Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Hörmüz boğazının uzunmüddətli bağlanması səbəbindən Körfəz ölkələrinin 2026-cı il üçün iqtisadiyyat proqnozlarını əhəmiyyətli dərəcədə azaldıb və su yolunun yenidən açılması ilə bağlı proqnozunu təxirə salıb. Çərşənbə axşamı dərc olunan son "Dünya İqtisadi Görünüşü" hesabatında BVF daha geniş region üçün də proqnozlarını aşağı salıb. Yaxın Şərq və Şimali Afrika iqtisadiyyatının bu il 2 faiz kiçiləcəyi təxmin edilir ki, bu da aprel proqnozlarından 3,1 faiz bəndi aşağıya doğru yenidən baxışdır. Bu, cari ildə iqtisadi kiçilmə qeydə alması gözlənilən yeganə regiondur. BVF qlobal artım üçün 2026-cı il proqnozunu 3,1 faiz səviyyəsində saxlayıb və 2027-ci il üçün proqnozunu 3,4 faizə qaldırıb. BVF-nin baş iqtisadçısı Silvana Tenreyro jurnalistlərə açıqlamasında, "Bu, görünüşü formalaşdıran iki əsas qüvvənin xalis nəticəsidir", – deyərək İran müharibəsindən yaranan mənfi təchizat şokunu və süni intellekt infrastruktur bumu nəticəsində yaranan müsbət tələb şokunu nəzərdə tutub. Fond bildirib ki, qlobal iqtisadiyyat indiyədək İran müharibəsinin enerji şokunun təsirinə müqavimət göstərə bilib. Buna təchizatın tənzimlənməsi, ehtiyatların azaldılması, enerji intensivliyinin aşağı düşməsi, habelə ev təsərrüfatları və şirkətlərin yüksək qiymətlərə uyğunlaşması kimi amillərin birləşməsi səbəb olub. Son proqnozlar Səudiyyə Ərəbistanının son günlərdə İranın dəstəklədiyi Husilər tərəfindən krallığa edilən hücumların artmasına baxmayaraq, neft tədarükünü bazara çıxarmağa davam edəcəyini vəd etdiyi bir vaxta təsadüf edir. Analitik şirkət Kplerin məlumatına görə, Hörmüz boğazından keçən gəmilərin sayı son günlərdə azalıb. Belə ki, tanker hücumları oktyabrın 9-da bu ilki ən yüksək həftəlik sayına çatdıqdan sonra, şənbə günü boğazdan bir tanker keçib, halbuki bir gün əvvəl bu rəqəm səkkiz idi. Kplerin məlumatına görə, Hörmüzdən təsdiqlənmiş ümumi keçid təxminən gündə 11,9 milyon barel təşkil edir ki, bu da müharibədən əvvəlki səviyyədən təxminən 30 faiz aşağıdır, baxmayaraq ki, gündəlik göstəricilər kəskin şəkildə dəyişib. İran müharibəsindən yaranan enerji təchizatı pozulmaları qlobal iqtisadiyyatın son illərdə üzləşdiyi şokların sonuncusudur. Bunlara 2025-ci il tarif mübahisəsi, Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya təcavüzü, Covid-19 pandemiyası və ardınca gələn qlobal sərtləşmə dövrü daxildir. Xanım Tenreyro bildirib: "İqtisadiyyat dayanıqlı olub, lakin bu dayanıqlıq öz həddinə çatır. Qarşıda duran vəzifə, öhdəsindən gəlməkdən yenidən qurmağa, fiskal məkanı bərpa etməyə və təchizat tərəfindən dayanıqlığı yenidən qurmağa keçməkdir." Fond bildirib ki, iqtisadi görünüş ölkələr arasında çox qeyri-bərabərdir, bu da onların əmtəələrə, süni intellektlə bağlı fəaliyyətə və borclanma xərclərinə məruz qalmasındakı fərqləri əks etdirir. ABŞ-da ümumi ÜDM artımının 2,3 faiz, Avrozonada 1,1 faiz, Böyük Britaniyada 1,3 faiz, Yaponiyada 0,7 faiz və Kanadada 1,1 faiz olacağı proqnozlaşdırılır. İnkişaf etməkdə olan iqtisadiyyat kimi təsnif edilən Çində artımın 2026-cı ildə 4,5 faizə qədər yavaşlayacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da Hindistan üçün 7 faiz və Pakistan üçün 3,6 faizlə müqayisədədir. BVF BƏƏ iqtisadiyyatının bu il 3,9 faiz kiçiləcəyini, sonra 2027-ci ildə 7,7 faiz artım tempi ilə bərpa olunacağını proqnozlaşdırır. Bu, gəmiçilik marşrutlarının normallaşması və Hörmüz boğazının yenidən açılması şərti ilə mümkündür. Yaxın Şərqin ikinci ən böyük iqtisadiyyatı üçün yeni proqnozlar fondun aprel