Afrika qlobal ticarətdə gözlənilməz dərəcədə güclü bir il keçirir. Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (WTO) qitənin mal idxalının 2026-cı ildə həcmcə 8,9 faiz artacağını gözləyir ki, bu da Asiya dan sonra ikinci ən sürətli tempdir, ixrac həcmlərinin isə 5,6 faiz artacağı proqnozlaşdırılır. Dollar ifadəsində, Afrika nın mal ixracı ilin birinci yarısında 23 faiz, idxalı isə 18 faiz artıb. Lakin Şərqi Afrika üçün bu rəqəmlər xəbərdarlıq xarakteri daşıyır. Yaxın Şərq dəki münaqişə enerji təchizatını, dəniz yollarını və gübrə bazarlarını pozsa da, region dünya ilə daha çox ticarət edir. Lakin Afrika nın ticarət göstəricilərini artıran bəzi qüvvələr iş görmə xərclərini də artırır: yanacaq, minerallar, gübrə və maşınlar üçün yüksək qiymətlər, eləcə də artan yük və sığorta xərcləri. Uqanda hekayənin hər iki tərəfinin bariz nümunəsini təqdim edir. Onun ixracatı 2026-cı ilin birinci yarısında 35 faiz artıb ki, bu da əsasən qızıl ixracatında 102 faiz artım sayəsində baş verib. Bu Şərqi Afrika ölkəsi, mis ixracatı sayəsində ixracatı 50 faiz artan Konqo Demokratik Respublikası ilə birlikdə ən güclü çıxış edən ən az inkişaf etmiş ölkə ixracatçıları arasında idi. Rəqəmlər Afrika ixracatçılarının əmtəələrə olan güclü qlobal tələbatdan necə faydalana biləcəyini göstərir. Lakin onlar həm də əmtəə qiymətlərindəki qazancı geniş sənaye transformasiyası ilə səhv salma təhlükəsini vurğulayır. WTO -nun 8 oktyabrda dərc edilmiş Qlobal Ticarət Perspektivləri və Statistikası nda Afrika iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 4,1 faiz genişlənəcəyi gözlənilir ki, bu da qlobal artım proqnozu olan 2,6 faizdən xeyli yüksəkdir. Lakin ticarət mənzərəsi narahat edici bir asimmetriyanı ortaya qoyur: qitə ixrac etdiyindən daha sürətli templə idxal edir. Güclü artan idxal məhsullarına yanacaq, nəqliyyat vasitələri və elektrik maşınları daxildir. Bu, investisiya və artan istehlakçı tələbatını göstərə bilər, lakin eyni zamanda iqtisadiyyatları xarici valyuta təzyiqlərinə və nəzarət edə bilmədikləri qiymət şoklarına məruz qoyur. Şərqi Afrika üçün bu məruz qalma, qlobal iqtisadiyyatın başqa bir texnologiya yönümlü investisiya dövrünə daxil olması ilə xüsusilə əhəmiyyətli olur. WTO bildirir ki, yarımkeçiricilər, serverlər və şəbəkə avadanlıqları kimi Süni İntellekt (AI) -i təmin edən mallar 2026-cı ilin birinci yarısında qlobal mal ticarəti artımının 47 faizini təşkil edib. Bu məhsulların ticarəti AI infrastrukturunun sürətli genişlənməsi sayəsində illik müqayisədə 67 faiz artıb. Lakin bu bum başqa yerlərdə cəmləşib. Şərqi və Cənub-Şərqi Asiya bir çox AI ilə əlaqəli malların təchizatında dominant mövqe tutur, Şimali Amerika isə tələbata rəhbərlik edir. Afrika AI ilə əlaqəli ticarətdə artım görüb, lakin bu, kiçik bir bazadan başlayıb və mövcud texnologiya mərkəzləri ilə fərqi əhəmiyyətli dərəcədə azaltmadan baş verib. WTO -nun baş iqtisadçısı Robert Staiger izah edir ki, 2026-cı ildə ticarət olduqca dayanıqlı olsa da, artım əsasən Asiya iqtisadiyyatları tərəfindən idarə olunur və AI ilə əlaqəli ticarəti mənimsəmiş müəyyən ölkələrdə yüksək dərəcədə cəmləşib. Bu, Şərqi Afrika siyasətçilərini narahat etməlidir. Regionda rəqəmsal istedad, genişlənən mobil əlaqə və bulud hesablamaları, rəqəmsal ödənişlər və biznes prosesləri xidmətləri üçün böyüyən bazarlar mövcuddur. Lakin növbəti ticarət bumu komponentlər istehsal edə bilən, məlumat infrastrukturuna ev sahibliyi edə bilən və rəqəmsal olaraq təqdim edilə bilən xidmətlər göstərə bilən iqtisadiyyatları mükafatlandıracaq. Etibarlı və rəqabətqabiliyyətli qiymətə elektrik enerjisi, yüksək tutumlu məlumat əlaqələri, səmərəli limanlar və rəqəmsal ticarət üçün proqnozlaşdırıla bilən qaydalar olmadan, Şərqi Afrika qlobal ticarətin növbəti mərhələsini idarə edən texnologiyaların əsas istehlakçısı olaraq qalma riski ilə üzləşir. Lakin hazırkı təzyiq enerji və gübrədən gəlir. Hörmüz boğazı ətrafındakı pozulmalar neft, qaz və gübrə təchizatını pozaraq qiymətləri və yük xərclərini artırıb. Brent markalı xam neft aprel ayında qısa müddətə bir barel üçün 138 dollara çatdı, sonra WTO hesabatı