyə inamı itirirsiniz” deyib. Süni intellekt bu il artımı dəstəkləyən əsas amil olub. Georgieva bildirib ki, süni intellektlə bağlı investisiyalar və ticarət bir neçə iqtisadiyyatda istehsalı artırıb, enerji təchizatı şokuna baxmayaraq qlobal genişlənməni 3%-ə yaxın saxlamağa kömək edib. Georgieva deyib: “Onu sevin, nifrət edin, ya da qorxun. O [süni intellekt] buradadır və biz artıq təsirin ilk dalğasını görürük.” O, süni intellektin tətbiqinin inkişaf etmiş Asiyada artımı 0,5 faiz bəndindən 1 faiz bəndinə, inkişaf etməkdə olan Asiyada isə 0,2 faiz bəndindən 0,8 faiz bəndinə qədər artıra biləcəyini təxmin edib. Yüksək səviyyədə bu, “qocalan əhalidən yaranan itkini artıqlaması ilə kompensasiya edəcək” deyə Georgieva bildirib. Shanmugaratnam xəbərdarlıq edib ki, təkcə artım mütləq iş yerlərinin yaradılmasına səbəb olmaya bilər. O deyib ki, Çin , Hindistan və inkişaf etməkdə olan Cənub-Şərqi Asiya “olduqca yaxşı inkişaf edir, lakin iş yerlərinin yaradılması zəifdir” və süni intellekt “bu məsələdə çox passiv olarsaq, bu fərqi daha da genişləndirəcək”. Lakin süni intellektin səbəb olduğu iş yerlərinin dəyişdirilməsi “tapşırıq-tapşırıq” baş verəcək, o deyib, “və bu bizə vaxt verir” — əgər işçilər iş başında öyrənə bilərlərsə və universitetlər tətbiqi təlimlərə keçərlərsə.