Birləşmiş Millətlər Təşkilatının yüksək vəzifəli rəsmisi xəbərdarlıq edib ki, İran və Amerika Birləşmiş Ştatları Hörmüz boğazı vasitəsilə gübrə daşınması üçün BMT-nin dəstəklədiyi plan üzərində tez bir zamanda razılığa gəlməsələr, Asiya və Afrika nın bəzi hissələri ərzaq təhlükəsizliyi böhranı ilə üzləşə bilər. BMT Baş katibinin müavini Jorge Moreira da Silva çərşənbə günü bildirib ki, əkin mövsümü yaxınlaşdığı üçün iki ölkənin həftələr ərzində təklifi qəbul etməsi “tamamilə kritikdir”. Bu plan, Oman da BMT əməkdaşlarının yerləşdiyi koordinasiya mərkəzinin gəmilərin qeydiyyatına və su yolunda təhlükəsiz keçidinə nəzarət etməsini nəzərdə tutur. Bu su yolu vasitəsilə ənənəvi olaraq qlobal gübrə xammalının böyük bir hissəsi axır. Moreira da Silva Tailand ın Banqkok şəhərində Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankı nın iclasları çərçivəsində Reuters -ə verdiyi müsahibədə deyib: “Əgər biz bu əkin mövsümünü qaçırsaq, kənd təsərrüfatının məhsuldarlığı əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq və qiymətlərə təsir xeyli artacaq”. Fermerlər ciddi əkin təqvimləri ilə işləyirlər və hətta kiçik gecikmələr məhsuldarlığa ciddi təsir göstərə bilər. ABŞ-İsrail müharibəsi başlayandan bəri Hörmüz boğazı nda nəqliyyat hərəkəti ciddi şəkildə pozulub. İran boğazda gəmiləri hədəf alıb, ABŞ və İran isə su yolunda və ətrafında atışma mübadiləsi aparıblar. Bu pozuntu dünyanın ən çox istifadə edilən azot gübrəsi olan karbamid in, eləcə də dəniz yolu ilə daşınan əsas xammal olan kükürd ün qlobal təchizatına zərbə vurub. Müharibədən əvvəl qlobal karbamid tədarükünün təxminən üçdə biri və dəniz yolu ilə daşınan kükürdün demək olar ki, yarısı boğazdan keçirdi. Vaşinqton da yerləşən Beynəlxalq Qida Siyasəti Araşdırma İnstitutu nun məlumatına görə, böhran zamanı bəzi gəmilər keçə bilsə də, gübrə məhsulları daşınan yüklərin “çox cüzi” hissəsini təşkil edib. Moreira da Silva bildirib ki, mart ayında hazırlanmış BMT-nin dəstəklədiyi gübrə mexanizmi, həm İran , həm də ABŞ razılaşarsa, 7-10 gün ərzində aktivləşdirilə bilər. Plan çərçivəsində BMT müşahidəçiləri yüklərin yüklənməsini yoxlamaq üçün Körfəz limanları nda yerli hakimiyyət orqanları ilə birlikdə işləyəcəklər. Moreira da Silva deyib ki, gəmilər tranzit zamanı izləniləcək və ölkələr gəmi və ya onun yükü ilə bağlı narahatlıqlarını bildirsələr, əlavə yoxlamalar aparıla bilər. O, ABŞ və İran ın niyə hələ razılığa gəlmədiyini bildirməyib. O əlavə edib ki, Hörmüz boğazı ndan gündə cəmi beş gəminin keçməsi kritik ehtiyacı olan ölkələrə gübrə tədarükünü təmin edə bilər. Moreira da Silva deyib ki, BMT mexanizmi boğazda naviqasiya azadlığını bərpa etmək üçün “hərtərəfli razılaşma” üzrə danışıqlarla yanaşı işləyə bilər. İran və ABŞ iyun ayında müvəqqəti atəşkəs pozulduqdan sonra vasitəçilər vasitəsilə təkliflər mübadiləsi aparıblar. Hörmüz boğazı nı yenidən açmaq səyləri Tehran ın şərtləri və Vaşinqton un İran ın nüvə proqramını əvvəldən həll etmək təkidləri üzündən dayanıb. Moreira da Silva deyib: “Biz onlara deyirik ki, hərtərəfli razılaşma istiqamətində müzakirələrinizi davam etdirərkən, bizə işləməyə, işimizi görməyə icazə verin”. Onun bu çağırışı gübrə çatışmazlığının qlobal ərzaq tədarükünə təsir edə biləcəyi ilə bağlı artan narahatlıqlar fonunda səslənir. May ayında BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı xəbərdarlıq edib ki, gübrə qıtlığı 2026-cı ilin sonundan 2027-ci ilə qədər ərzaq tədarükünü azalda bilər və iqlim və ya digər böhranlarla üzləşən ölkələrə daha çox zərbə vuracaq. Əsasən idxal olunan gübrədən asılı olan Cənubi Asiya da fermerlər artıq artan xərclər və gübrə qıtlığı səbəbindən çətinlik çəkirlər. Çərşənbə günü İspaniya da fermerlər yüksək neft və gübrə qiymətləri fonunda artan istehsal xərclərini etiraz etmək üçün küçələrə çıxıblar.