proqnozları ilə müqayisədə 2026-cı il üçün 7 faiz bəndi aşağı salınmanı və 2027-ci il üçün 2,4 faiz bəndi yuxarı qaldırılmanı əks etdirir. Bəhreyn, Küveyt və Qətərdə 2026-cı ildə müvafiq olaraq 11,3, 16,7 və 15,6 faizlə iki rəqəmli kiçilmələr gözlənilir. Fond Səudiyyə Ərəbistanı üçün də proqnozlarını aşağı salıb, lakin onun ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsi səbəbindən azalmanın Bəhreyn, Küveyt və Qətərlə müqayisədə daha az kəskin olacağını gözləyir. Fond Səudiyyə Ərəbistanının keçən ilki 4,6 faizlik müsbət artım tempindən bu il 3,3 faizlik kiçilməyə doğru yavaşlayacağını gözləyir. Oman 2026-cı ildə 4,1 faizlə müsbət iqtisadi artım görəcək yeganə Körfəz Əməkdaşlıq Şurası (KƏŞ) üzvüdür. Son proqnoz Hörmüz boğazının tədricən yenidən açılmasının 2027-ci ilin martında bərpa olunacağını və oktyabr ayına qədər müharibədən əvvəlki şəraitə qayıdacağını nəzərdə tutur. O, həmçinin qeyd edir ki, gələn il ərzində qeyri-müəyyənliyin yüksək səviyyədə qalacağı güman edilir. Bu şərtlər altında, neft ixracatçılarının gələn il iqtisadi fəaliyyətin bərpa olunacağını gözlənilir, bu da BƏƏ-yə bənzəyir. Fond bildirib ki, Bəhreyn, Küveyt və Qətərdə ümumi ÜDM artımı müvafiq olaraq 13,9, 17,1 və 18,8 faiz genişlənəcək. Səudiyyə Ərəbistanının iqtisadi fəaliyyəti 7,9 faiz sürətlənəcək. Krallığın maliyyə nazirliyi keçən həftə iqtisadiyyatının gələn il 12,8 faiz artacağı proqnozlaşdırıldığını bildirmişdi. Digər neft ixracatçıları da 2026-cı il üçün aşağı salınmalarla üzləşiblər, o cümlədən İraq mənfi 16 faiz və İran mənfi 7,6 faizlə. Sonuncu həmçinin gücləndirilmiş sanksiyalar və ABŞ dəniz blokadasından təsirlənib. Bu arada, fond bildirib ki, regiondakı idxalçılar nisbətən dayanıqlı qalacaqlar. Misir iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 5,1 faiz sürətlə genişlənəcəyi proqnozlaşdırılır ki, bu da BVF-nin aprel proqnozundan 8 faiz bəndindən çox aşağıdır. Mərakeş iqtisadiyyatının 4,5 faiz, İordaniyanın isə 2,7 faiz artacağı gözlənilir. Fond Livan üçün proqnoz təqdim etməyib. Fond bildirib ki, İran müharibəsi və süni intellektin inkişafı artımı əks istiqamətlərə yönəltsə də, hər ikisi inflyasiya təzyiqlərini artırır. Qlobal ümumi inflyasiyanın 2026-cı ildə 4,7 faizə qədər artacağı, sonra 2027-ci ildə 4,1 faizə enəcəyi gözlənilir ki, bu da ümumi 0,7 faiz bəndi yuxarı proqnozdur. Xanım Tenreyro bildirib ki, bu, dövlət borcunun artıq yüksək olduğu bir vaxtda inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda borclanma xərclərini artırır. ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi və inkişaf etmiş iqtisadiyyatlardakı digər mərkəzi banklar artıq faiz dərəcələrini artırmağa başlayıblar və ya bu rübdə bunu edəcəkləri gözlənilir. Xanım Tenreyro deyib: "Yüksək borc və yüksək maliyyələşdirmə xərclərinin bu qarşılıqlı təsiri, öz növbəsində, fiskal narahatlıqları və riskləri artırıb." Qlobal istiqrazlar son həftələrdə yüksək enerji qiymətləri, daha uzun müddətə yüksək faiz dərəcələri və nəzarətsiz hökumət xərcləri ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən əhəmiyyətli təzyiq altında olub. Qlobal borclanma xərcləri üçün etalon olan 10 illik ABŞ Xəzinədarlıq istiqrazının gəlirliliyi bu yaxınlarda 2002-ci ildən bəri ən yüksək səviyyədə ticarət edilib. Yaponiya, Fransa, Almaniya və Böyük Britaniyada istiqrazlar da bu yaxınlarda onilliklərin ən yüksək səviyyəsinə çatıb. Qlobal investisiya idarəetmə firması Pimco keçən həftə xəbərdarlıq edib ki, 10 illik Xəzinədarlıq istiqrazının gəlirliliyi 2000-ci ildən bəri ilk dəfə 6 faizə çata bilər.