Tehran , İran – İran hakimiyyəti, ABŞ-İsrail in İran a qarşı müharibəsi zamanı Hörmüz boğazı vasitəsilə daha çox enerji ixracına imkan verən, ərəblər tərəfindən idarə olunan və Birləşmiş Ştatlar tərəfindən dəstəklənən daşınma sistemini pozmaq niyyətində olduğunu bildirib. ABŞ -ın İran ın cənub limanlarına dəniz blokadası və sərtləşən sanksiyalar fonunda, Tehran Hörmüz boğazı nın yenidən açılması ilə bağlı tələblərini yerinə yetirməsi üçün Vaşinqton a təzyiq göstərmək məqsədilə hərbi və diplomatik səylər göstərəcəyini bildirib. Müharibədən əvvəl qlobal neft və qazın təxminən beşdə birinin keçdiyi bu strateji su yolu, ABŞ və İsrail in fevralın 28-də İran a zərbələr endirməsindən sonra İran ın hücumları nəticəsində gəmiçilik üçün böyük ölçüdə bağlanıb. Lakin ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri nin enerji böhranı fonunda Körfəz ölkələri nin neft və digər məhsulları ixrac edə bilməsi üçün bir marşrut açdığı bildirilir. İran ın təhlükəsizlik rəsmisi Mohsen Rezaei bazar günü axşamı cavab verərək, daşınma sisteminin artıq Tehran üçün açıq hədəf olduğunu bildirib. Rezaei iddia edib ki, ABŞ Mərkəzi Komandanlığı , Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri hərbçilərinin köməyi ilə kiçik gəmilərdən böyük tankerlərə neft nəql etmək üçün istifadə edir. O, İran ın həftələrdir hər gecə beş-altı iştirakçı gəmiyə zərbələr endirdiyini iddia edib. O, “Siz qaçaqmalçılıq edirsiniz, lakin boğaz İran ın nəzarətindədir və biz onu idarə edirik”, – deyə bildirib. Bu, son həftələrdə enerji ixracının müharibədən əvvəlki səviyyələrə çatdığını bildirən ABŞ Prezidenti Donald Trump a yönəlmiş bir istehza kimi görünürdü. Rezaei , İran ın Hörmüz üzərində davamlı səlahiyyətə sahib olmaq istədiyi təəssüratını yaratdı və İran ın enerji və mülki infrastrukturuna yenidən hücum edilərsə, sərt cavab vəd etdi. Onun təhdidləri ərəb regional dövlətlərinə yönəlmişdi və rəqəmsal infrastrukturun hədəf alına biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirdi. Rezaei , BƏƏ -də və Hörmüz boğazı ətrafında ABŞ -la əlaqəli kabelləri, məlumat mərkəzlərini və süni intellekt obyektlərini hədəf alacağını bildirib. Rezaei həmçinin Səudiyyə Ərəbistanı nı ABŞ -a İran ın məhdudiyyətlərini aşaraq neft daşımaqda kömək etməkdə ittiham edib. Lakin o, hazırda Yəmən in Tehran la müttəfiq olan Husilər tərəfindən hədəf alınan Riyad a birbaşa hücumla hədələməyib. Sentyabrın əvvəlində İran İslam İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) , ABŞ -ın İran tankerlərinə hücumlarını əsas gətirərək Küveyt və Bəhreyn dəki limanlarda və lövbər yerlərində tankerləri hədələmişdi. O, hər iki ölkəni ABŞ silahlı qüvvələrinə ev sahibliyi etməklə əlbir olmaqda ittiham edib. İran iddia edib ki, ABŞ Hörmüz boğazı nın tam açılması və müharibənin bitməsi üçün Tehran ın yeddi şərtindən bəzilərini qəbul edib. Lakin Tehran bütün tələbləri yerinə yetirildikdə bir razılaşmanın əldə olunacağını israr edir. Crisis Group -un baş İran analitiki Hamidreza Azizi bildirib ki, bu, Tehran ın Hörmüz dəki təzyiqinin qlobal təsiri olduğu üçün ABŞ ilə razılığa gəlmək üçün heç bir təcili təzyiq altında olmadığına dair qiymətləndirməsini əks etdirir. “Lakin sual ondan ibarətdir ki, Tehran qarşıdurmanın İran ın özü üçün artan iqtisadi xərclərini nəzərə alaraq, bu təzyiqi davam etdirmək qabiliyyətini həddən artıq qiymətləndirirmi?”, – Azizi X -də yazıb. Sistemə çox böyük xam neft daşıyıcıları ( VLCC ) və kiçik gəmilər daxildir ki, bunlar ABŞ hərbçiləri ilə koordinasiya edərək ərəb limanlarında xam neft yükləyir və boğazdan çıxmaq