zamanı təxminən 100 dollara düşdü. Gübrə qiymətləri də oxşar şəkildə dəyişkən olub. Karbonid aprel ayında iki dəfədən çox artaraq bir ton üçün təxminən 850 dollara çatdı, sonra iyul ayında 400 dollara düşdü, fosfat qiymətləri isə 25 faiz artaraq yüksək səviyyədə qaldı. Staiger deyir: “ Yaxın Şərq dəki münaqişə, AI tərəfindən bir qədər kölgədə qalsa da, ticarətə, xüsusilə regionun özündə əhəmiyyətli təsir göstərib”. Şərqi Afrika dakı kənd təsərrüfatı iqtisadiyyatları üçün bu hərəkətlər tez bir zamanda ev təsərrüfatı və ferma səviyyəsində problemlərə çevrilir. Yüksək gübrə qiymətləri fermerləri tətbiqi azaltmağa, məhsuldarlığı kəsməyə və ya istehsal xərclərini artırmağa məcbur edə bilər. Yüksək təmizlənmiş yanacaq qiymətləri nəqliyyat, qida və elektrik xərclərinə təsir edir. WTO qeyd edir ki, neft emalı məhdudiyyətləri xam neft və istehlakçı yanacaq qiymətləri arasındakı fərqi genişləndirib, yəni qlobal xam neft qiymətləri azalsa belə, yanacaqdoldurma məntəqələrində rahatlama daha yavaş ola bilər. Daşınma başqa bir təzyiq nöqtəsidir. Yaxın Şərq Şərqi Afrika üçün uzaq bir böhran deyil; bu, region, Avropa və Asiya arasında mühüm bir əlaqədir. Yenidən yönləndirilmiş gəmilər, tıxaclı alternativ limanlar, yüksək sığorta və yük xərcləri idxal olunan xammalı daha bahalı edir və ixracatçıların, xüsusilə vaxta həssas kənd təsərrüfatı məhsulları daşıyanların rəqabət qabiliyyətini poza bilər. Aviasiya və Körfəz tranzit mərkəzlərindəki pozulmalar turizm və hava yükündən asılı ticarəti də təhdid edir. Lakin bu pozulma Şərqi Afrika logistikası üçün bir fürsət yarada bilər. Gəmiçilik şirkətləri gəmiləri və yükləri alternativ limanlar və dəhlizlər vasitəsilə yenidən yönləndirdikcə, Mombasa və Dar əs-Salam kimi limanlar əlavə trafik əldə etmək imkanı qazanır. Lakin müvəqqəti yönləndirmələri davamlı kommersiya qazanclarına çevirmək regionun səmərəli gömrük rəsmiləşdirilməsi, etibarlı saxlama, dəmir yolu və avtomobil əlaqələri və proqnozlaşdırıla bilən sərhəd prosedurları təklif edə bilməsindən asılı olacaq. Məsələn, qlobal gəmiçilik xətləri yükləri Ümid burnu ətrafında yönləndirməyə, tranzit vaxtlarını dəyişdirməyə və gəmiləri yenidən marşrutlaşdırmağa məcbur oldu ki, bu da tranzit vaxtlarına 10-14 gün əlavə etdi və dəniz yük xərclərini 50 faizə qədər artırdı. Xidmət iqtisadiyyatı fiziki ticarətin xərclərindən başqa bir potensial çıxış yolu təklif edir. Afrika nın kommersiya xidmətləri ixracatının 2026-cı ildə 3,1 faiz artacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da 2025-ci ildəki 5,9 faizdən aşağıdır. Qlobal miqyasda nəqliyyat və səyahət Yaxın Şərq münaqişəsindən ən çox zərər çəkib, rəqəmsal olaraq təqdim edilən xidmətlər isə daha dayanıqlı olduğunu sübut edib. Şərqi Afrika üçün bu fərq əhəmiyyətlidir. Proqram təminatı, biznes proseslərinin autsorsinqi, maliyyə texnologiyaları və digər rəqəmsal xidmətlər fiziki mallarla eyni yanacaq, yük və liman xərcləri ilə üzləşmədən sərhədləri keçə bilər. WTO rəqəmləri Şərqi Afrika nın geridə qaldığını göstərmir. Onlar daha güclü ticarət dinamikasına, dəyərli əmtəə ixracatına və potensial olaraq mühüm logistik üstünlüklərə malik bir regionu göstərir. Lakin onlar həm də mərkəzi bir zəifliyi ortaya qoyur. Afrika daha çox ixrac edir, lakin Şərqi Afrika ticarətdən daha çox qazanıb-qazanmadığını, yoxsa sadəcə iştirak etmək üçün daha çox pul ödədiyini soruşmalıdır. Qızıl və mineral bumları ixrac statistikasını sürətlə artıra bilər. Yanacaq, gübrə və yük şokları isə ev təsərrüfatlarının gəlirlərini və ferma gəlirliliyini eyni sürətlə azalda bilər. İmtina: Bu məqalənin məzmunu xarici üçüncü tərəf təminatçısından bu veb-sayta sindikasiya edilmiş və ya təqdim edilmişdir. Biz bu cür xarici veb-saytlara, qurumlara, tətbiqlərə və ya media nəşriyyatlarına görə məsuliyyət daşımırıq və onlara nəzarət etmirik. Mətnin əsas hissəsi “olduğu kimi” və “mövcud olduğu kimi” əsasında təqdim edilir və heç bir şəkildə redaktə edilməmişdir. Nə biz, nə də filiallarımız bu məqalədə ifadə olunan fikirlərin və ya rəylərin dəqiqliyinə zəmanət vermir və ya onları təsdiq etmir. Tam imtina siyasətimizi burada oxuyun.