BVF İran müharibəsinin səbəb olduğu artan enerji qiymətlərinə baxmayaraq, inkişaf etmiş iqtisadiyyatların dayanıqlığını əsas gətirərək, 2026-cı il üçün qlobal artım proqnozunu bir qədər artıraraq 3,1% -ə çatdırıb. Lakin təşkilat, Süni İntellekt (Sİ) bumundan faydalanmayan yoxsul ölkələrin enerji şoklarına, iqtisadi qeyri-müəyyənliyə və artan borclara qarşı xüsusilə həssas qaldığı barədə xəbərdarlıq edib. Beynəlxalq Valyuta Fondu çərşənbə axşamı 2026-cı ildə qlobal artımın əvvəllər gözlənildiyindən daha az yavaşlayacağını proqnozlaşdırıb. Buna səbəb müharibənin qızışdırdığı enerji qiymətləri qarşısında inkişaf etmiş iqtisadiyyatların “dayanıqlığı” göstərilib, lakin təşkilat aşağı gəlirli ölkələrin təchizat şokuna qarşı həssas qaldığı barədə xəbərdarlıq edib. Təşkilatın Banqkokda keçirilən illik iclaslarında yayımlanan “Dünya İqtisadi Görünüşü” (WEO) hesabatında BVF 2026-cı il üçün qlobal artım proqnozunu 0,1 faiz bəndi artıraraq 3,1 faizə çatdırıb. Bu, 2025-ci ildəki 3,5 faiz artımla müqayisə edilir. Xəbərdarlıq edilib ki, bir çox inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar süni intellekt (Sİ) texnologiyasına artan investisiyalarla dəstəklənsə də, bu bumdan faydalanmayan yoxsul ölkələr İran müharibəsinin səbəb olduğu yüksək enerji qiymətləri ilə mübarizə apararkən çətin seçimlərlə üzləşirlər. BVF -nin baş iqtisadçısı Silvana Tenreyro Banqkokda jurnalistlərə bildirib: “Qlobal iqtisadiyyat dayanıqlı olub, lakin bu dayanıqlıq təzyiq altındadır və risklər aşağıya doğru meyllidir.” Daha çox izləyin: Sİ bərabərsizliyin azaldılmasında rol oynaya bilərmi? İnkişaf etmiş iqtisadiyyatlar da daxil olmaqla, qlobal borcun ÜDM-ə nisbəti yüksək səviyyədə olduğundan, BVF hökumətləri xərcləri azaltmağa və borclanmanı idarə etməyə çağırıb – bu, İran müharibəsi şoku ilə mübarizə aparan inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün çətin bir vəzifədir. BVF -nin Dünya İqtisadi Araşdırmalar şöbəsinin rəhbəri Deniz İqan deyib: “Biz siyasətçiləri inflyasiyanın qısamüddətli ehtiyaclarını, yəni ərzaq təhlükəsizliyini və enerji təhlükəsizliyini tarazlaşdırmağa çağırırıq... eyni zamanda ortamüddətli sabitliyi də nəzərə almaq lazımdır.” BVF -nin İdarəedici Direktoru Kristalina Georgieva panel müzakirəsində bildirib: “Biz qəbul etməliyik ki, əvvəllər yalnız bir şeyi, iqtisadi səmərəliliyi qiymətləndirən dünya... indi təhlükəsizlik mülahizələrinin nəzərə alınmalı olduğu bir dünyadır.” Fevral ayında başlayan ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsi Yaxın Şərqi zorakılığa sürükləyib və Tehranın cavab tədbirləri nəticəsində qlobal enerji qiymətləri kəskin şəkildə artıb. Emal olunmuş neft məhsullarının qiymətləri müharibədən əvvəlki səviyyələrdən 70-95 faiz yuxarı qalaraq, iqtisadi fəaliyyət üçün enerji idxalından asılı olan ölkələrə təzyiq göstərir. Bazar ertəsi gecəsi Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtında partlayışlar eşidilib, çünki müharibənin təsiri bu ölkəyə də yayılıb. İranın dəstəklədiyi