üçün Oman sahilləri yaxınlığındakı cənub dəhlizlərindən istifadə edirlər. Gəmilər tez-tez transponderlərini söndürür və İran lılar tərəfindən hədəf alınma riskini minimuma endirmək üçün gecə səyahət edirlər. Oman körfəzi ndə gəmidən gəmiyə transferlərdən sonra bəzi daşıyıcılar daha çox yük götürmək üçün geri qayıdırlar. Bazar günü gecədən bazar ertəsi səhərə qədər bir neçə gəmi, o cümlədən iki çıxan tanker və Oman ın Sohar liman şəhəri yaxınlığında lövbərdə olan bir gəmi hədəf alınıb, burada gəmidən gəmiyə transferlərin aparıldığı iddia edilir. Keçən həftə digər gəmilər də mərmilərlə hədəf alınmışdı ki, bu da hücumların Hörmüz boğazı ndan kənara çıxaraq daşınma sistemini hədəf aldığını göstərir. SEPAH həmçinin müharibənin əvvəlindən Hörmüz boğazı boyunca yerləşdirildiyi güman edilən dəniz minalarının, İran ın Fars Körfəzi Boğazı İdarəsi ilə koordinasiya etmədən su yolunda hərəkət etməyə çalışan gəmilər üçün ciddi təhlükə yaratdığı barədə bir rəvayəti getdikcə daha çox yayır. SEPAH bildirib ki, həftəsonu üç tanker minalarla vurulduqdan sonra ciddi ziyan görüb. O, həmçinin minayla vurulduğu deyilən bir gəminin alovlandığı görüntüləri yayımlayıb, baxmayaraq ki, görüntülərdə minanın partlaması görünmürdü. Daşınma sistemi ərəb milli neft şirkətlərinə Oman yaxınlığındakı cənub dəhlizi vasitəsilə Hörmüz dən çıxış yolu təmin edib. London da yerləşən Windward şirkətinin baş dəniz kəşfiyyatı analitiki Michelle Wiese Bockmann bildirib ki, bu sistem yüksək effektivliyini sübut edib. Bockmann Al Jazeera -ya deyib: “Hər il 11 milyard ton dəniz ticarətinin əsasını təşkil edən beynəlxalq dəniz hüququna əsasən, gəmilərin tranzit keçid hüququ var. Beləliklə, Oman beynəlxalq dəniz hüququna əsasən gəmilərin keçməsinə icazə verib, lakin onlar ABŞ hərbi yardımı alıblar.” Tehran bildirir ki, ABŞ İran a qarşı boğucu dəniz blokadasını davam etdirdiyi müddətcə gəmiçilik pozulacaq, bu da ərəb dövlətlərinin neft ixrac etmək səylərinə qarşı mübarizəni gücləndirib. Winward -ın məlumatına görə, oktyabr ayında indiyədək ən azı 15 gəmi hədəf alınıb. Bockmann deyib: “Marşrut neft və qazın nəqlini asanlaşdırmaqda nə qədər effektiv olursa, İran ın Hörmüz üzərində təsir gücü bir o qədər azalır və biz bu cənub dəhlizindən istifadə edən gəmilərə daha çox hücum görürük.” Windward -ın məlumatları göstərir ki, sentyabrın son həftəsində gündəlik 31 gəmi Hörmüz boğazı ndan keçib. Bu, müharibədən əvvəlki 138-dən xeyli az idi. 2026-cı ilin üçüncü rübündə İran tərəfindən hədəf alınan 45 gəminin 87 faizi tankerlər olub. Windward qeyd edib ki, təxminən 47 faizi Körfəz Ərəb enerji şirkətlərinin milli gəmiçilik donanmalarına aid idi və zərbələrin 93 faizi Hörmüz boğazı nda baş verib. Hücumların əksəriyyəti transponderləri söndürülmüş vəziyyətdə cənub dəhlizindən keçən gəmiləri hədəf alıb. Bu hücumlar yük xərclərinin kütləvi şəkildə artmasına səbəb olub. Windward -ın məlumatına görə, yük xərcləri Körfəz xam neftinin dəyərinin 25-30 faizini təşkil edirdi, müharibədən əvvəl isə bu rəqəm cəmi 1-3 faiz idi. Milli neft şirkətləri rəsmi satış qiymətlərindən barel başına 35 dollar a qədər endirimlər təklif etməyə başlayıblar. Artımın əsas səbəbi təhlükəli keçidi etməyə hazır olan tankerlərin çatışmazlığıdır. Çox böyük xam neft daşıyıcılarının ( VLCC ) 15-20 faizi, daşınma transferlərinə əsaslanan, artan hücumlar və yükləmə limanlarında və lövbər yerlərində məruz qalma ilə mürəkkəbləşən səmərəsiz logistika sistemi ilə bağlıdır. Bockmann deyib: “Bu, bütün gəmi sinifləri üçün dünya üzrə yük və dəyərlərə kaskad təsirlər göstərir.”