Yəmən Husi qüvvələri neft obyektlərini, tankerləri və nəqliyyat qovşaqlarını hədəf alıblar. Sİ bumuna məruz qalmayan enerji idxal edən ölkələr ən həssas olaraq qalır və bu, BVF -nin WEO hesabatında “ikiqat perspektiv” adlandırdığı vəziyyəti yaradır. Hesabatda qeyd edilib ki, İran müharibəsi və Sİ texnologiyası bumunun ikili iqtisadi qüvvələri “parçalanmış” bir dünya iqtisadiyyatı yaradıb. “Uzun sürən müharibə və davamlı geosiyasi gərginliklərdən yaranan əks küləklər inflyasiya təzyiqlərini yenidən canlandıra, fiskal və xarici mövqeləri gərginləşdirə və enerji idxal edən, aşağı gəlirli ölkələrə ən ağır zərbəni vura bilər,” deyə hesabatda bildirilib. “Eyni zamanda, Sİ ilə bağlı mənfəət və məhsuldarlıq qazancları haqqında gözləntilər yenidən qiymətləndirilərsə, hazırkı texnoloji dəstək qəfildən dayana, investisiyaları zəiflədə və maliyyə şərtlərini sərtləşdirə bilər.” AFP -yə cavab olaraq, Tenreyro bildirib ki, Sİ dünya iqtisadiyyatını idarə edən əsas amil olub və 2023-cü ildən 2025-ci ilə qədər qlobal ticarət artımının demək olar ki, yarısını təşkil edib. BVF -nin dünya iqtisadiyyatına dair parçalanmış baxışı onun xüsusi proqnozlarında özünü göstərib. Birbaşa İran müharibəsinə məruz qalan Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiya regionunda 2026-cı ildə 0,3 faiz daralma gözlənilir. Səudiyyə Ərəbistanı ən çox təsirlənən ölkələrdən biridir, onun iqtisadiyyatının 3,3 faiz kiçiləcəyi proqnozlaşdırılır – bu, Fondun proqnozunda 5,0 faiz bəndi azalma deməkdir. BVF bildirib ki, müharibə bitdikdən sonra regionun tez bir zamanda bərpa olunacağı gözlənilir, lakin bunun nə vaxt baş verəcəyi ilə bağlı yüksək qeyri-müəyyənlik qalır. Daha çox oxuyun: AB rekord yanacaq qiymətlərinə necə cavab verir? İnkişaf etmiş iqtisadiyyatlarda Sİ bumu və digər amillərlə dəstəklənən artım güclü qalıb. Dünyanın inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarının 2026-cı ildə 2,1 faiz artacağı proqnozlaşdırılır, Tayvan və Cənubi Koreya kimi Sİ təchizat zəncirində olan ölkələr əhəmiyyətli dərəcədə yüksək rəqəmlər göstərir. BVF -nin bildirdiyinə görə, dünyanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatı olan Çində artımın əsasən zəif daxili tələbat səbəbindən yavaşlayacağı gözlənilir. Qlobal inflyasiyanın 2026-cı ildə 4,7 faizə qədər sürətlənməsi gözlənilir, bunun təsirləri inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda yayılacaq. Tenreyro , aşağı risklər qarşısında bütün ölkələr tərəfindən təcili tədbirlərin görülməsinin vacibliyi barədə xəbərdarlıq edib və hökumətləri yüksək enerji və digər xərclərin ictimaiyyətə düşən yükünü azaltmaq üçün yalnız müvəqqəti, hədəfli tədbirlərdən istifadə etməyə çağırıb. O əlavə edib ki, “pul siyasəti qiymət sabitliyinə möhkəm şəkildə yönəlməlidir”, bu da yüksək inflyasiyanı cilovlamaq üçün faiz dərəcələrinin artırılmasının uyğun olduğunu göstərir. Georgieva auditoriyaya deyib: “Makroiqtisadi və maliyyə sabitliyi sizin ilk müdafiə xəttinizdir. Bu, təhlükəsizlik mənbəyidir.”